headerbanner

Ook in april is het al druk op Het Groentje in DomburgOok in april is het al druk op Het Groentje in DomburgBadhotel DomburgBadhotel DomburgDe stad Domburg is al sinds het eind van de 19e eeuw een badplaats met een internationale uitstraling. Lang voordat de Duitse toerist massaal naar de Zeeuwse kust begon te trekken was het hier een komen en gaan van chique gasten. Het verschijnsel strandtoerisme ontstond in het Verenigd Koninkrijk in de 18e eeuw en woei in het tweede kwart van de eeuw daarna via Het Kanaal over. En zo werd in 1834 in Domburg de eerste badinrichting geopend. In 1837 gevolgd door de opening van het Badpaviljoen en in 1866 door het Badhotel.

Domburg behoort met Veere en Sluis tot het trio kleine steden in Zeeland waar je het hele jaar door toeristen tegenkomt. Wie aanleg heeft voor claustrofobie kan het ’s zomers benauwd krijgen in de Ooststraat en op de Markt in Domburg. De terrassen in die omgeving oefenen een grote aantrekkingskracht uit. Het kan hier zo druk zijn dat je in een file van wandelaars belandt. Op hetzelfde moment is het in belendende straten dan meestal heel stil. De drukte bewijst intussen wel dat het stadje populair is bij toeristen, onder wie vele welgestelden. Dat laatste mag geen wonder heten door de aanwezigheid van het Badhotel en andere prestigieuze gastenverblijven, het Badpaviljoen en de uitzonderlijke golfbaan. Het is de enige echt links-baan van Nederland. Dat wil onder meer zeggen dat deze direct aan zee is gelegen. Overigens is Domburg ook gewild bij mensen met een dunnere portemonnee. Dat blijkt uit het grote aantal verblijfsaccommodaties.

Villa Carmen Sylva in DomburgVilla Carmen Sylva in DomburgBorstbeeld MezgerBorstbeeld MezgerAdellijke gasten

De ontwikkeling van Domburg als badplaats kreeg vanaf 1886 een extra stimulans door de komst van de medicus Johann Georg Mezger (1838-1909). Hij geldt als de grondlegger van de fysiotherapie. Kort na zijn overlijden werd voor Mezger een standbeeld opgericht aan Het Groentje. Dit is opgeknapt rond zijn honderdste sterfdag. Mezger behandelde tal van beroemde patiënten. Tot zijn clientèle behoorde onder anderen de koningin van Roemenië. Daaraan herinnert villa Carmen Sylva (haar schrijversnaam), waar zij enige tijd verblijf heeft gehouden. Ook de familie Zur Lippe-Biesterfeld, oftewel de grootouders van prins Bernard, behoorden tot de klantenkring. Veel prominente gasten logeerden in het Badhotel. Dat is na een periode van verval in 1993 afgebrand en daarna vervangen door het huidige complex. Klik hier voor levensverhaal Mezger

Badpaviljoen

Badpaviljoen DomburgBadpaviljoen DomburgAan de tijd van weleer toen Domburg de chiq trok uit binnen- en buitenland herinnert het in 1889 gebouwde Badpaviljoen, dat ook wel het Kurhaus van Domburg werd genoemd. Hier kwamen adellijke gasten om te biljarten, kranten te lezen en te drinken (zie foto van Badkoerier onderaan dit verhaal).
Het complex in Hollandse neo-renaissancestijl werd gebouwd in opdracht van de N.V. Domburgse Zeebadinrichting. Het verving het in 1837 gebouwde paviljoen dat kleiner was. Na restauratie is het Badpaviljoen 11 juni 2008 heropend door minister-president Jan Peter Balkenende. In het pand zijn negen appartementen gebouwd en een restaurant aan de zeezijde. De oude Kur/Balzaal is bij de restauratie eveneens in oude luister hersteld.

Romeinen

Domburg is al sinds het begin van onze jaartelling in trek. Het behoort dan ook tot de oudste bewoonde gebieden van de provincie Zeeland. Van de eerste tot in de derde eeuw lag er een Romeinse nederzetting. Net als in Colijnsplaat op Noord-Beveland stond in Domburg een tempel die gewijd was aan de Romeinse godin Nehalennia. De locatie ervan is intussen in de golven verdwenen. Na een storm in januari 1647 kwamen er restanten van de tempel tevoorschijn. Ook zijn er ongeveer 40 altaarstenen aangetroffen met afbeeldingen van Nehalennia. De tempel werd bezocht door mensen uit de wijde omtrek. Vooral mensen die naar zee trokken deden dat, daar Nehalennia werd vereerd als beschermgodin van de schippers.

