headerbanner

Anna Jacobapolder Oud-Vossemeer Poortvliet Scherpenisse Sint-Annaland Sint-Maartensdijk Stavenisse Sint-Philipsland Tholen

Sint-Maartensdijk is zowel rood als oranje gekleurd. Rood omdat de PvdA vroeger de grootste partij was in de gemeenteraad. Oranje omdat de vorsten van Nederland graaf/gravin zijn van deze smalstad. Bekijk hier de video van het koninklijk bezoek van gravin (vrouwe) Beatrix.

PluumpotPluumpotSint-Maartensdijk geniet bovendien de status van beschermd stadsgezicht, dankzij een flink aantal monumentale panden.

Het stadje kwam op aan het riviertje de Haastee en droeg vroeger de daarvan afgeleide naam Haestinge, tegenwoordig de naam van de sporthal in Sint Maartensdijk. Dit riviertje, dat tegenwoordig De Pluimpot wordt genoemd, was de schakel tussen de Oosterschelde en de haven van het stadje. De Pluimpot verdeelt oorspronkelijk het eiland Tholen inHaven Sint MaartensdijkHaven Sint Maartensdijk tweeën en stroomde vanaf de Oosterschelde langs Sint Maartensdijk naar het noordelijker gelegen Sint Annaland. Het grootste deel is intussen verdwenen. De huidige drie kilometer lange De Pluimpot is het laatste belangrijke restant.

Aan de dam die De Pluimpot van de Oosterschelde scheidt bevindt zich een strandje en aan de oevers van het stroompje liggen fiets- en wandelpaden. Via De Pluimpot bereikten schepen vroeger de haven. Deze was vooral van belang voor het transport van suikerbieten.

Markt Markt Tijdens de Februariramp van 1953 brak de coupure in de haven door en stroomde het water lagere delen van het stadje binnen. Dat leidde niet tot slachtoffers, maar maakte wel duidelijk dat de haven een zwakke schakel was in de waterkering. Daarom werd in 1957 De Pluimpot afgedamd en volgde in 1962 het dempen van de haven. Inwoners van Sint-Maartensdijk dromen ervan dat het water er ooit weer terugkeert.

De verbinding met De Pluimpot wordt verbeeld in een kunstwerk dat inMonument PluimpotMonument Pluimpot 2012 is onthuld op de gedempte haven. Het door Danny van Rijt vervaardigde werk was omstreden. Veel mensen keurden het af dat hiervoor 12.500 euro is neergeteld in een tijd van crisis en daarmee gepaard gaande bezuinigingen. Maar het gemeentebestuur bracht daar tegenin dat er een speciaal potje voor bestond, waarvoor was gespaard. Zodoende kwam het kunstwerk er toch.

In de meeste Zeeuwse dialecten wordt Sint-Maartensdijk aangeduid als ‘Smerdiek’. Ook de plaatselijke voetbalvereniging siert zich met deze benaming. Aan Sint-Maartensdijk werden in 1485 beperkte stadsrechten verleend, zodat het een ‘smalstad’ werd. Dit hield in dat Sint-Maartensdijk werd beschouwd als ‘smalle’ (kleine) stad, welke het recht bezat om twee markten te houden, maar geen stemrecht bezat in de Staten van Zeeland.

Sint-Maartensdijk beschikte over drie stadspoorten. De Westpoort is rond circa 1799 gesloopt wegens bouwvalligheid. De laatste resten van de Noordpoort en de Oostpoort vielen aan het begin van de 20e eeuw onder de slopershamer. 

Werkgelegenheid

In de jaren vijftig van de 20e eeuw nam het belang van de landbouw voor de werkgelegenheid sterk af. Dat leidde tot werkloosheid en het wegtrekken naar grote steden, waaronder Rotterdam. Daarom werd Sint- Maartensdijk in 1959 door het provinciebestuur aangemerkt als ‘secundaire ontwikkelingskern’. Dat leidde tot de komst van een industrieterrein op een gedempt deel van De Pluimpot aan de oostzijde van het stadje. Sint Maartensdijk kent bovendien veel ondernemingen die behoren tot het midden- en kleinbedrijf. Klik hier voor bedrijven

Kerk

Sint MaartenskerkSint MaartenskerkHoog boven de bebouwing torent de toren van het grootste bedehuis van Sint-Maartensdijk. De kerk was voor de Reformatie gewijd aan Sint Maarten, de heilige die uiteindelijk ook zijn naam gaf aan het stadje. Na de Reformatie schoot het protestantisme stevig wortel, waardoor de voornaam ‘Sint’ van de kerk niet meer wordt gehanteerd.

