headerbanner

Molen en leugenkot Sint PhilipslandMolen en leugenkot Sint Philipsland

Het beeld Zuudwest staat op de Zuiddijk tussen de Voorstraat en de KrabbekreekHet beeld Zuudwest staat op de Zuiddijk tussen de Voorstraat en de KrabbekreekKomend over de N257 uit de richting van Brabant of Tholen valt het meteen op: Sint Philipsland, hoofdkern op voormalig eiland en gemeente van die naam, ziet er Zeeuws uit. Het silhouet met watertoren, molen en lage bebouwing waarboven het spitsje van de kerk der Oud Gereformeerde Gemeente zich nog net parmantig uit wurmt , ademt die sfeer.

Sint Philipsland, in Zeeland vaak kortweg aangeduid als Flipland of Flupland, is een voorstraatdorp. Dat kun je heel goed ziet wanneer je vanaf de Zuiddijk de Voorstraat inloopt die, zoals dat bij een voorstraatdorp hoort, loodrecht is aangelegd richting de kerk aan de kerkring.

Supermarkt aan Achterstraat Sint PhilipslandSupermarkt aan Achterstraat Sint PhilipslandFlipland is aardig om doorheen te wandelen. Je wordt er vriendelijk te woord gestaan wanneer je vraagt naar bijzonderheden. En zo kom je al gauw te weten dat ook hier de neergang van de middenstand heeft toegeslagen. Maar gelukkig is er nog een supermarkt, waar je ook je postzaken kunt afhandelen, zodat je voor de dagelijkse levensbehoeften het eiland niet af hoeft. Het dorp herbergt verder twee basisscholen. Leugenkot (praathuis) Sint PhilipslandLeugenkot (praathuis) Sint PhilipslandTijd voor een wandeling langs de bijzonderheden.

Dijk

Vanaf de Zuiddijk heb je een prachtig uitzicht over het dorp. Maar je oog wordt ook onmiddellijk getrokken naar het water. De ligging van het dorp aan de Krabbenkreek is fraai. De inwoners die hier naar het leugenkot komen wandelen om het dorps- en wereldnieuws van de dag door te nemen hebben een uitzicht van wereldklasse. Een eindje verderop staat het in 1998 onthulde kunstwerk Zuudwest van Hedi Bogers. Een mannen- en een vrouwenhoofd, uitkijkend over de kreek.

Voorstraat

De Voorstraat is aangenaam bebouwd. Een flink aantal huizen is gesierd met karakteristieke gevels. Leilinden verhogen de sfeer. In de straat vind je De Kleine Winst, een winkel van sinkel waar van alles te koop is (o.a. kleding en speelgoed). Verder is hier eetcafé ’t Durp. Daar kun je niet alleen eten en drinken, er worden bovendien allerlei activiteiten georganiseerd. Op nummer 19 staat de kerk van de Gereformeerde Gemeente. Deze geloofsgemeenschap is voortgekomen uit de plaatselijke Oud Gereformeerde Gemeente.

Hervormde kerk Sint Philispland met monument RampHervormde kerk Sint Philispland met monument RampDorpskerk

De dorpskerk aan de Kerkring behoort tot de Hervormde gemeente, die is aangesloten bij de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Het zaalkerkje vertoont gelijkenis met dat van Den Bommel op Goeree-Overflakkee, zij het dat het laatste meer ramen heeft. Het rijksmonument is behalve tijdens diensten, te bezichtigen tijdens de jaarlijkse Open Monumentendag in september. De kerk is in 1668 gebouwd door aannemer Willem Marinisse Bal uit Bruinisse. De preekstoel, de lezenaar en een kroonluchter dateren nog uit de bouwtijd. Klik hier voor website gemeente

Dorpshuis De Wimpel in Sint Philipsland met monument BentheimDorpshuis De Wimpel in Sint Philipsland met monument BentheimRamp

Bij de kerk staat een monument ter nagedachtenis aan de negen inwoners die het leven lieten bij de Ramp van 1953. Sint Philipsland heeft niet alleen toen geleden door het water. Negen jaar eerder werd het eiland geïnundeerd door toedoen van de Duitse bezetter. En in vroeger eeuwen was het ook al prijs, maar daarover straks. Een tweede monument voor de watersnoodramp van 1953 staat bij Dorpshuis De Wimpel. Dat monument is geschonken door het Duitse graafschap Bentheim

Achterstraat

Parallel aan de Voorstraat loopt de Achterstraat, die vanwege de Spar mede deel uitmaakt van het kloppend hart van Sint Philipsland. Een ander opvallend gebouw is de kerk van de Oud Gereformeerde Gemeente, de grootste geloofsgemeenschap van het dorp. Deze is gesticht door Pieter van Dijke, waarover later meer. De gemeente is in kringen van liefhebbers befaamd vanwege de kunst van het zingen van de vrieën alt, een Zeeuwse benaming voor de bovenstem bij het zingen van de psalmen. Die klinken in deze kerk in de berijming van Petrus Datheen uit 1573. 