Vikingen

Nog bestaande ringburg Oost-SouburgNog bestaande ringburg Oost-SouburgRond het eind van de negende eeuw werden in Domburg versterkingen aangebracht in de vorm van een ringburcht. Bij opgravingen in 1991 zijn hiervan resten aangetroffen. Daarbij bleek dat de Domburgse ringburcht, welke een diameter had van 265 meter, qua grootte die van Middelburg en Souburg overtrof. Wellicht zijn deze versterkingen opgeworpen ter bescherming tegen de invallen van Vikingen.
Nog tot in de 19e eeuw maakte men onderscheid tussen de heerlijkheden Domburg-Binnen en Domburg-Buiten, of West- en Oost-Domburg. Dat duidt op de oorspronkelijke situatie, waarbij een deel van Domburg binnen en een deel buiten de middeleeuwse versterking lag.

Stadsrechten

De Hollandse graaf Floris IV en de Zeeuwse burggraaf Dirck van Voorne verleenden Domburg in 1223 beperkte stadsrechten. Het heet daarom een smalstad. Dat wil zeggen dat Domburg wel het marktrecht kreeg, maar geen stemrecht bezat in de Staten van Zeeland. Bovendien zul je hier vergeefs naar vestingwerken zoeken.

Ooststraat DombrugOoststraat DombrugNatuur

Vanaf de 17e eeuw kwamen gegoede Middelburgers naar Domburg. Zij bouwden in en rond het dorp landhuizen. Daar verbleven ze dan tot de winter inviel, die ze meestal weer in Middelburg doorbrachten. De landhuizen werden omzoomd door tuinen. Zodoende werd Domburg een groene woonplaats. Aan natuur was overigens toch al geen gebrek want behalve duinen ligt hier ook De Manteling. De naam van dit uitgestrekt bosgebied verwijst naar de functie ervan. Het geboomte bood de omgeving namelijk bescherming tegen de koude zeewinden. Klik hier voor beschrijving De Manteling

Kunstschilders

Landgoed Duinvliet aan de DomburgsewegLandgoed Duinvliet aan de Domburgseweg

Vanaf het begin van de 20e eeuw begon Domburg ook populair te worden onder kunstschilders die de badplaats mede op de kaart hebben gezet. Onder hen waren Ferdinand Hart Nibbrig (1866-1915), Pieter Cornelis Mondriaan (1872-1944), Theo van Doesburg (1883-1931) en Jan Toorop (1858 –1928). De neo-impressionist Hart Nibbrig schilderde op Walcheren onder meer heel bekend geworden gezichten op Zoutelande. De beroemde Mondriaan (impressionist, expressionist, kubist en neoplasticist)
Museum DomburgMuseum Domburgmaakte hier zijn werk ‘De Rode molen’, waarvoor de nog altijd bestaande 
korenmolen van Domburg model stond. Deze staat ook afgebeeld op een in 1994 uitgegeven postzegel van 70 cent. Van Doesburg was een belangrijk pleitbezorger en beoefenaar van de abstracte kunst. Zijn stijl was zowel ex- als impressionistisch. Deze duizendpoot was bovendien onder andere romanschrijver, dichter en ontwerper-architect.

De impressionistMarie Tak van Poortvlietmuseum.Marie Tak van Poortvlietmuseum. Toorop schilderde diverse inwoners en panden in en rond Domburg. Hij gaf ook les aan andere schilders, onder wie zijn dochter Charley. In 1912 verrees op zijn initiatief het ‘Kotje van Toorop’ in de duinen. Nadat dit onder stormgeweld de geest gaf kwam er tegenover het Badpaviljoen een steviger gebouwtje, dat in 1921 door brand verloren ging. Het in 1994 geopende Marie Tak van Poortvlietmuseum is een kopie van dat pand. Het kleine maar fijne museum biedt een mooi overzicht van de stromingen die hier actief waren. Jaarlijks Zeewering Zoutelande. Olieverf op doek van Ferdinand Hart Nibbrig.  Marie Tak van Poortvlietmuseum.Zeewering Zoutelande. Olieverf op doek van Ferdinand Hart Nibbrig. Marie Tak van Poortvlietmuseum.zijn er wisselende thematentoonstellingen te zien. Het museum moet het geheel zonder subsidie stellen en drijft behalve op de inkomsten van toegangsgelden op de financiële steun van de ‘Vereniging van Vrienden’. En tenslotte zou dit pareltje niet overleven zonder de inzet van kunstliefhebbers uit de regio die het met vrijwilligerswerk in stand houden. Het gemeentebestuur en/of andere partijen zou er goed aan doen de bewegwijzering te verbeteren, want die is niet best. Grote Tuin museumTuin museumdrommen mensen lopen zo maar voorbij aan de smalle toegang in de Ooststraat. Zie hier voor openingstijden. 

