headerbanner

Ook zonder zijbeuken en koor is de dorpskerk van Scherpenisse een monument met een grote uitstraling.Ook zonder zijbeuken en koor is de dorpskerk van Scherpenisse een monument met een grote uitstraling.

Het beschrijven van een stad of dorp, de topografie, is bijna onvermijdelijk onderhevig aan persoonlijke oordelen. Dat blijkt bij voorbeeld uit de wijze waarop A. J. van der Aa in zijn Topografisch Woordenboek der Nederlanden (deel 10, 1847) aankijkt tegen de Hervormde kerk in Scherpenisse. Hij noemt het bedehuis, waarvan de toren amper boven het hoge schip uitkomt ‘een wanstaltige vertooning’. In het boek Langs de oude Zeeuwse kerken (uitgave 1975) staat dat het kerkgebouw een ‘merkwaardig uiterlijk’ heeft.

Het laatste is zeker waar. De bouwgeschiedenis van de oorspronkelijk aan de H. Maagd Maria gewijde kerk is boeiend. Het was de bedoeling dat de toren veel hoger zou reiken. Met de bouw van de kerk is begonnen in de eerste helft van de 15e eeuw. De oudst bekende grafsteen dateert in ieder geval van 1441. In eerste instantie was sprake van een eenbeukig schip. Dat is rond 1500 verhoogd en vastgemaakt aan de eerder solitair staande toren. De kerk werd bovendien uitgebreid met zijbeuken, een koor en een transept met zijbeuken ten noorder- en rechterzijde.

De toren vertoonde vermoedelijk tijdens de bouw al verzakkingen, waardoor deze nooit de bedoelde hoogte heeft bereikt. Mogelijk is ook de brand die in 1538 een groot deel van het toenmalige dorp in de as legde, er debet aan geweest dat de toren de huidige omvang behield.

KanselKansel

Scherpenisse werd in 1645 en 1671 getroffen door overstromingen die armoede brachten.  Daardoor was er onvoldoende geld voorhanden om de kerk goed te kunnen onderhouden. Uiteindelijk kwam het in 1753 tot afbraak van het koor en de zijbeuken, waarmee het gebouw zijn huidige omvang kreeg. Voor de kerkgang vormde dat geen probleem, want het gebouw was toch al een maatje te groot voor de dorpelingen.

De laag uitgevallen toren en de sloop van zijbeuken en koor ten spijt is de kerk nog altijd een imponerend gebouw. Het is een prachtig element in het landschap. Bij voorbeeld als je kijkt vanaf de dijk langs de Oosterschelde. Maar ook vanaf het sfeervolle kerkhof gezien is het een bijzonder complex.

Bij restauraties zijn muurschilderingen uit de 15e eeuw ontdekt, maar die zijn later onder de witkalk verdwenen. De wijdingskruisen, eveneens bij herstellingen herontdekt, zijn op dezelfde wijze opnieuw aan het oog onttrokken. Dat dit direct na de Reformatie gebeurde valt in het licht van de toen heersende sfeer nog te volgen. Dat het eeuwen daarna kennelijk nog mogelijk is roept vraagtekens op. Juist elementen als wijdingskruisen vormen immers prachtige verwijzingen naar het verleden.

De klok in de houten bekroning van de toren is in 1484 is gegoten door Coenraet Waghevens. De tekst op het randschrift luidt: ‘Benedicta es minen naem, Mijn geluyt sye Goede beqaem. Alsoe verre als men mijn horen sal, Wilt God bewaren boven all’.

In de kerk staat een uit 1616 daterende preekstoel. Verder hangen er kroonluchters uit respectievelijk 1654 en 1787. Op het uit 1907 stammende orgel staat een beeld van David, geflankeerd door engelen die op de bazuin blazen. Klik hier voor geschiedenis kerk.  

