headerbanner

Dromerig dorpspleinDromerig dorpspleinZuiddorpe is op de kaart gezet door de hier geboren zangeres Marie-Cécile Moerdijk. Lange tijd is ten onrechte gedacht dat een minder bekende Zuiddorpenaar, namelijk Joos van Ghistelle, het boekweit introduceerde in Europa. Tot in de 19e eeuw vormde het meel van dat gewas de basis voor de pannenkoeken, die als volksvoedsel dienden.

Het dorp ontstaat na de komst in 1220 van een aantal Bernardijnse geestelijken. Zij gaan voortvarend aan de slag op gronden die hen worden geschonken door Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaanderen. De gemeenschap sluit zich in 1236 aan bij de cisterciënzers. In dat jaar wordt Zuiddorpe voor het eerst vermeld als zelfstandige parochie onder de naam Moere. Het cisterciënzer klooster bestaat dan uit een neerhof (boerderij), een molen en een brouwerij. Het complex gaat ten onder tijdens de Beeldenstorm die voorafging aan de Tachtigjarige Oorlog. Het middeleeuwse bedehuis van Zuiddorpe doet lange tijd dienst als hoofdkerk voor de streek rond Axel.

De inwoners van Zuiddorpe blijven na de Reformatie trouw aan de Rooms Katholieke Kerk. Toch is er in de zestiende eeuw sprake van een protestantse gemeente. Daarvan wordt Adriaan Schiettekatte in 1580 predikant. Hij neemt in 1583 of 1584 de wijk nadat Axel in Spaanse handen overgaat.

Geloofsonderdrukking

Ingang kerk OverslagIngang kerk OverslagNa de verovering in 1645 van Hulst en omgeving door Frederik Hendrik wordt de openbare uitoefening van de rooms-katholieke eredienst verboden. De aan de Heilige Maagd gewijde kerk valt in 1646 toe aan de protestanten. Het jaar daarop wordt Laurens van der Spiegel de tweede dominee van het dorp. Uit de geschiedenis doemt het beeld op van een gemeente die een kwijnend bestaan leidt. Dat er toch predikanten staan is te verklaren uit het feit dat zij ook verbonden zijn aan naburige forten. Nadat het aantal diensten aanhoudend vermindert, wordt de gemeente in de 18e eeuw ontbonden. Dat de inwoners massaal trouw blijven aan de kerk van Rome blijkt uit de bevolkingscijfers. In 1815 telt het dorp 580 inwoners. Daarvan zijn er dan 577 katholiek en 3 Nederlands Hervormd. In 1839 is de verhouding 838 tegen 9. De zeer kleine hervormde minderheden in Zuiddorpe en andere overwegend katholieke plaatsen betreffen dan meestal ambtenraren en hun gezinnen. Hogere bestuursfuncties zijn namelijk lange tijd alleen voorbehouden aan protestanten. Bij een telling in 1899 blijkt dat de 1014 mensen die er dan wonen allen tot de katholieke kerk behoren. De katholieken kerken tot in het derde kwart van de 18e eeuw in België. Dat gebeurt eerst in Moerbeke of Wachtebeke en later in het meer nabijgelegen Belgische deel van het tweelingdorp Overslag. Dat is toch nog 4,5 kilometer lopen.

Eigen katholieke kerk

Ruïne schuilkerkRuïne schuilkerkIn 1788 krijgen de inwoners toestemming om de katholieke vieringen weer in eigen dorp te houden. Dan verrijst een schuurkerk, waarvan de restanten nog aanwezig zijn aan de Monnikendreef. In 1807 nemen de katholieken de bouwvallige middeleeuwse dorpskerk over van de protestanten. In 1817 volgt afbraak en wordt er een nieuwe kerk gebouwd, die in 1886 wordt vervangen door de huidige.

