headerbanner

©Google Maps©Google MapsSas van Gent is geen grote toeristentrekker. Veel moois ging teloor. Daardoor kun je amper meer zien dat het een immense vesting was, compleet met bolwerken en stadspoorten. De kaalslag ten spijt bezit Sas van Gent nog mooie dingen die het een bezoek waard maken. Die liggen langs de hieronder beschreven wandeling van 2,6 kilometer.

1 Museum

Pronkstum museumPronkstum museumHet Industrieel Museum Zeeland aan de Westkade vormt het start- en eindpunt van de route. Sas van Gent was aan het begin van de 20e eeuw het grootste industriële centrum van Zeeland. Dat wordt duidelijk in het museum dat is gehuisvest in een silo van de oudste voormalige suikeronderneming van het land. Dat was de in 1900 door 173 Zeeuws-Vlaamse bietentelers opgerichte Eerste Nederlandsche Coöperatieve Beetwortelsuikerfabriek  die tot 1989 in bedrijf was. De fabriek maakte de jaren voor de opheffing deel uit van de Suikerunie. Het museum is geschikt voor bezoekers van alle leeftijden. De komst van het museum is te danken aan de Stichting Heemkundige Kring Sas van Gent. Tot de topstukken behoren de nog werkende stoommachine van de cokesfabriek en het interieur van de directiekamer van de oudste suikerfabriek.

Verlaat het museum in zuidelijk richting en loop langs de Westdam in de richting van het centrum. Sla rechtsaf het Bolwerk in. Steek vanaf de bushalte aan de noordelijke kant van de straat over naar die aan de zuidzijde. Achter die stopplaats loopt een paadje, dat een stukje volgt van het voormalige tracé van het molenwater. Hieraan liggen de restanten van attractie 2.

2 Waterkorenmolen

Restant waterkorenmolen Sas van GentRestant waterkorenmolen Sas van GentVroeger is in het Nederlandse Deltagebied, vooral in Zeeland, maar ook in Zuid-Holland en Noord-Brabant, veel gebruik gemaakt van molens die werkten op het getij. Via een sluis werd opkomend water geleid naar een molenkom. Zodra de eb intrad ging de sluis open en dreef het water het molenrad aan. Dat was verbonden met de maalinrichting binnen de molen. Zo kon men koren malen zonder afhankelijk te zijn van de wind.

Getijmolens waren belangrijk bij belegeringen. Ze waren moeilijker te raken door het vijandelijke geschut dan windmolens. In Sas van Gent ligt het restant van een molen die lijkt op een getijmolen,Foto van het verdwenen molenwaterFoto van het verdwenen molenwater maar deze werkte niet op eb en vloed. Het molenkanaaltje kreeg voeding door er overtollig polderwater door te laten lopen. Dat werd na het passeren van de molen gespuid in de Sasse Vaart, die later is vervangen door het kanaal Gent Terneuzen. Daarom kreeg het bouwwerk terecht de benaming waterkorenmolen. De in 1696 gebouwde maalinrichting was louter bedoeld om dienst te kunnen doen bij belegeringen. Het molenwater is in 1951 gedempt. De molenruïne, het enige restant van bolwerk Zeelandia, is in 1989 gerestaureerd. De vesting werd in 1816 opgeheven en daarna zijn de vestingwerken geslecht.

Sla rechtsaf de Kloosterlaan in en sla na 350 meter rechtsaf de Kerkhoflaan in.

VredestraatVredestraat3 Vredestraat

Aan de rechterkant passeer je de Vredestraat met fraai gerenoveerde huizen uit het begin van de 20e eeuw. Het gaat om de oudste huurwoningen uit de omgeving. De straat dankt haar naam vreemd genoeg aan de bom die hier in de Eerste Wereldoorlog insloeg. De enige trouwens die in Nederland neerkwam in de jaren 1914-1918. Let links op de kindervoorstelling op de voormalige kleuterschool.

Sla na het verlaten van de Kerkhoflaan rechtsaf de Paardenvest op tot het plantsoen op de hoek van de Westdam.