Het museum ontleent zijn naam overigens aan kunstverzamelaarster, antroposofe en clandbouwpionierster Marie Tak van Poortvliet (1871-1936). Zij liet aan het begin van de twintigste eeuw een villa in Domburg bouwen en bracht daar in gezelschap van schilderes Jacoba van Heemskerck (1876-1923), vele zomers door.

Nog altijd geniet Domburg faam onder kunstenaars. Zo wordt in mei de Internationale Schildersweek gehouden. De deelnemers laten zich inspireren door Toorop en Mondriaan en stellen hun werk ten toon in De Duingalerie, die is gevestigd in Strandhotel Duinheuvel. Klik hier voor website

Oorlogen

De Eerste Wereldoorlog leidde tot een flinke daling van het toerisme. In de Tweede Wereldoorlog verrezen er bunkers in de duinen, die onderdeel waren van de Atlantikwall. Diverse villa’s werden opgeblazen en het Badpaviljoen raakte zwaar beschadigd. Na de oorlog kwam het toerisme weer snel op en groeide aan tot de huidige massale omvang. Maar ook hier geldt dat mensen vaak op een kluitje gaan zitten, terwijl het in de bossen stil kan zijn.Drukte in oktober op de Markt in DomburgDrukte in oktober op de Markt in Domburg

Aanzicht DomburgsewegAanzicht DomburgsewegBezienswaardigheden

Je hoeft geen deskundige te zijn om te kunnen constateren dat de druk van de recreatie de bebouwing niet overal goed heeft gedaan. Niettemin zijn er veel mooie hoekjes. Bovendien herbergt Domburg een groot aantal monumentale gebouwen.

Molen WeltevredenMolen WeltevredenMolen

Wat de stenen bezienswaardigheden betreft; molen Weltevreden aan de Roosjesweg is voor veel bezoekers een blikvanger bij binnenkomst. De maalvaardige kleurrijke grondzeiler (typenaam – wieken komen tot bijna de grond) is te bezoeken wanneer de vrijwillige molenaar aanwezig is. Klik hier voor geschiedenis molen

Kerken

Liturgisch centrum Johanneskerk DomburgLiturgisch centrum Johanneskerk Domburg

De Johanneskerk aan de Markt is behalve tijdens kerkdiensten in het zomerseizoen ook te bezoeken tijdens open avonden en concerten. In de kerk stonden veel altaarstenen van Nehalennia opgeslagen. Het meeste materiaal ging verloren toen de kerk op 10 oktober 1848 afbrandde na blikseminslag. De toren van de oorspronkelijk aan Sint Jan gewijde kerk dateert uit de 14e eeuw. Schip en koor zijn eveneens laat Middeleeuws, maar er is weinig over uit die tijd door de genoemde brand. Van het meubilair blevenEntree JohanneskerkEntree Johanneskerk daardoor slechts twee psalmborden behouden. De toren is in 2009/2010 gerestaureerd. De huidige kerk is de opvolger van een gebouw uit de 13e eeuw, dat bestemd was voor Domburg-buiten.

De kerk van Domburg-binnen was gewijd aan Sint Agatha. Dat gebouw is in de 14e eeuw verplaatst naar het naburige Aagtekerke, dat toen nog de naam Sint Agathakerke droeg. De Johanneskerk wordt gebruikt door de Protestantse gemeente. ‘s Zomers Detail met traptorentjeDetail met traptorentjeworden er ook Duitstalige diensten gehouden. Klik hier voor website kerk

De Protestantse gemeente ontstond door samenvoeging van de gereformeerde en hervormde gemeente. De gereformeerden beschikten over een in 1949 gebouwde kerk aan de Noordstraat 7. Dat gebouw verving de kerk aan de Wijngaardstraat die in 1944 door oorlogshandelingen is verwoest. De kerk aan de Noordstraat is in 1992 gesloten toen beide gemeenten fuseerden. Het gebouw kreeg vervolgens een woonbestemming.

