headerbanner

Gerrit de ZeeuwGerrit de Zeeuw

Wanneer Margreeth en ik op deze druilerige dinsdagmorgen* op weg zijn naar de Westerscheldetunnel hopen we dat het aan ‘de overkant’ beter zal zijn. Tijdens de tochten door alle uithoeken van de provincie Zeeland waren de weergoden ons bijna altijd welgezind. Maar vandaag is dat niet zo. Toch heeft het lot het beste met ons voor, zo zal nog blijken. Eenmaal de tunnel uit in Zeeuws-Vlaanderen blijkt het daar net zo grijs en nat te zijn als op Zuid-Beveland. Via de onlangs geopende Sluiskiltunnel bereiken we Zaamslag, het eerste doel van de dag. Daar moeten foto’s worden gemaakt voor www.staatspareltjes.nl

Maar opnames met sombere luchten? Die hebben we liever niet op onze site. We arriveren op het Plein, het kloppend hart van Zaamslag, omdat het kan bogen op een goed winkelbestand. Het dorp is wijd en zijd in de provincie bekend door de aanwezigheid van een herenmodezaak. Menige Zeeuw kocht hier een kostuum. We steken, terwijl de miezer intussen is overgegaan in regen, de straat over naar ons eerste doel: het vermaarde schelpenmuseum.

Wandelende encyclopedie

Het pand ziet er niet spectaculair uit: twee etalages. De ene volgestouwd met spullen van de Koninklijke Marine, waaraan een tijdelijke expositie is gewijd. In de andere pronkt prominent een oesterschelp van reusachtige afmeting. Als we dit in ogenschouw nemen, zwaait plotseling de deur open en nodigt een man ons uit om binnen een kijkje te nemen. Dat kijkje zal vervolgens anderhalf uur aanlopen, want de man die ons binnen noodde is Gerrit de Zeeuw (geb. 21 oktober 1927). Hij is de wandelende geschiedenisencyclopedie voor Zaamslag en bovendien een begenadigd verteller. Binnen pronkt niet alleen een verzameling schelpen uit heel de wereld, het museum bevat ook heel veel archeologische vondsten.

Monster van het Hellegat

Monster van het HellegatMonster van het HellegatDeze schat van Zaamslag wordt niet voor niets gerekend onder de veertig interessantste privéverzamelingen van Nederland. Tot de collecties die diepe indruk maken zijn de vondsten die Gerrit de Zeeuw deed op het terrein van De Torenberg. Dat was een kasteel van reusachtige afmetingen. Bovendien herbergde Zaamslag sinds de 12e eeuw een commanderij van de Orde van de Tempeliers, De Tempelhof.  Tot de publiekstrekkers in het museum behoort een deel van het geraamte van het ‘Monster van het Hellegat’. Dat komt van een butskop, een dolfijn, die ín 1757 strandde in de wateren die het toenmalige Eiland van Zaamslag omringden. Vissers stroopten het dier en kookten traan van het spek. Het geraamte werd als buit meegenomen en tentoongesteld in de kerk van Zaamslag. Uiteindelijk belandde het in het museum.

Leeuw van Terneuzen

 

Monster van het HellegatMonster van het HellegatTijdens zijn werkzame leven was Gerrit de Zeeuw loodgieter, evenals zijn vader. Van de laatste (‘die was net zo gek als ik’) erfde hij diens brede belangstelling. Gerrit de Zeeuw ontwikkelde zijn interesse voor schelpen toen hij als marinier kort na de Tweede Wereldoorlog in Sabang diende, het toenmalige Nederlands Indië. Eenmaal terug in Nederland begon hij actief schelpen en andere fossielen te zoeken in Zeeuws-Vlaanderen. Bijvoorbeeld op de stranden tussen Cadzand en Retranchement, een befaamde vindplaats van haaientanden en in het Zwin, de slufter op de grens met België. Ook kwam er materiaal van de bouwputten voor de brug bij Sluiskil en de zeesluis bij Terneuzen. De laatste vindplaats leverde een scheurkies op van een grottenleeuw, de grootste katachtige die heeft bestaan. De Zeeuw ontving regelmatig schelpen van andere verzamelaars. Zodoende groeide het in 1977 geopende museum uit tot een ware attractie. Gerrit bracht alles overzichtelijk onder in vitrines, meestal afkomstig uit de inventaris van gesloten winkels. Vele duizenden schelpen liggen daarnaast opgeslagen in de ladekastjes. Alle voorwerpen zijn voorzien van kaartjes met door De Zeeuw getypte informatie. De teksten zijn duidelijk en heel vaak origineel. Zo duidt hij fossielen uit het estuarium op de grens met België aan als ‘Zwinwachters’.

Boekenwijsheid

Hoeveel voorwerpen het museum bevat is onbekend. Gerrit houdt dat niet bij. Over een computer beschikt hij evenmin, maar als je iets aan hem vraagt pakt hij een boek, slaat het bij de juiste bladzijde open en laat je het antwoord zien. Want boekenwijsheid staat onbetwist op nummer een bij deze man die dan wel gerekend wordt tot de ‘amateurarcheologen’, maar een fabelachtige kennis bezit. Diverse belanghebbenden, zoals de Provincie Zeeland, de gemeente Terneuzen alsook het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden hebben de afgelopen decennia het oog begerig laten vallen. Sommige bezoekers hebben zelfs aanspraken laten gelden, maar De Zeeuw reageerde steevast met een ‘nee’. Op de herhaalde vraag van Margreeth wat er later met de collectie moet gebeuren antwoordt Gerrit ontwijkend. Te hopen valt dat er een weg wordt gevonden om heel veel van dit rijke bezit gebundeld te behouden. En dat liefst in de regio waar heel veel vandaan komt: Zeeuws-Vlaanderen.

*dinsdag 14 juli 2015

  

Vondsten TorenbergVondsten Torenberg

 

  

 

Zaamslag koestert rijk verleden

Informatie Torenberg ZaamslagInformatie Torenberg ZaamslagReconstructie toegang Torenhoeve ZaamslagReconstructie toegang Torenhoeve ZaamslagZaamslag was aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog in handen van de Spaanse troepen. In 1574 en 1584 had het dorp te lijden van aanvallen van Staatse militairen die er verwoestingen aanrichtten. De inundatie van het gebied, nadat Prins Maurits Zaamslag veroverde, betekende de genadeslag voor het kasteel. De toren bleef nog lang staan en fungeerde als baken voor de scheepvaart. Na de herbouw van het dorp in 1648 werd ook dit restant gesloopt. De kasteelheuvel is nog steeds aanwezig aan de rand van de dorpsbebouwing. De aangrenzende straat kreeg de toepasselijke naam Torenberg.

Stichting Zaamslag 850 jaar beijvert zich om het rijke verleden van het dorp in beeld te brengen. Diverse informatieborden getuigen hiervan. In een hoek van Het Plein is op initiatief van de stichting een reconstructie gemaakt van de toegangszuilen van de Torenhoeve. Deze boerderij werd in de 17e eeuw gebouwd op de locatie waar eerder het kasteel stond. In het schelpenmuseum van Gerrit de Zeeuw liggen genoeg artefacten van deze verdwenen gebouwen om een themazaal in een groot museum mee te kunnen vullen.

 

 Lees ook onze reportage over het dorp Zaamslag