 

Molen Sint PhilipslandMolen Sint PhilipslandMolen

Molen De Hoop op de Zuiddijk is bescheiden van omvang, maar mede door de fleurige beschildering een onmisbare schakel in het dorpssilhouet. De grondzeiler van het type Zeeuwse achtkant dateert uit 1714 en behoort daarmee tot de oudste van de provincie. Dat deze molen behouden bleef is te meer opmerkelijk omdat houten exemplaren niet alleen vatbaar waren voor brand maar ook voor stormen. Klik hier voor geschiedenis molen

Weegbrug

De karakteristieke weegbrug aan de Oostdijk is in 2015 gerestaureerd na een periode van langdurig verval. De Heemkundige kring Philippusland heeft zich daar sterk voor beijverd. Klik hier voor website heemkundige kring

Boerderij

Hollands Hoeve Boerderij Hollands Hoeve, een rijksmonument, pronkt aan de Oostdijk 55. Het huidige woonhuis dateert van 1916 en de grote schuur van 1925. Hier werd rond 1650 al een boerderij gebouwd met dezelfde naam. Hollands Hoeve in Sint PhilipslandHollands Hoeve in Sint PhilipslandHet omvangrijke complex is reeds van grote afstand zichtbaar. De hoeve is ook van belang voor de kerkhistorie. Jannes de Luyster, nazaat van de eerste hoofdbewoner, behoorde tot de voortrekkers van een groep van 450 protestanten van de richting der ‘Afscheiding’, die in de 19e eeuw vanuit Borssele naar de Amerikaanse staat Michigan vertrok en daar rond 1846 het dorp Zeeland stichtte.

Watertoren

De watertoren aan de Rijksweg 4 is gebouwd van gewapend beton. Watertoren Sint PhilipslandWatertoren Sint PhilipslandDeze heeft qua detaillering trekjes van de Art Nouveau-stijl. In deze omgeving is het bedrijventerrein van Sint Philipsland gevestigd.

Geschiedenis

Het eerste Sint Philipsland ontstond in 1487 door toedoen van Anna van Bourgondië. Deze buitenechtelijke dochter van hertog Philips liet daartoe enkele schorren bedijken. Ze liet er een kerk bouwen die werd gewijd aan de apostel Philippus. Dat laatste gebeurde kennelijk omdat Philippus ook de beschermheilige was van haar vader. Dat eerste dorp werd een prooi van het water tijdens de rampzalige Allerheiligenvloed van 1532. In het derde kwart van de 17e eeuw is het gebied opnieuw bedijkt en ontstond het huidige dorp. Behalve met naamgever Philippus is het dorp kerkhistorisch gezien verbonden met de figuren Pontiaan van Hattem en Pieter van Dijke.

Pontiaan van Hattem

Pontiaan van Hattem was van 1672-1683 dominee van de dorpskerk. Hij trok nationaal de aandacht vanwege de problemen die zijn preken opriepen. Van Hattem werd door de kerkelijke overheden op het matje geroepen omdat hij verkondigde dat er door het lijden van Christus geen zonde meer was. Kerk Oud Gereformeerde Gemeente Sint PhilipslandKerk Oud Gereformeerde Gemeente Sint PhilipslandNa diverse malen te zijn geschorst voor zijn ‘ketterse’ denkbeelden volgde in 1683 de definitieve ontzetting uit het ambt. Van Hattem verliet Flipland en vestigde zich in zijn geboortestad Bergen op Zoom, waarna hij alleen nog in kleine kring zijn ideeën uitventte. Dat Van Hattem niet alleen stond bleek uit het feit dat op veel plaatsen in het land gesprekskringen ontstonden van de ’Hattemisten’.

Pieter van Dijke

Is naar Van Hattem geen straat genoemd, je zou dat misschien wel verwachten rond dominee Pieter van Dijke (1812-1883). Hij behoorde in de 19e eeuw namelijk tot de toonaangevende figuren van de Afscheiding. Deze kerkelijke beweging van afsplitsingen leidde tot het vormen van nieuwe protestantse kerkverbanden.

De Afscheiding ontstond uit verzet bij orthodoxe leden tegen ontwikkelingen in de toenmalige Nederlandse Hervormde kerk. De eerste was dat er in de kerk ruimte was voor vrijzinnige denkpatronen. Bovendien hadden de orthodoxen bezwaar tegen de gezangen die in 1818 waren ingevoerd. Ten derde waren ze het er mee oneens dat, mede door toedoen van koning Willem I, de naam Gereformeerde Kerk, zoals die al sinds de Reformatie bestond, werd veranderd in Nederlandse Hervormde Kerk. Dat ging bovendien gepaard met een wijziging in de bestuursstructuur waar ze van gruwden. Er kwam namelijk een landelijk bestuur. Die top-down-structuur was strijdig met het door de orthodoxen nagestreefde model waarbij plaatselijke gemeenten het primaat hebben.