Onder de badgasten waren veel rooms-katholieken en daardoor ontstond de behoefte een kerk te stichten. In 1920 kwam er een houten kerkgebouw. Dat werd al snel te klein. De Haarlemse architect Jacques van Velzen kreeg daarom in 1931 de opdracht de huidige Sint Willibrordkapel te ontwerpen. Het stadhuis aan Markt 1 verrees in 1667 op de plaats van een oudere voorganger. Hier vergaderde tot 1997 de gemeenteraad van Domburg. Het pand met bordes kreeg in 1822 het klokkentorentje. Bij de restauratie in 1978 werd de voormalige hervormde pastorie aan de oostzijde bij het pand getrokken.

Horeca

Hotel Wilhelmina DomburgHotel Wilhelmina DomburgIn de kern van Domburg, met name in de Ooststraat en Het Groentje, zijn horecagelegenheden met bijbehorende terrassen en winkeltjes de dominante factoren. Wie over de luifels heen kijkt ziet dat er aan de kwaliteit van de gebouwen weinig mis is. Dat geldt ook voor de bebouwing aan de Weststraat. Onder de hotels in de omgeving van de Badstraat, de Badhuisweg en de Noordstraat zijn hele mooie gebouwen. In Domburg mag je kennelijk niet zo maar een hotel beginnen in een dertien in een dozijnpand. Diverse Weststraat DomburgWeststraat Domburgprestigieuze hotels geven dan ook extra allure aan Domburg.

Het eerder genoemde Badhotel aan de Domburgseweg is het meest opvallend ook al is het een relatief modern gebouw. Het eerste Badhotel, dat dienst deed van 1866-1978, brandde in 1992 af. Vervolgens is het huidige geopend op 18 juni 1994. Het in landgoedstijl gebouwde pand ligt achter een grote tuin, die Park Loverendale wordt genoemd. Klik hier voor website.

Een ander opmerkelijk horecagebouw is het ook al aangehaalde Badpaviljoen aan deCafé-discotheek Tramzicht bij avondCafé-discotheek Tramzicht bij avond Badhuisweg 1. Het is heel beeldbepalend, mede door de ligging op de duinen. Het paviljoen is in 1888-1889 gebouwd in opdracht van de Domburgsche Zeebadinrichting. Architect J.J. van Nieukerken ontwierp het in een rijke Hollandse neorenaissancestijl. Aannemer J.J. Hornstra uit Bergen op Zoom zette het neer voor 33.000 gulden. Het bevatte een concertzaal, een kuurzaal, een conversatiezaal, een biljartzaal, een leeszaal voor heren en een salon voor dames. Het paviljoen was tot 1995Zijaanzicht BadpaviljoenZijaanzicht Badpaviljoen in gebruik als restaurant. Na enkele jaren van leegstand werd het in 1998 aangekocht door een projectontwikkelaar. Die liet het restaureren waarna het gebouw in 2008 werd heropend als restaurant. Bovendien werden er appartementen in ondergebracht. Een deel daarvan betreft nieuwbouw in stijl van het paviljoen. Klik hier voor website

Van de horecagebouwen is ook café–discotheek Tramzicht vermeldenswaard. Het gebouw aan de Stationsstraat 8 diende na de bouw in 1887Hotel Ter Duynen (rechts) in Domburg.Hotel Ter Duynen (rechts) in Domburg. aanvankelijk als zomerverblijf. Na de komst van de tram naar Domburg werd het in 1906 verbouwd tot café. Onder de fraaie gebouwen met een horecabestemming behoren verder het oorspronkelijk in 1901 gestichte Hotel Wilhelmina aan de Noordstraat 20, het rond 1900 gebouwde hotel Ter Duynen aan de P. J. Eloutstraat 1,het uit circa 1890 stammende café-restaurant De Roode Leeuw aan Markt 3, Brasserie Domburg aan de Wijngaardstraat 17 (onderdeel van het gebouw Résidence Wijngaarde) en Restaurant China Garden in een uit 1876 stammend herenhuis aan de Weststraat 18. Het laatste pand werd vanaf 1903 bewoond door P.J. Ellout. Hij was directeur van de Domburgse Zeebadinrichting. Zijn vrouw Mies Elout-Drabbe was bevriend met Jan Toorop en vormde een spil binnen de kunstenaarskring die toen in Domburg neerstreek.

 

Koningin van Roemenië

Strandholm Domburg. Als bouwpakket aangevoerd...Strandholm Domburg. Als bouwpakket aangevoerd...Direct ten westen van het Badpaviljoen staat de villa Carmen Sylva. Hier woonde vanaf 1889 in de zomermaanden de Duitser Charles Erbschloe. Koningin Elizabeth van Roemenië was vaak zijn gast en benoemde hem als dank tot ridder in de Orde van de Kroon van Roemenië. Daar was Charles dan weer zo verguld mee dat hij het huis de naam Carmen Sylva gaf. Dat was het pseudoniem van de koningin, die grote faam genoot als schrijfster van Roemeense sprookjes en volksverhalen. 

