headerbanner

Ingang dorp in de GebuiurteIngang dorp in de GebuiurteIn een van de schilderachtigste uithoeken van Zeeland ligt het Nederlandse deel van het dorp Overslag, dat een tweeling vormt met het deel in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Het was een tijdje de kleinste gemeente van het land. Overslag was diverse malen nationaal nieuws wanneer het als eerste de verkiezingsuitslagen publiceerde.

Het zuidelijkste dorp van de provincie lijkt weinig op het Zeeland van boven de Westerschelde. Hier ben je in Vlaanderen. Rond Overslag heerst meestal een weldadige stilte. De omgeving vormt een paradijs voor fietstoeristen. De grens maakt een slingerende beweging over een deel van de Dorpsstraat en deelt deze over een flink stuk ook doormidden. Het Belgische deel van Overslag maakt deel uit van de gemeente Wachtebeke in de provincie Oost-Vlaanderen.

Burgemeester

Voor de passant is het nauwelijks voorstelbaar dat het Nederlandse dorp tot 1970 een zelfstandige gemeente was, met een burgemeester aan het hoofd, die ook de rol van gemeentesecretaris vervulde. George Camille Elisa Maria Dierick (Koewacht, 23 oktober 1907 - Sluiskil, 5 januari 1983) was de laatste burgervader van Overslag. Hij zwaaide de scepter over de gemeente van 1938-1970 en was in die periode ook burgemeester van het naburige Koewacht, waar hij een bierbrouwerij dreef op Het Zand.

Verkiezingen

zie onder kopje 'Grenspalen'zie onder kopje 'Grenspalen'De gemeenteraad telde zeven raadsleden. Bij de verkiezingen van 1966 kwamen 115 van de 120 stemgerechtigde inwoners opdagen. Men was vlug klaar met tellen, zodat de uitslag van Overslag om 19.25 uur als eerste van het hele land op het net verscheen van persbureau ANP. De uitslag luidde: Lijst De Clerq 67 stemmen en vier zetels; Lijst De Cock 48 stemmen en drie zetels. Burgemeester Dierick trok het liefst op de fiets door Koewacht en Overslag en kende alle inwoners. Van politieke wrijvingen was zelden sprake, behalve dan in 1969. Dierick had toen toegezegd dat ‘het rijke’ Overslag Koewacht 72.000 gulden zou lenen, volgens hem ‘vijfhonderd gulden per inwoner’. Dat schoot de zeven raadsleden, die het voornemen uit de krant hadden moeten vernemen, in het verkeerde keelgat. Dus torpedeerden ze het plan. Adrie de Kraker en Piet de Blaeij melden in hun boek ‘Axel 1944-2002 – Een samenleving in verandering’ dat Overslag te klein was om aan allerlei regelingen deel te nemen. Daardoor kregen bijna alle subsidieverzoekers nul op het rekest. Zo ook de Bond tegen het vloeken. Degene die notuleerde tijdens de bewuste gemeenteraadsvergadering schreef dat inwilliging van het verzoek problematisch was omdat anders de bieten niet van het land in de suikerfabriek zouden geraken.
Tot het dorp in 1970 overging naar de gemeente Axel was Overslag enige tijd de kleinste gemeente van Nederland. Bij verkiezingen voor de Tweede Kamer in dat jaar was het dorpje opnieuw het centrum van de wereld omdat de uitslagen van het dorp snel binnenkwamen. Zodoende was Overslag bij de stembusgang van 1967 even nationaal nieuws toen bleek dat de Katholieke Volks Partij (KVP) een opdoffer had gekregen. Later op de avond bleek dat de partij in de Tweede Kamer terugviel van 50 naar 42 zetels.

Naam

In de Middeleeuwen liep dwars door Overslag een kreek voor de scheepvaart tussen de Westerschelde en Gent. Ter voorkoming van overstromingen lag er bij het dorp een dam. Daar moesten de goederen werden overgeslagen. Dat verklaart de oorsprong van de dorpsnaam.

Kerk

De inwoners van het Nederlandse Overslag kerkten in het Belgische dorp. De overgrote meerderheid van de bevolking was lid van de Rooms Katholieke Kerk. A. J. van der Aa meldt in het in 1846 verschenen achtste deel van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden dat Overslag dan louter katholieke inwoners telt, behalve de vier ambtenaren van de tol. Die waren lid van de Hervormde kerk in Axel, op negen kilometer afstand. Dat de tollenaars protestant waren komt doordat openbare ambten vanaf de Reformatie tot aan de Franse Tijd niet toegankelijk waren voor rooms-katholieken.