In 2011 maakt het Bisdom Breda bekend over te willen gaan tot sluiting van vijf van de acht katholieke kerken in de Kanaalzone. Het gaat om de bedehuizen in Hoek, Sas van Gent, Sluiskil, Westdorpe en Zuiddorpe. Dat komt door het dalend aantal betrokken leden en de daarmee gepaard daling in kerkbezoek en inkomsten. Nadat er een actieve lobby op gang komt vanuit het dorp, blijft die van Zuiddorpe open. Daardoor moet het bedehuis in Axel sluiten, hoewel daar sprake is van een zeer redelijk kerkbezoek, ook van jeugdigen. Tegen de kerk van Axel pleit echter dat deze in een slechte staat van onderhoud verkeert. Bedevaarten

Nadat een kopie van de Lourdesgrot in de tuin van het huis van de weduwe Onghenae veel bezoekers trekt wordt er in 1888 ook een gebouwd op het kerkhof naast het bedehuis. Bedevaartdagen, ook speciale voor zieken, trekken veelal duizenden mensen. Nadat de belangstelling afneemt, valt in 1960 het doek. De grot maakt in 1982 plaats voor een gedenkmuurtje in trapeziumvorm met een beeld van O.L. Vrouw van Lourdes. Voor het muurtje staat een beeld van de Heilige Bernadette. Klik hier voor verhaal over de bedevaarten. 

 

Kerkenpaden

De Stichting Kerkenpaden Zuiddorpe beijvert zich voor het herstel van de tracés waarlangs de kerkgangers ter mis gingen. Deze worden met elkaar verbonden zodat rondjes ontstaan waarlangs kan worden gewandeld.Kerkenpad bij gehucht De MuisKerkenpad bij gehucht De Muis

Beschrijving dorp

Voormalige limonadefabriekVoormalige limonadefabriekHet dromerige Dorpsplein weerspiegelt de ligging van een dorp, tamelijk ver van het aards gewoel tegen de grens aan met Oost-Vlaanderen. Zuiddorpe ligt, afgezien van de N254 die het verbindt met Hulst, niet aan grote wegen. Mede daardoor is het buitengebied met een krans van karakteristieke gehuchten een eldorado voor liefhebbers van plattelandsrust.

Het interieur van de Heilige Maria Hemelvaartkerk aan Dorpsplein 1 is heel sfeervol. Het bedehuis herbergt een kleurrijke kruiswegstatie, een uit 1639 daterende preekstoel waarop de vier evangelisten staan afgebeeld in houtsnijwerk en een verzameling Dorpsplein 11 (achter boom)Dorpsplein 11 (achter boom)processievaandels. De gebrandschilderde ramen betreffen de Drie Koningen en het huwelijk van Maria en Jozef.

Het uit 1920 daterende voorname herenhuis aan Dorpsplein 11 staat op de lijst van Rijksmonumenten. Het pand in Art Déco-stijl is samengesteld uit twee oudere woningen.

Heel opvallend is het gele gebouwtje waarin de firma Van Haelst van 1935 tot aan de opheffing per 1 januari 1960 een limonadefabriek dreef. In dat pand was daarvoor Stoombierbrouwerij Wilhelmina gevestigd.

 

 

 

Marie-Cécile Moerdijk

De beroemdste mens uit Zuiddorpe is Marie-Cécile Moerdijk. Zij komt er op 24 mei 1929 ter wereld. Haar ouders waren zeer muzikaal en genoten beiden een conservatoriumopleiding. Marie-Cécile krijgt de muziek als het ware met de paplepel ingegoten en kon volgens eigen zeggen eerder noten lezen dan letters. Toch kiest ze voor een baan op het gemeentehuis in Zuiddorpe, die ze vervolgens verruilt voor een werkkring bij het ministerie van Sociale Zaken in Den Haag. Tijdens haar verblijf in de Hofstad volgt ze klassieke zanglessen in Amsterdam. Marie-Cécile voltooit haar zangopleiding in Wenen, nadat ze ook in de Venezolaanse hoofdstad Caracas studeert.

Hoewel klassiek opgeleid wordt ze bij het grote publiek ook populair door het zingen van volkse liedjes in meer dan veertig talen. Ze bestudeert tijdens reizen onder andere muziek van Indianen, Lappen, Berbers, Oost-Europeanen en volken van het Nabije Oosten.