Pieter van Dijke was zoon van een welgestelde boer op Flipland. Hij leidde als lid van de Nederlandse Hervormde Kerk zeker geen al te vroom leven en nam bij voorbeeld met genoegen deel aan zondagse jachtpartijen. Dat veranderde echter op slag toen hij werd ‘bekeerd’. Van Dijke scheidde zich af van de Hervormde kerk, sympathiseerde met de beweging van de Afscheiding en begon zelf diensten te beleggen. Omdat hij voor zijn kerkgemeente geen erkenning wilde aanvragen bij de overheid (er was immers officieel godsdienstvrijheid) en hij zodoende ‘onwettige’ kerkdiensten hield kreeg Van Dijke torenhoge boetes opgelegd en werd hij uiteindelijk zelfs maandenlang opgesloten in het Gravensteen in Zierikzee. Daar zijn de oude cellen van de voormalige gevangenis nog steeds te zien.

Uiteindelijk vroeg Van Dijke toch maar om officiële erkenning van zijn gemeente en kwam hij vrij. Hij is nog niet vergeten. Kerk Gereformeerde Gemeente in Voorstraat Sint PhilipslandKerk Gereformeerde Gemeente in Voorstraat Sint PhilipslandNog altijd bezoeken mensen het graf van Pieter van Dijke op de dodenakker in Sint Philipsland. De gemeente die hij stichtte bestaat nog altijd als Oud Gereformeerde Gemeente. In 2007 kwam het tot een scheuring, waarbij een deel zich afscheidde. Deze gemeente houdt sindsdien diensten in het voormalige gemeentehuis.

Bevindelijk

Een groot deel van de bevolking van het dorp behoort tot de ‘bevindelijke’ kerken. De vier kerkgemeenschappen in Sint Philipsland worden ook alle gerekend tot deze stroming, welke gekenmerkt w ordt door de nadruk op persoonlijke geloofsbeleving en zaken als zondagsheiliging. Door dit karakter is Sint Philipsland de enige gemeente in Nederland waar de SGP ooit de meerderheid heeft behaald. De partij bezette in de periode 1974-1978 namelijk vier van de zeven zetels in de gemeenteraad. Sindsdien heeft de partij echter ter plaatse geen meerderheid meer gehaald bij verkiezingen.

Voormalig gemeentehuis Sint Philipsland, in gebruik bij de Oud Gereformeerde Gemeente buiten verbandVoormalig gemeentehuis Sint Philipsland, in gebruik bij de Oud Gereformeerde Gemeente buiten verbandGemeente

Sint Philipsland was het hoofddorp van de gelijknamige gemeente, die het hele eiland omvatte. Daartoe behoorde ook het dorp Anna Jacobapolder en het gehucht De Sluis. Die kernen worden behandeld in een afzonderlijke aflevering. De gemeente Sint Philipsland telde 421 inwoners in 1815. In 1982 werden 2307 inwoners geteld en in 2010 woonden er 2686 mensen. In 1995 werd Sint-Philipsland toegevoegd aan de gemeente Tholen.

 

 

 

Spreuk van 3 mei, de dag van de H. Philippus: Als Sint Filippus regent, is de oogst gezegend.  

Anna Jacobapolder Oud-Vossemeer Poortvliet Scherpenisse Sint-Annaland Sint-Maartensdijk Stavenisse Sint-Philipsland Tholen

Krabbekreek Sint PhilipslandKrabbekreek Sint Philipsland

Kerkring Sint PhilipslandKerkring Sint Philipsland

Achterstraat Sint PhilipslandAchterstraat Sint Philipsland

 

Brandweerpost Sint PhilipslandBrandweerpost Sint Philipsland

Schoolstraat Sint PhilipslandSchoolstraat Sint Philipsland

Julianaschool Sint PhilipslandJulianaschool Sint Philipsland

Voorstraat Sint PhilipslandVoorstraat Sint Philipsland

Voorstraat Sint PhilipslandVoorstraat Sint Philipsland

Voorstraat Sint PhilipslandVoorstraat Sint Philipsland

Voorstraat Sint PhilipslandVoorstraat Sint Philipsland

Woonzorgcentrum De Rozeboom in Sint Philipsland herbergt 29 appartementenWoonzorgcentrum De Rozeboom in Sint Philipsland herbergt 29 appartementen

Een pand aan de Achterstraat in Sint Philipsland wordt vanaf november ingericht als slaapuis voor Sinterklaas en de Zwarte PietenEen pand aan de Achterstraat in Sint Philipsland wordt vanaf november ingericht als slaapuis voor Sinterklaas en de Zwarte Pieten

Bedrijventerrein Sint PhilipslandBedrijventerrein Sint Philipsland

Panorama Sint PhilipslandPanorama Sint Philipsland