Zeer bijzonder zijn de houten chalets Strandholm aan de Nehalenniaweg 3 en De Bruinvis op nummer 14. Beide zijn in 1905 als bouwpakket ingevoerd uit Noorwegen. De aan dezelfde weg op een duin staande watertoren verrees in 1933.

Domburgseweg

Villa Duinenburg in Domburg.Villa Duinenburg in Domburg.De Domburgseweg is rijk aan monumentale gebouwen. Het begint al op nummer 1 met de in 1892 gebouwde villa, die indertijd diende als woning voor de directeur van het Badhotel. Op nummer 6 staat de in 1883 gebouwde villa De Wael, welke jugendstil-elementen bevat. Villa Doornenburg op nummer 12 is gebouwd in neorenaissance-stijl en dateert uit 1885. Het naastgelegen koetshuis op nummer 10 is van circa 1883. Op nummer 44 pronkt de in 1840 gebouwde buitenplaats Duinvliet. Boerderij Klein Duinvliet op nummer 48 ligt achter een Villa Vacuna DomburgVilla Vacuna Domburgoprijlaan en dateert uit de 18e en 19e eeuw. De in expressionistische stijl gebouwde villa Vacuna op nummer 61 stamt uit 1925.

Veel mensen rijden er zo voorbij, maar wie vanuit Oostkapelle Domburg nadert kan vlak voor binnenkomst rechtsaf het Burgemeester van Teylingenpark ingaan. Dit parkbuurtje telt tien vrijstaande en dubbele woningen in expressionistische en traditionele stijlen. Het loont de moeite om dit even op te snuiven. Het park is rond 1915 planmatig aangelegd en dat is  zeldzaam voor een villabuurt uit die tijd.

N.b. Voor bovenstaande opsomming van kenmerkende gebouwen is mede gebruik gemaakt van het in 2003 bij Waanders uitgegeven boek Monumenten in Zeeland.

Zeeuws Woordenboek

Behalve het genoemde gedenkteken van Mezger op Het Groentje is Domburg nog een buste rijk van een geachte inwoner. Dat betreft Henrika Ghijsen (1884-1976). Deze literairhistorica woonde aan de Weststraat 11 en werkte 35 jaar aan haar levenswerk namelijk het Woordenboek der Zeeuwse dialecten, een turfgroot boek dat menig Zeeuw in de kast heeft staan. Klik hier voor levensloop
Klik hier voor verhaal over onthulling beeld

© Google Maps© Google MapsVerblijven en eten

Klik hier voor campings.
Klik hier voor hotels.
Klik hier voor eetgelegenheden.
Klik hier voor B & B-adressen© Google Maps© Google Maps

Gemeentebestuur en inwonertallen

De gemeente Domburg, waartoe ook het gehucht Sint Jan ten Heere behoorde, telde 576 inwoners in 1815, 806 inwoners in 1849 en 116 in 1899. Per 1 juli 1966 werd de gemeente uitgebreid met Oostkapelle en het noordelijke deel van de voormalige gemeente Aagtekerke. Dat was niet altijd een gelukkig huwelijk want het overwegend vrijzinnige Domburg liet zich toen niet zo soepel combineren met het intrinsiek sterk protestantse karakter van de rest van de gemeente. Vanaf 1 januari 1997 ging Domburg deel uitmaken van de gemeente Veere. De stad telde 1594 ingezetenen in 1980 en 1445 per 1 januari 2013.

Het in 1605 daterende pand De Broodkiste aan de Domburgseweg, dat als herberg diende tot 1730.Het in 1605 daterende pand De Broodkiste aan de Domburgseweg, dat als herberg diende tot 1730.Koetshuis uit 1885 aan de DomburgsewegKoetshuis uit 1885 aan de DomburgsewegVilla De Wael aan de DomburgsewegVilla De Wael aan de DomburgsewegOok moderne appartementsgebouwen, zoals De Poort van Domburg, hebben allure.Ook moderne appartementsgebouwen, zoals De Poort van Domburg, hebben allure.Duinvliet aan de Domburgseweg.Duinvliet aan de Domburgseweg.Villa in Burgemeester van Teylingenpark. Villa in Burgemeester van Teylingenpark. Burgemeester van Teylingenpark. Burgemeester van Teylingenpark. Avondstemming, Weststraat Domburg.Avondstemming, Weststraat Domburg.

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN