headerbanner

Anna Jacobapolder Oud-Vossemeer Poortvliet Scherpenisse Sint-Annaland Sint-Maartensdijk Stavenisse Sint-Philipsland Tholen

 

Huis Quo Vadis is een voormalige buitenplaats in PoortvlietHuis Quo Vadis is een voormalige buitenplaats in PoortvlietMeubelen 

Veel Zeeuwen kennen Poortvliet alleen van bezoek aan de gelijknamige meubelboulevard. Maar er is wel meer te zien in het karakteristieke dorp en het weidse buitengebied. Poortvliet is een echt ringdorp. Het is dus gebouwd rond de ring waaraan de dorpskerk staat. Dat bedehuis behoort met de stellingmolen tot de meest beeldbepalende monumenten van de kern.

Wanneer je het eiland Tholen verkent kun je niet bijna niet om Poortvliet heen. Het dorp was tot 1 juli 1971 een zelfstandige gemeente die zich uitstrekte van de Oosterscheldedijk aan de zuidkant tot diep naar het noorden richting Sint Annaland. 

Naam

LeugenkotLeugenkotDe naam van het dorp is een samentrekking van Portus (haven, Lat.) en vliet (water). Die naam ontstond doordat het dorp opkwam bij een zijarm van de Pluimpot, het water dat gelegen is tussen de Oosterscheldedijk en Sint Maartensdijk.

Bij Poortvliet zijn maart 2010 bij graafwerk aan de Provincialeweg, die het dorp verbindt met Tholen-stad, resten aangetroffen van een prehistorisch voetpad. Volgens archeologen gaat het om de oudste op het eiland Tholen aangetroffen sporen van menselijke bewoning.

Poortvliet kwam, op de hogere delen van de dorpskern na, grotendeels onder water te staan toen de Duitse bezetters in de lente van 1944 het eiland onder water zetten (Tholen-stad bleef geheel droog). Op 3 maart 1945 kwamen vier inwoners van het dorp om toen een V1 insloeg bij een woning aan de Smidstraat. De Duitsers lanceerden deze onbemande straalvliegtuigjes met explosieven aan het eind van de Tweede Wereldoorlog onder andere vanaf de Vondelingenplaat bij Rotterdam en het terrein van de suikerfabriek. Grote delen van het eiland Tholen kwamen onder water te staan bij de Ramp die zich voltrok op 1 februari 1953. Ook Poortvliet kwam blank te staan, maar daar vielen geen slachtoffers.

Landbouw was het voormaamste bestaansmiddel in PoortvlietLandbouw was het voormaamste bestaansmiddel in PoortvlietMiddelen van bestaan

Poortvliet was de eeuwen door een landbouwdorp. De inwoners vonden hun bestaan in de veeteelt en de akkerbouw (vlas en granen). Bovendien verschafte de meekrapteelt velen een goede boterham. De meekrapwortels leverden de basis voor verfstof (meekraprood). De wortels werden na een droogproces gemalen met een rosmolen (paardenkracht dus). Dat gebeurde in meestoven, waarvan Poortvliet er twee bezat. Alleen de Stoofstraat herinnert hier nog aan. In de loop van de 20e eeuw wonnen nijverheid en industrie aan belang. Het dorp heeft een bedrijventerrein met verpakkingsindustrie en garagebedrijven.

Kerk

Orgel dorpskerkOrgel dorpskerkDe oude dorpskerk is een juweel. Het was een kruiskerk, maar het koor, het oostelijke uiteinde, ontbreekt. Vermoedelijk is het gesloopt bij herstellingen in 1778. De toren dateert van circa 1350 en is het oudste deel. De achtkantige spits staat op een vierkante onderbouw. De kerk, voor de Reformatie gewijd aan Sint Pancratius, is in de jaren tachtig van de 16e eeuw door brand getroffen. Het huidige schip en de zijbeuken dateren dan ook grotendeels van na die calamiteit. De zuidelijke dwarsbeuk is bij het herstel in kleinere vorm teruggekomen. Binnen vallen de grote pilaren op die de gewelven dragen. Bijzonder fraai is het door Abraham Meere gebouwde orgel. Het in 1806 in gebruik genomen instrument was een geschenk van ambachtsheer Abraham Dumont en diens echtgenote Cornelia Jacoba van Vreeswijk. Klik hier voor website dorpskerk.  Klik hier voor website Gereformeerde Kerk.

Molens

Poortvliet was evenals Sint Annaland en Sint Maartensdijk in het bezit van twee korenmolens. De oudste was de in 1710 gebouwde stellingmolen De Korenaar aan de Molenstraat, die in de jaren 2008-2010 luisterrijk is gerestaureerd. Klik hier voor geschiedenis.

De tweede wiekendrager was Van de Nieuwe Molen, ook bekend als De Graanhalm. Deze stellingmolen sloeg 4 november 1957 op hol tijdens een storm en vloog daardoor in brand. Zodoende verdwenen kap en wieken en bleef tenslotte alleen de onderste helft van de molen bewaard als romp. Klik hier voor geschiedenis 

Molen De Korenaar PoortvlietMolen De Korenaar PoortvlietOverige monumenten

Hoeve PachtlandHoeve PachtlandAan het Zuidplantsoen staat  Quo Vadis. Dit voormalige buitenverblijf werd gebouwd aan het begin van de 19e eeuw en heeft in de 20e eeuw nog gediend als burgemeesterswoning. Aan de Zuidstraat staat een witgeschilderde hoeve, waarvan het woonhuis mogelijk dateert uit 1784.