Watertoren en molen

Doordat de kerktoren bescheiden bleef vormt de 52 meter hoge watertoren het belangrijkste baken van het dorp. Een stuk lager, maar ook beeldbepalend, is stellingmolen De Korenbloem aan de Westkerkseweg. Na het overlijden in 1984 van Jan Rijstenbil (de laatste beroepsmolenaar) geraakte het gemaal in verval. In 2009/10 is de molen gerestaureerd. Dat was nog een heel karwei, want het scheefgezakte monument moest ook worden rechtgezet. Klik hier voor geschiedenis molenMolen De Korenbloem ScherpenisseMolen De Korenbloem Scherpenisse

Schutters

Op de Hooge Markt valt het voormalige raadhuis op. Het kon in 1594 worden gebouwd dankzij een gift van gravin Maria van Nassau. Zij was de derde dochter uit het huwelijk tussen Willem van Oranje en Anna van Egmont.

De gravin liet nog meer sporen na in het dorp. Maria ondertekende in 1594 het reglement van het plaatselijke Cloveniersgilde, dat nog altijd bestaat. Zo’n schuttersgilde vormde een plaatselijke militie. Ons land heeft sinds 1575 een door de Staten van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden gesticht leger (de Staatse troepen), maar in tijden van groot gevaar werd er hier en daar toch weer teruggegrepen op plaatselijke militaire eenheden.

Het gilde komt nog altijd met vaandeldrager en trommelaar (vroeger bedoeld om leden ‘op te trommelen’) opdagen bij bijzondere gebeurtenissen. De leden zijn fraai gekleed in een uniform met hoge witte kragen, rode vesten en zwarte driekwartsbroeken. Geschoten wordt er tegenwoordig alleen met vriendschappelijke doeleinden tijdens onderlinge wedstrijden.

Winkel

Raadhuis ScherpenisseRaadhuis Scherpenisse

Je kunt Scherpenisse aanduiden als een karakteristiek dorp. Behalve de genoemde kerk en molen staan er diverse monumentale woonhuizen, vooral aan de Hooge Markt. Het centrum is tamelijk compact gebouwd met enkele nauwe straten.

Sinds maart 2015 kunnen de inwoners weer op het eigen dorp terecht voor hun dagelijkse boodschappen. Toen opende zorgonderneming De Vlinderbloem een winkel in het zorgcentrum aan de Laban Deurloostraat 19.

Watersnood

Langs de Westkerkseweg staan op de kruin van de Pluimpotzeedijk Muraltmuurtjes over circa een kilometer lengte. Deze eenvoudige versterkingen van de zeewering zijn bedacht door jonkheer ir. R.R.L. de Muralt. Hij werkte van 1876 tot 1903 aan de aanleg van spoorwegen in Nederlands Indië en was tussen 1903 en 1913 hoofd Technische Dienst van het waterschap Schouwen. Ruim 120 kilometer aan dijken in Zeeland werd versterkt met Muraltmuurtjes. Ze boden bij de Ramp van 1953 echter weinig soelaas, waardoor er veel zijn verdwenen. Klik hier voor levensgeschiedenis De Muralt

Scherpenisse bleef in 1953 gespaard tijdens de Ramp, die elders op het eiland Tholen smartelijke gevolgen had. Het dorp was, zoals aangegeven bij de geschiedenis van de dorpskerk, wel in 1645 en in 1671 getroffen door watervloeden. Dat was eveneens het geval bij de vloed van 4 en 5 februari 1825. Van der Aa schrijft in zijn Aardrijkskundig Woordenboek over ‘de landman Cornelis Menheere’. Deze boer kwam van Sint Maartensdijk en probeerde teMuraltmuur op dijkkruin aan WestkerksewegMuraltmuur op dijkkruin aan Westkerkseweg paard zijn woning in Scherpenisse te bereiken. Toen hij bijna thuis was werd Menheere van zijn rijdier geworpen door de hevige golven en verdronk. Het paard bereikte zwemmend de wal, zo meldt Van der Aa.

Kerken

Scherpenisse behoort tot de Bijbelgordel. Dit betekent dat de drie kerkgemeenschappen van bevindelijke signatuur zijn. De dorpskerk aan het Kerkpad 5 behoort tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Aan de Schoolstraat 4 staat de kerk van de Gereformeerde Gemeente. Scherpenisse kent bovendien een Vrije Hervormde Gemeente. Deze kerkt aan de Laban Deurloostraat 1.