De Maartenskerk is het bezichtigen meer dan waard. Wie binnen treedt voelt dat Sint-Maartensdijk in de middeleeuwen een belangrijke plaats is geweest, anders had zo’n gebouw er niet kunnen komen. Met de bouw werd begonnen in de 15e eeuw. In 1433 trouwde gravin Jacoba van Beieren in deze kerk met Frank van Borsele, haar vierde echtgenoot. Kort na dit huwelijk werd de bouw van de kerk voltooid. Het schip, het gedeelte tussen de toren aan de westzijde en het koor aan de oostzijde bestaat uit drie beuken. De middenbeuk is hoger dan de twee zijbeuken. Zo ’n kerktype wordt pseudobasiliek genoemd.

Opvallende elementen in de kerk zijn de 17e eeuwse preekstoel, het 19e eeuwse orgel en restanten van graftombes. Die waren respectievelijk van Floris van Borsele en Oda van Boutersen (beide 15e eeuw) en van Cornelis Liens (1636), die drost en rentmeester was op het voormalige kasteel.

Het kerkgebouw beschikte ook al vroeg over een orgel, dat later verdween. Veel protestanten hadden na de Reformatie namelijk een afkeer van het kerkorgel, dat als een erfenis in de roomse tijd werd gezien. Men behielp zich vervolgens lange tijd met ‘voorzangers’. Die zongen, de naam zegt het al, de tijdens kerkdiensten opgegeven liederen, een voor een voor. Omdat je goede en minder goede zangers hebt was dat allemaal niet zo fraai. Zodoende kregen mensen die muzikale begeleiding wensten in de loop der tijd steeds meer aanhang en keerde het kerkorgel terug. In Sint-Maartensdijk gebeurde dat in 1836. Het toen gebouwde instrument is in 1882 vervangen door het huidige pijporgel, van de hand van de Amsterdamse orgelbouwer P. Flaes.

Met de klokken is iets bijzonders aan de hand. In de toren hangen namelijk twee carillons en dat komt zelden voor. Het oudste werd in 1615 en 1616 gegoten door Pieter van Gheyn. Het tweede, een uit veertig klokken bestaande beiaard, is in 1981 in gebruik genomen. Bekijk de opname van de beiaard:

Overige kerken

Sint Maartensdijk heeft nog drie kerkgebouwen, maar deze zijn geen van alle monumentaal te noemen. Ze zijn respectievelijk in gebruik bij de Protestantse gemeente (Rehobotkerk aan de Westvest), de Gereformeerde Gemeente in Nederland (ook aan de Westvest) en de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland (kerkgebouw Westpoort).

StadhuisStadhuisMonumenten

Aan de zuidzijde van de met een fraaie 17e eeuwse pomp uitgeruste Markt is het voormalige gemeentehuis het meest beeldbepalende monument. Het doet tegenwoordig dienst als hotel en kantoor, terwijl er ook nog kan worden getrouwd. De raadszaal en de burgemeesterskamer zijn intact gebleven. De serie portretten van Oranjes zijn na het verdwijnen van de gemeentehuisfunctie in 2008 verhuisd naar Tholen-stad.

Het stadhuis is aan het eind van de 16e eeuw voor het eerst genoemd. In huidige vorm dateert het vooral uit 1628. Toen is het stadhuis ingrijpend verbouwd, met financiële steun van Prins Frederik Hendrik. Daaraan herinnert een steen in de voorgevel. De Markt bevat behalve het stadhuis ook nog vijftien woonhuizen die prijken op de lijst van Rijksmonumenten.

ReigersburgReigersburg

Reigersburg

Zeer monumentaal is boerderij Reigersburg aan de provinciale weg naar Stavenisse. Deze is befaamd wegens de ovale vorm van de ramen van het woonhuis (aangeduid als symbool voor reigereieren). Op Reigersburg werd in 1949 Keetie Hage geboren (na haar huwelijk Van Oosten-Hage), die tot ’s werelds beste wielrensters behoorde in de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw. Keetie werd in 1968 en 1976 wereldkampioen op de weg en won drie keer zilver en drie keer brons. Op de baan werd zij vier maal wereldkampioen achtervolging. Bovendien werd ze twintig keer Nederlands kampioen en reed ze op 16 september 1978 een werelduurrecord van 43.082km. Zus Bella Hage (1948), werd driemaal nationaal kampioen op de weg en boekte nog 19 andere zeges.