In het buitengebied ligt aan de Priestermeet 1 de Pachthoeve. Het woonhuis van deze boerderij dateert van 1758. Verder moet de Schelphoeve worden genoemd. Deze staat aan de Schelphoekseweg, even ten westen van het gehucht Strijenham. Het woonhuis stamt uit 1792. Het geheel is bijzonder schilderachtig door de boomgaard voor het huis met een keur aan oude fruitrassen. Vlakbij Strijenham ligt aan de Kettingweg (grondgebied Tholen-stad) de uit de 17e eeuw stammende Kettinghoeve. De monumentale boerderij is van het langhuistype en draagt de naam ‘Hof Vermuyden’.

Nabij hoeve de Schelphoek ligt het stoomgemaal Oosterschelde. Het werktuig dateert uit 1910 en is een oriëntatiepunt in het landschap bij Strijenham.Hof VermuijdenHof Vermuijden

Landschap bij SchelphoekwegLandschap bij SchelphoekwegLandschap 

Het buitengebied ten zuiden van Poortvliet behoort tot een groot aaneengesloten open landschap dat zich uitstrekt van Het Oude Land en Mosselhoek onder Tholen tot aan De Pluimpot onder Sint Maartensdijk. In dit gebied liggen ook de gehuchten Strijenham, Schoondorp en Westkerke. De aan Poortvliet grenzende Scherpenisse Polder is rijk aan vogels. In het voorjaar en ’s zomers zie je hier ook diverse percelen van bloementelers in de bloei staan, hetgeen de landschapsbeleving nog mooier maakt. Tholen wordt steeds meer een bloemeneiland.

Het buitengebied aan de noordkant van Poortvliet is vooral in gebruik voor landbouwdoeleinden. Maar ook hier is het landschap rijk door de vergezichten die het eiland Tholen kenmerken.

Gemeente Poortvliet

De gemeente Poortvliet, waartoe ook behoorden de gehuchten Kruijtenburg, Malland en Oud-Kerkhof, De Rand en Strijenham is op 1 juli 1971 opgegaan in de gemeente Tholen. Strijenham was een heerlijkheid en later een zelfstandige gemeente, die de naam Nieuw-Strijen droeg. In 1813 is deze samengevoegd met Poortvliet. In 1815 woonden er in Poortvliet 905 mensen, in 1877 waren het er 1646 en in 1899 stond de teller op 1557 ingezetenen. Op 1 januari 1980 woonden er 1659 mensen en op 1 januari 2013 waren het er 1780.  

Hieronder een beschrijving van enkele gehuchten

Strijenham 

Strijenham, gezien vanaf de dijkStrijenham, gezien vanaf de dijkDit buurtschap ligt onder de Oosterscheldedijk en is een geliefde locatie voor sportduikers. Daarvan vinden er onderdak in recreatieoord de Striene, dat is toegerust met vakantievilla’s, campers en stacaravans. Het gehucht is in 2014 uitgebreid met 10 recreatiebungalows. Dat project kreeg de naam Strijense hof.

De schoorsteen van het nabijgelegen stoomgemaal Oosterschelde markeert de ligging van Strijenham. Dat monument is na 1945 ook jaren als vuurtoren gebruikt. Daarom wordt het ook wel ‘het licht van Strijenham’ genoemd.

Vroeger bracht de scheepvaart levendigheid in Strijenham. Dat was vooral het geval in het bietenseizoen. Het haventje wordt nu alleen nog maar gebruikt door watersporters. Klik hier voor website recreatieoord

Schoondorp

SchoondorpSchoondorpDit gehucht aan de Schoondorpseweg en de Oude Schoondorpseweg ligt iets ten noordwesten van Strijenham. Aan het begin van de 19e eeuw telde Schoondorp vier huizen en dertig inwoners. Twee eeuwen later bestaat de kern uit een boerderij en twee woningen. Door de manier waarop de panden zijn gegroepeerd mag het gehucht met enige fantasie aanspraak maken op de benaming ‘kleinste dorp van Zeeland’. In de middeleeuwen heette Schoondorp nog Schoondorpe. Het had toen een eigen kermis. Dat wijst erop dat het toenmalige dorp mogelijk een eigen kerk heeft gehad.

Kruytenburg

Dit gehucht is gesitueerd rond de de Kruytenburgseweg. Daar is een camping gevestigd, met eetgelegenheid en fietsverhuur. 

Landschap MallandLandschap MallandMalland 

Dit gehucht ligt in het uiterste noordwesten van de voormalige gemeente Poortvliet, ongeveer een kilometer ten noorden van Scherpenisse. Het is gesitueerd rond de Mallandseweg en de Nieuweweg. In 1220 werd het gehucht aangeduid als Manlande. Dat is via Mallande uiteindelijk Malland gaan heten.

De Rand

Dit gehucht ligt rond de Randweg, even ten noordoosten van Scherpenisse. De RandDe Rand

Hoeve Zuidstraat PoortvlietHoeve Zuidstraat Poortvliet

Poortvliet, NoordstraatPoortvliet, Noordstraat

Markt, PoortvlietMarkt, Poortvliet

Bij de SchelhoekhoeveBij de SchelhoekhoeveMispels bij de SchelphoekhoeveMispels bij de Schelphoekhoeve

Poortvliet Gereformeerde KerkPoortvliet Gereformeerde Kerk

Gereformeerde Gemeente PoortvlietGereformeerde Gemeente Poortvliet

Camping Strijense Hof in StrijenhamCamping Strijense Hof in Strijenham

Gemaal StrijenhamGemaal Strijenham

Strijenham lag op de vaste trainingsroute van de uit Sint Maartensdijk afkomstige wereldkampioen wielrennen Keetie van Oosten-HageStrijenham lag op de vaste trainingsroute van de uit Sint Maartensdijk afkomstige wereldkampioen wielrennen Keetie van Oosten-Hage