Natuur

Het zuidelijke deel van de voormalige Scherpenisse bestaat uit een open landschap. Rustzoekers komen hier aan hun trekken. Dat geldt zeker voor natuurgebied Scherpenisserpolder. Dat bestaat uit natte graslanden, waar veel vogelsoorten zijn te zien. Dat kan goed bij de daar gelegen waarnemingspost. Je kunt het gebied doorfietsen via de Platteweg en bereikt dan de Oosterscheldedijk. Die biedt bij helder weer weidse vergezichten tot aan Antwerpen.Natuur onder Scherpenisse.Natuur onder Scherpenisse.

Eten

Je kunt in Scherpenisse op diverse plaatsen aan tafel. In Gorishoek staat op de zeedijk Brasserie De Zeester.  Vanaf het buitenterras heb je een mooi uitzicht over de Oosterschelde. Aan de Spuidamstraat in Scherpenisse is het in de hele regio bekende chinees-indisch restaurant Nieuw Eiland Tholen gevestigd.  Op de Hooge Markt huist het goed bekend staande restaurant Vis aan de Markt.  

Logies

Klik hier voor website Bed and Breakfast:.

Gemeente

De gemeente Scherpenisse, waartoe ook de gehuchten Gorishoek en Westkerke behoorden, telde 841 inwoners in 1815. in 1877 stond de teller op 1460. Vanaf 1 juli 1970 ging Scherpenisse deel uitmaken van de gemeente Tholen. In 1980 woonden er 1370 mensen en in 2010 waren het er 1771.WestkerkeWestkerke

Westkerke

In de kern van het gehucht Westkerke aan de Westkerkseweg staan nog geen tien huizen. Eens was dit een dorp, compleet met een kerk en een kasteel. De aan de H. Adrianus gewijde kerk is in de loop van de 18e eeuw gesloopt. Hetzelfde lot trof toen het kasteel, dat het Hooge Huys werd genoemd. Bij Westkerke ligt nog wel de enige vliedberg die het voormalige eiland Tholen nog rijk is. De hoge heuvel dateert uit het begin van de 11e eeuw, zo heeft bodemonderzoek uitgewezen. Het aanvankelijk bestuurlijk zelfstandige dorp ging eerst op in Scherpenisse en valt thans onder de gemeente Tholen.

Vliedberg WestkerkeVliedberg Westkerke

Gorishoek

Gorishoek ligt aan de Oosterscheldedijk. Hier arriveren en vertrekken in het zomerseizoen pontjes vanuit en naar Yerseke. Het gehucht is bovendien bekend door de aanwezigheid van vakantiepark De Pluimpot. Dat grenst aan het gelijknamige water en natuurgebied.  

Zomeravondsfeer in GorishoekZomeravondsfeer in GorishoekValavond in GorishoekValavond in Gorishoek

De Pluimpot achter GorishoekDe Pluimpot achter Gorishoek

Lenteweelde ScherpenisseLenteweelde Scherpenisse

De watertoren is het baken van het dorpDe watertoren is het baken van het dorp

Landbouwcoöperatie ScherpenisseLandbouwcoöperatie Scherpenisse

Landschap bij Veerdijkseweg op de grens van Sint Maartensdijk en  ScherpenisseLandschap bij Veerdijkseweg op de grens van Sint Maartensdijk en Scherpenisse

Herberg/restaurant aan de Hooge MarktHerberg/restaurant aan de Hooge Markt

Chinees-Indisch restaurant ScherpenisseChinees-Indisch restaurant Scherpenisse

LeugenkotLeugenkot

Leugenkot Scherpenisse. Na afloop...Leugenkot Scherpenisse. Na afloop...

Kaaistraat ScherpenisseKaaistraat Scherpenisse

Kerkgebouw Gereformeerde Gemeente ScherpenisseKerkgebouw Gereformeerde Gemeente Scherpenisse

Gebouw Vrije Hervormde gemeente ScherpenisseGebouw Vrije Hervormde gemeente Scherpenisse

Dorpskerk Scherpenisse, gezien vanaf de begraafplaatsDorpskerk Scherpenisse, gezien vanaf de begraafplaats