De Onze Lieve Vrouw Geboortekerk in het Belgische Overslag stamt uit 1712. Het gebouw is na de laatste viering op 30 juli 2019 onttrokken aan de eredienst en kreeg de bestemming dorpshuis. De katholieken in Nederlands Overslag zijn nu aangewezen op de kerk in Zuiddorpe en die van het Belgische dorp op die van Wachtebeke.Gebeden dieven zijn vergeefsGebeden dieven zijn vergeefs

Organist

De tuinmuur van de kerk bevat fraaie kruiswegstaties. Wordt aan organisten zelden eer betoond door het oprichten van stenen herinneringen, in Belgisch Overslag is dat wel het geval met Omer van Puyvelde (1912-1980). Niet alleen het kerkplein is naar hem vernoemd, er staat ook een borstbeeld van de in het dorp geboren musicus die van 1936 tot aan zijn dood het orgel bespeelde van de Sint Pieterskerk in Gent. Van Puyvelde was ook nog componist, koordirigent en directeur van de muziekschool Ledeberg (Gent).Eerbetoon aan organistEerbetoon aan organist

Grenspalen

Enkele grenspalen herinneren eraan dat het Belgische Overslag tot 1795 behoorde aan de Oostenrijkse Nederlanden. Daarna behoorde het tot 1814 aan Frankrijk. Nadat het, evenals de rest van Zeeuws-Vlaanderen enkele maanden was toegevoegd aan de nieuwe provincie Noord-Brabant voegde koning Willem I de streek op 1 juli 1814 toe aan Zeeland.Frituur De GrenspostFrituur De Grenspost

Voorzieningen

Levensmiddelenwinkels ontbreken in het Nederlandse deel en er zijn ook geen horecazaken. Logeren kan evenmin door het ontbreken van recreatieve verblijfsinrichtingen. In het Belgische Overslag zijn wel horecaondernemingen gevestigd, zoals een café en een restaurant. En niet te vergeten frituur De Grenspost. Die is zoals de naam al doet vermoeden gevestigd in het voormalige douanekantoor, pal op de grens met Nederland. Het 25-jarig jubileum in 2019 werd gevierd met het aanbieden van frikadellen voor een euro per stuk. Klik hier voor facebookaccount. 

©Google Maps©Google MapsGemeente en inwoners

Overslag behoorde vanaf 1970 tot de gemeente Axel. Het dorp maakt sinds 1 januari 2003 deel uit van de gemeente Terneuzen. Het telde 470 inwoners in 1840. Op 1 januari 2011 stonden er nog maar 240 ingeschreven. Het Belgische Overslag telt circa 600 inwoners.©Google Maps©Google Maps

Bij de voormalige gemeente Overslag behoorden ook de gehuchten Berdele Gebuurte, Roode Sluis en Varempé.

Molenromp en restant rosmolenMolenromp en restant rosmolenGebuurte

Het straatgehucht (Berdele) Gebuurte, dat westelijk aanpaalt aan de dorpskom, ligt aan weerszijden van de grens. De woningen aan de noordzijde liggen in Nederland. Aan die kant staat ook de romp van de uit 1859 daterende stellingmolen, die in 1925 is onttakeld. Dat wil zeggen dat kap en wieken zijn verwijderd. De romp is geconserveerd en geniet bescherming als Rijksmonument. Naast de stellingmolen stond vroeger ook nog een rosmolen, die doorpaardenkracht werd aangedreven.

Roode Sluis

Dit gehucht ligt in het oostelijke einde van de voormalige gemeente Overslag. Roode Sluis vormde het decor van de speelfilm De Zwarte Ruiter die was geregisseerd door Wim Verstappen. Daarin staan in de jaren vijftig van de 20e eeuw twee voormalige vrienden uit het verzet tegen over elkaar, namelijk Fons de Ruiter, alias De Zwarte Ruiter (Hugo Metsers) en Rinus IJzerman (Rijk de Gooyer). Fons verdient zijn brood als botersmokkelaar terwijl zijn opponent als douanier werkzaam is. Dat leidt tot een kat-en-muisspel. De film flopte indertijd maar is voor mensen die in de streek zijn geïnteresseerd wel degelijk interessant omdat alle scenes zijn opgenomen in de grensstreek van Zeeuws-Vlaanderen en de Belgische provincie Oost-Vlaanderen.

 

Varempé

Deze buurtschap ligt ten noorden van Overslag en bestaat uit de bebouwing aan de Kromhoekseweg en de Varempéstraat.

Klik hier om een reactie te plaatsen

Roode SluisRoode Sluisgrens van twee keer Overslaggrens van twee keer OverslagKerk OverslagKerk OverslagIngang voormalige kerkIngang voormalige kerk