Weinig mensen ontwikkelen zich zo veelzijdig als Marie-Cécile dat doet. Ze presenteert voor de NCRV de muzikale radioprogramma’s ‘Zingen met Cécile’ en ‘Goed gestemd’. Op televisie maakt ze enige tijd deel uit van het panel van het populaire NCRV tv-spelletje Zo Vader, Zo Zoon, onder leiding van Gerard van den Berg. Marie-Cécile schrijft bovendien gedichten, ruim twintig boeken en columns voor diverse bladen. Het mooie is dat deze duizendpoot herinnerd wil worden als ‘de merrie van Zuiddorpe’. Het door haar zo geliefde dorp komt trouwens voor in diverse van haar scheppingen. In onderstaande video draagt Moerdijk tijdens een bezoek aan haar geboorteplaats het daaraan gewijde gedicht ‘Onder de linden’ voor. 

Joos van Ghistelle

Fragment graftombe Gerard van Ghistelles († 1425) op muur koetshuis Hof te Zande in Kloosterzande. Het is afkomstig uit de in 1817 gesloopte kerk van Zuiddorpe.Fragment graftombe Gerard van Ghistelles († 1425) op muur koetshuis Hof te Zande in Kloosterzande. Het is afkomstig uit de in 1817 gesloopte kerk van Zuiddorpe.Bij een kleiner publiek is de vrome Zuiddorpenaar Joos van Ghistelle bekend. Hij maakt in 1481 een reis naar het Nabije en Midden Oosten. Hij bezoekt daarbij behalve het Heilig Land onder meer Griekenland, Turkije, Egypte, Ethiopië, Irak, Iran, Arabië en Rusland. Na terugkeer publiceert hij een gedetailleerd verslag over de streken die hij had bezocht onder de titel Voyage van Mer Joos van Ghistelle.

Lange tijd wordt voor waar aangenomen dat Joos het boekweit heeft geïntroduceerd in Europa. Dat gewas is hoofdbestanddeel van de boekweitpannenkoeken die tot in de 19e eeuw volksvoedsel zijn in Nederland. Ook wordt er pap van gekookt als het voedsel der armen.

Volgens diverse bronnen werd boekweit echter al in de regio geteeld voor Joos aan zijn avontuurlijke reis begon. Maar het is toch mooi dat Van Ghistelle wordt geëerd in het wapen van de voormalige gemeente. Dat toont namelijk drie boekweitbloemen. In de kerk staat zijn verweerde grafsteen.

Joos was een telg uit het adellijk geslacht Van Ghistelle. Hij is in 1446 in Gent geboren en behoorde later tot de heren die het kasteel van Zuiddorpe bewoonden. Na zijn terugkeer uit het oosten wordt Joos van Ghistelle eerste schepen van Gent. In 1492 volgt de benoeming tot groot-baljuw van die stad. Later krijgt hij de aanstelling tot raadsman van Maximiliaan van Habsburg en Philips de Schone.

Asperges

Zuiddorpe staat bekend als het centrum van de Zeeuws-Vlaamse aspergeteelt. De teelt ervan is in de middeleeuwen begonnen. In plaatselijke restaurants wordt de lekkernij van eigen bodem geserveerd. Het dorp heeft trouwens ook een hele oude traditie op het gebied van horeca.

Restaurant Onder de Linden achter de naamgevers Restaurant Onder de Linden achter de naamgevers Eten en drinken

Restaurant Onder de Linden, Dorpsplein 12.
Café ’t Kaaike, Dorpsplein 15.
Café ’t Gemeentehuis, Dorpsplein 6. 

LogiesZicht op voormalig raadhuis vanaf terras café 't GemeentehuisZicht op voormalig raadhuis vanaf terras café 't Gemeentehuis

De Pastory Boutique, B&B, Dorpsplein 17, tel. 06 22857129.

©Google Maps©Google MapsGemeentebestuur en inwoners

De gemeente Zuiddorpe, waartoe ook de buurtschappen Bontekoe, Boschdorp, Muis, Oudepolder, Ratte, Schaapdijk, Sterre en Waterhuis werden gerekend, telde in 1839 847 inwoners. In 2011 werden 953 ingezetenen geteld en 899 op 1 januari 2019. Zuiddorpe werd per 1 januari 1970 bij Axel gevoegd. Sinds 1 januari 2003 maakt het dorp deel uit van de gemeente Terneuzen. Hieronder een beschrijving van de gehuchten.