 

4 Van Loypark

Dit plantsoen is in 1981 vernoemd naar huisarts A. van Loy, die toen ook het verzetskruis in ontvangst mocht nemen. Dat kreeg hij omdat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog meer dan 100 mensen kon behoeden voor verplichte tewerkstelling in Duitsland. Hij deed dat door valse medische verklaringen af te geven. Daarin stond bijvoorbeeld dat iemand aan een maagzweer leed. De arts leerde de lijders ook alle symptomen van de vermeende kwalen, zodat het bij navraag door de Duitsers overtuigend klonk.

Vanaf het park oversteken naar het Generaliteitsbolwerk.

 

5 Generaliteitsbolwerk

Dit is het enige van de zeven bolwerken van Sas van Gent dat grotendeels is behouden. Inwoners noemen het 'De Molenberg' wegens de daar staande romp. Deze heeft acht kanten en dat is voor een stenen molen uiterst zeldzaam. De wiekendrager verrees in 1828 als vervanger van een omgewaaide houten grondzeiler. In 1930 is het windbedrijf gestaakt en ging men over op malen met een motor. De molen liep bij de bevrijding in mei 1944 zware schade op. De kap kwam daarbij open te liggen.

In 1951 is de molen onttakeld. Dat wil zeggen dat wieken en kap verdwenen en de molen een dak kreeg. De maalderij foto Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoedfoto Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoedbleef werken tot 1972. Herstel van dit belangwekkende rijksmonument zou de omgeving zeer ten goede komen. Voorgenomen herstel liep echter diverse malen vast omdat de in 2008 overleden laatste beroepsmolenaar liet vastleggen dat de molen in de familie moet blijven. Sas van Gent telde vroeger nog meer molens. Klik hier voor uitgebreide informatie. 

Bij het bolwerk ligt een ingang van het gemetselde 16e eeuwse gangenstelsel dat in 1989 is ontdekt door een man die werkte in een naburige tuin. Hij sloeg vervolgens met een legertje vrijwilligers aan het graven. Het was een reusachtig karwei. De grond moest emmer voor emmer naar boven worden gehaald. Het resultaat was dat er negen gangen werden ontgraven. Het stelsel is veel groter geweest. Heel veel is echter gesloopt tijdens de crisis in de Dertiger Jaren van de 20e eeuw. Klik hier voor informatie over rondleidingen. 

Loop de Westdam verder af in oostelijke richting en ga de Markt op die in het verlengde ligt. Daar staat op nummer 4 de voormalige Rooms-Katholieke kerk op Markt 4.

6 Winkelkerk

Van buiten een godshuis....Van buiten een godshuis....Nadat stadhouder Frederik Hendrik de stad op 5 september 1644 veroverde op de Spanjaarden werd openbare uitoefening van de rooms-katholieke godsdienst verboden. De meeste inwoners bleven niettemin trouw aan de kerk van Rome. De parochie leidde noodgedwongen een ondergronds bestaan. De katholieken kregen in 1705 toestemming voor het houden van vieringen in een schuilkerk. Vanaf 1738 kwamen ze bijeen in een pand aan de Markt. In 1892 volgde de inwijding van de huidige Maria Hemelvaartkerk. Voorjaar 2013 is de laatste eredienst in dit gebouw gehouden en is de kerk onttrokken aan de eredienst. Het door de architect en binnen  een winkel- en bedrijfsruimteen binnen een winkel- en bedrijfsruimteJoseph Cuypers, zoon van de beroemde Pierre, ontworpen gebouw is een rijksmonument.

De kerk is later ingericht als ruimte voor winkels, een restaurant en kantoren. De religieuze inventaris is verwijderd, maar gebleven zijn de gebrandschilderde glas-in-lood ramen, waaronder de drie figuratieve in het priesterkoor. Ze komen uit het befaamde atelier van F. Nicolas & Zn in Roermond., mogelijk naar ontwerp van architect Cuypers. Klik hier voor verhaal over de Nieuwe en de Oude Molen. Klik hier voor verhaal over de molens op de bolwerken Generaliteit en Coehoorn.
Klik hier voor verhaal over de ros- en de boekweitmolen. 