Molen De Nijverheid in Sint-MaartensdijkMolen De Nijverheid in Sint-Maartensdijk

Molens

Molen De Nijverheid aan de Oudelandseweg is een beeldbepalend monument. De stellingmolen is in 1868 gebouwd als opvolger van een standerdmolen die in 1861 afbrandde. De Nijverheid is te bezoeken wanneer de wieken draaien en op afspraak. Klik hier voor meer informatie.  Aan de Bleekveldweg staat de romp van De Hoop, eveneens een stellingmolen. Deze werd gebouwd in 1847, maar moet het sinds het einde van de twintigste eeuw zonder staart en wieken doen. Klik hier voor geschiedenis

Geschiedenis kasteel

Slot Sint-Maartensdijk (Rijksarchief)Slot Sint-Maartensdijk (Rijksarchief)De opkomst van de smalstad was nauw verweven met het kasteel, dat ook bekend was onder de naam Hof van Sint-Maartensdijk. De eerste meldingen van dit slot dateren van de 14e eeuw. Het kwam in 1368 in handen van de familie Van Borsele. Jacoba van Beieren verbleef na haar huwelijk met Frank van Borsele zo nu en dan op het slot.

Het kasteel kwam later in het bezit van de families Van Buren en van Egmond. Doordat Willem van Oranje in 1551 trouwde met Anna van Buren verviel het aan de Oranjes. De koning/koningin der Nederlanden draagt daarom de titel van baron/barones van Sint-Maartensdijk.

Het omvangrijke complex bestond uit een hoofdburcht, een nederhof met vertrekken voor hoger personeel en een terrein met woningen voor lager personeel. Delen van het slot waren in 1695 al afgebroken. In 1820 zijn de laatste resten van het complex afgebroken. Nu resten nog slechts muurfragmenten en een deel van een gracht aan Onder de Linden. Klik hier voor lijst rijksmonumenten.  

 

 

terrein Slot Sint Maartensdijkterrein Slot Sint MaartensdijkToeristische informatie

In Sint-Maartensdijk kun je logeren in hotels en in Bed and Breakfast-voorzieningen. Klik hier voor hotel Kom.  Klik hier voor B & B Koekoeksnest.  Klik hier voor B & B De Zeeuwse Dijk. Je kunt in Sint Maartensdijk ook kamperen: Klik hier voor camping De Muie.  De VVV is gevestigd in het raadhuis aan Markt 1. 

©Google Maps©Google MapsGemeente

De gemeente Sint-Maartensdijk is in 1971 opgegaan in de toen gevormde gemeente Tholen. De stad telde rond 1840 1950 inwoners en 36.15 per 1 januari 2012. Het is na de stad Tholen de kern met de grootste bevolking op het eiland. Mede daardoor was hier na 1971 ook het gemeentehuis van Tholen gevestigd.©Google Maps©Google Maps

Koekoeksweg

In het buitengebied is een concentratie bebouwing ontstaan rond de Koekoeksweg. In Zeeuws-Vlaanderen zou er waarschijnlijk de status gehucht aan zijn verleend, compleet met plaatsnaambord. Hier is dat echter niet gebeurd.

 Koekoeksweg Sint-MaartensdijkKoekoeksweg Sint-Maartensdijk

MarktMarkt

Monumentale pompMonumentale pompZijbeuk Sint MaartenskerkZijbeuk Sint Maartenskerk

Restant graftombe Floris van BorsseleRestant graftombe Floris van Borssele

Romp molen De Hoop in Sint-MaartensdijkRomp molen De Hoop in Sint-Maartensdijk

Kaaistraat in Sint-MaartensdijkKaaistraat in Sint-MaartensdijkAchter het Bos, Sint-MaartensdijkAchter het Bos, Sint-Maartensdijk

Omstreden monument Sint-MaartensdijkOmstreden monument Sint-Maartensdijk

Fietspad langs De PluimpotFietspad langs De Pluimpot

Gezicht op de Sint Maartensdijk vanaf de Pluimpot Gezicht op de Sint Maartensdijk vanaf de Pluimpot Oosterschelde ter hoogte van dam De PluimpotOosterschelde ter hoogte van dam De Pluimpot

De naam Zoetemelkseweg in het buitengebied van Sint-Maartensdijk heeft niets te maken met de Nederlandse winnaar van de Ronde van FrankrijkDe naam Zoetemelkseweg in het buitengebied van Sint-Maartensdijk heeft niets te maken met de Nederlandse winnaar van de Ronde van Frankrijk

PKN-kerk Rehoboth in Sint-MaartensdijkPKN-kerk Rehoboth in Sint-Maartensdijk

Kerk Gereformeerde Gemeente in Nederland te Sint-MaartensdijkKerk Gereformeerde Gemeente in Nederland te Sint-Maartensdijk

Kerk Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland te Sint-MaartensdijkKerk Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland te Sint-Maartensdijk