Bontekoe

Deze buurt ligt ten noordoosten van Zuiddorpe bij de Moerspuische Watergang. Aan de andere zijde van dit water ligt Hazelarenhoek. Het groene pleintje waar de Hazelarenstraat aan twee kanten op de Provinciale weg uitkomt werd in 2009 het middelpunt van een nieuw verkeersplein. Het provinciebestuur zag bij die operatie af van verplaatsing van het daar staande kruisbeeld naast de wegberm. Dat was tot vreugde van de omwonenden, die gehecht zijn aan het beeld en de abelen er omheen. De Terneuzense wethouder Co van Schaik verklaarde in 2008 tegenover de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC ) dat provincie en gemeente oog hebben voor het cultuur-historisch belang van het kruisbeeld. ,,Dat beeld is zo’n zestig jaar geleden door de toenmalige gemeente Zuiddorpe geplaatst, uit dankbaarheid omdat het dorp de Tweede Wereldoorlog ongeschonden was doorgekomen. Het is niet alleen voor gelovigen aardig dat zo’n gedenkteken bewaard blijft.” Het beeld kwam 23 september 2019 prominent in beeld bij de KRO aan het begin van de uitzending van een gesprek met pastoor Wiertz. 

WaterhuisWaterhuisWaterhuis

Dit gehucht ligt ten noordoosten van het dorp en bestaat uit enkele boerderijen en een bos langs de Waterhuisstraat.Hoeve in De MuisHoeve in De Muis

(De) Muis

Dit landschappelijk fraai gelegen gehucht ligt ten noorden van het dorp. Hier ligt aan de Boswegel een kerkenpad dat in oude toestand is teruggebracht. (De) Muis bestaat uit een rotonde, het kruispunt waar Sint Marcusstraat, Buitenpolderweg, Groenedijk en Bijpolderseweg samenkomen.De RatteDe Ratte

(De) Ratte

Dit zeer landelijke gehucht ligt ten westen van Zuiddorpe. De naam herinnert aan een voormalig fort. Hier komen de Sint Jansstraat, de Fortstraat, de Canisvlietstraat, de Eversdam en de Buitenpolderweg samen. Het is genoemd naar de Ratteput, die nabij het gehucht ligt.Oogsten in De RatteOogsten in De Ratte

Oudepolder

Dit grensgehucht ligt ten zuiden van het dorp tussen Overslag en Westdorpe. Het bestaat de Grensweg, de Kruisdreef, de Langedreef, de Oudepolderseweg en het Nederlandse deel van Sint-Elooipolder. De bebouwing bestaat voornamelijk uit boerderijen. Rond Oudepolder liggen enkele productiebossen.OudepolderOudepolder

Schaapdijk

Dit aan het noordoosten van Zuiddorpe grenzende gehucht bestaat uit de bebouwing aan de Schaapdijkstraat, de Schaapdijk en een deel van de Hoofdweg Noord. Het hier liggende kerkenpad is in 2006 in ere is hersteld.De Sterre-appelsDe Sterre-appels

Sterre (De)

Dit grensgehucht ligt ten zuidwesten van De Ratte en bestaat uit de bebouwing rond de kruising van Oudepolderseweg, Overslagseweg, Hoofdweg Zuid en Vrouwstraat.De SterreDe Sterre

Klik hier voor fraai geschreven historie Zuiddorpe. 

Nog meer over de geschiedenis van het dorp is hier te vinden. 

Reclame verdwenen sigarenmerk op muur limonadefabriekReclame verdwenen sigarenmerk op muur limonadefabriekDe sfeer van het (Zeeuws) Vlaamse plattelandDe sfeer van het (Zeeuws) Vlaamse plattelandDorpshuis ZuiddorpeDorpshuis Zuiddorpe

 

Klik hier om een reactie te plaatsen