Sla vanaf de kerk rechtsaf naar de zuidzijde van de Markt. Aan het eind linksaf de Gentsestraat inslaan. Aan het eind daarvan rechtsaf de Westkade opslaan. Daarna direct de brug oplopen naar de Oostkade.

Oostkade met rechts huis Hertog van MarlboroughOostkade met rechts huis Hertog van MarlboroughOostkade 23Oostkade 237 Oostkade

Aan de Oostkade en de Westkade verrezen de eerste huizen van Sas van Gent nadat de stad Gent van keizer Karel V toestemming kreeg om hier een sluis aan te leggen. Zo ontstond via de Sasse Vaart een directe verbinding met de zee. Voor de aanleg van de sluis is een doorsteek gemaakt in de Graaf Jansdijk die loopt van Boekhoute tot aan Terneuzen.

Het bij de brug gelegen huis ‘De Hertog van Marlborough’ aan Oostkade 31 trekt de aandacht. Het classicistische pand dateert in aanleg uit het midden van de 17e eeuw. Het is genoemd naar de hertog van Marlborough, die een heldenrol speelde tijdens de Spaanse Successieoorlog. Klik hier voor verhaal. De achternaam van de hertog was Churchill. Hij was een voorvader van de Britse premier Winston Churchill die indruk maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog. Liefhebbers van monumentale gebouwen wijken van de route af en lopen even heen en weer naar het gave 17e eeuwse pand op nummer 23.

Loop rechts van het Huis Oostkade 22 in oostelijke richting en sla een blik op de haven aan de rechterkant, alvorens linksaf de Prinsenkade op te lopen in noordelijke richting.

 

8 Museumschepen

Het haventje in het midden van het Kanaleneiland is de ligplaats van historische schepen die het bekijken waard zijn. De naam Kanaleneiland ligt voor de hand. Westelijk ligt de oude haven van de voormalige Sasse Vaart. Het haventje met de museumschepen is onderdeel een deel van het Kanaal door Gent dat tot stand kwam in de jaren 1823-1827. Oostelijk ligt het nieuwste kanaaltracé.MuseumschepenMuseumschepen

9 Stadsmuur

Een deel van de tuinen bij de hoek van de Prinsenkade en de Veerstraat wordt begrensd door het laatst resterende deel van de stadsmuren van Sas van Gent. Hoewel niet spectaculair is het voor Zeeland bijzonder. Alleen in Sluis zijn grotere restanten stadsmuur.

Sla na circa 200 meter linksaf de Oostdam op en loop die uit tot aan de Westkade. Alternatief: sla het pad linksaf in dat uitmondt in de Veerweg en sla dan rechtsaf de Oostkade op.Stadsmuur op de hoek Prinsenkade/VeerstraatStadsmuur op de hoek Prinsenkade/Veerstraat

10 Trekker

Aan de haven bij de Westkade herinnert het monument van de Schepentrekker aan de tijd dat de zeilvaartuigen bij gebrek aan wind met menskracht werden voortbewogen. Overigens deden ook paarden dienst bij dit werk. ,,Wij vertrokken om half vijf van Sas van Ghent & wierden met twee paarden getrokken”. Zo staat er in het verslag van een reis naar Parijs die de Walcherse regenten Johan Steengracht, diens zoon Nicolaas en Daniel Rademacher maakten in 1772. Het op Koninginnedag 1976 onthulde beeld is van de hand van Huibrecht Jan de Bliek uit Sas van Gent.

Een opvallend pand is het Oude Klooster aan de Oostkade 103/4. De neoclassicistische voorgevel dateert van kort na 1830. Deze is aangebracht in opdracht van burgemeester Johannes Bernardus de Meijer (1774-1861) en zijn echtgenote Johanna Maria de Letter (1780-1862). De naam 'Het Oude Klooster' voert terug op de periode (1865-1897) toen Zusters Franciscanessen uit Roosendaal er een bewaarschool runden en een school voor handwerken. De gevel vermeldt de namen van de oorspronkelijke panden De Drij Passagiers (1703) en 'Den Reijsenden Man' (1671).

Loop na het passeren van dit pand terug in noordelijke richting naar het startpunt van de route.

 

Klik hier om een reactie te plaatsen