headerbanner

De uit Sluiskil afkomstige Lodewijk van den Berg was in 1985 de eerste in  Nederland geboren ruimtevaarderDe uit Sluiskil afkomstige Lodewijk van den Berg was in 1985 de eerste in Nederland geboren ruimtevaarderDe ligging aan het Kanaal Gent Terneuzen bepaalt in de 19e en 20e eeuw de lotgevallen van Sluiskil. De scheepvaartverbinding doet het dorp opkomen en weer krimpen. Het is ook een dorp van mensen die protesteren tegen onrecht en opkomen voor het welzijn van Sluiskil. Kortom: het is een dorp van water en vuur.

Sluiskil ontstaat rond 1825 tijdens de aanleg van het Kanaal. Het hart van het dorp wordt in de jaren 1963-1968 van de kaart geveegd bij de verbreding van het kanaal. Dat lot deelt het met Hansweert aan de overkant van de Westerschelde. Daar valt vanaf 1982 de oostelijke helft van het dorp ten offer aan het verleggen van de mond van het Kanaal door Zuid-Beveland en de komst van nieuwe sluizen.

Ziekenhuis

Gedenkteken zustersGedenkteken zustersSluiskil moet in de 20e eeuw nog meer veren laten. Eind jaren tachtig sluit het Sint Elisabeth ziekenhuis in etappes. In 1990 volgt sloop. De flat waarin de verpleegkundigen huisden gaat pas in 2013 tegen de vlakte. De klok van de ziekenhuiskapel verhuist in 1989 naar Tanzania en klinkt nu over het Nyumba ya Mungo-meer in het dorp Chanjale. Het ziekenhuis kwam in 1915 tot stand door toedoen van de Paters Kapucijnen. De verpleging was aanvankelijk geheel in handen van de zusters van de Congregatie van het Heilig Hart. Vanaf 1937 werkten er ook lekenverpleegkundigen. Aan het werk van de zusters van het Heilig Hart herinnert een gedenkteken. Klik hier voor meer over de geschiedenis van het ziekenhuis.

Cokesfabriek

Op 1 januari 2000 valt het doek voor de cokesfabriek, oftewel de Association Coopérative Zélandaise de Carbonisation (ACZC) die sinds 1911 velen werk gaf. Concurrentie vanuit China doet de fabriek uiteindelijk de das om. Door de sluiting is het ook gedaan met de uitstoot van roet, zodat de was voortaan buiten kan hangen zonder zwart te worden. Aan de tijd van ‘de Cokes’ herinnert nog altijd de naam van de plaatselijke carnavalsvereniging De Zwartsnuvers.

Na het verdwijnen van de cokesfabriek dreigt de lucht opnieuw te betrekken door plannen om het Terneuzense kolenoverslagbedrijf OVET te verplaatsen naar Sluiskil. De bevolking komt massaal in opstand. Uiteindelijk komt OVET niet. Doorslaggevende factor is de geluidoverlast die het bedrijf met zich mee brengt doordat er ook ’s nachts wordt gewerkt. Dat zou een verergering betekenen van de milieuhinder in Sluiskil ten opzichte van de tijd toen de cokesfabriek nog werkte. De stuurgroep die zich over de plannen boog had als voorwaarde gesteld dat zulks ontoelaatbaar was.

Tunnelpassage redactie StaatspareltjesTunnelpassage redactie StaatspareltjesTunnel

Koning Willem-Alexander komt 19 mei 2015 naar het dorp om de Sluiskiltunnel officieel te openen. Vier dagen later neemt het wegverkeer er bezit van. Dat betekent het einde van het gefoeter van weggebruikers tijdens het lange wachten voor de in 1968 aangelegde ‘brug der zuchten’. Omdat het scheepvaartverkeer voorrang heeft wordt deze prompt geopend wanneer een of meer vaartuigen in aantocht zijn. Dat gebeurt meer dan 20 keer per dag.

Pontje

De aanleg van de tunnel biedt geen soelaas voor scholieren, werknemers van bedrijven aan de andere kant van het kanaal en andere mensen, die zich per rijwiel voortbewegen. Een fietspad ontbreekt namelijk. Fietsers kunnen op sommige uren met de pont mee. Die kwam er toen de brug die het oostelijke en westelijke deel van Sluiskil verbond in 1968 werd afgebroken om plaats te maken voor de huidige, die een stuk noordelijker ligt.

Tot 2011 beheert Rijkswaterstaat deze verbinding. In genoemd jaar trekt deze organisatie doodleuk de handen af van het veer. In de Randstad zijn zulke verbindingen veelal openbare basisverbindingen, die soms zelfs gratis zijn (zoals de ponten over het IJ in Amsterdam). In Zeeland gelden andere wetten. Het veer wordt in 2011 over de schutting gegooid en komt in particuliere handen, in de persoon van Stichting ter Behoud van de Pont te Sluiskil.

Het pontje vaart in principe van maandag t/m vrijdag van 7.00 tot 10.00 uur en van 14.00 tot 17.00 uur en wanneer de brug defect is. Tip voor fietsers die van de brug gebruik maken: gebruik het pad aan de noordzijde. Wie dat aan de zuidkant neemt kan stranden voor de spoorwegovergang. Staat daar een trein goederentrein stil, dan kan dat lang wachten betekenen!

Beschrijving van het dorp

Sluiskil herbergt geen Rijksmonumenten en evenmin een schat aan karakteristieke gebouwen. Het komt zeker ook niet in aanmerking voor de status van beschermd dorpsgezicht. Dat alles neemt niet weg dat Sluiskil grotendeels ruim bebouwd is. In het dorp herinneren diverse gedenktekens aan mensen en dingen die een rol speelden in de geschiedenis.

Slager-activist

In een plantsoen aan de oostkant van de Baljuwlaan ligt het ‘Straatje van Colsen’. Aan dit paadje staan een oude elektrische straatlantaarn en een borstbeeld van de in Terhole geboren Honoré Colsen (1886-1980). Deze man opende in 1906 een slagerij in Sluiskil en was ook veehandelaar. Colsen groeide uit tot de bekendste pleitbezorger van het dorp en een grote belangenbehartiger van Zeeuws-Vlaanderen. Toen Sluiskil verstoken dreigde te blijven van aansluiting op het elektriciteitsnet riep hij zijn dorpsgenoten bijeen om daar wat aan te doen. Die stelden zich massaal garant voor afname van een bepaalde hoeveelheid stroom. Zodoende kwam de aansluiting tot stand. Aan de oude lantaarnpaal aan de Baljuwlaan staat de toepasselijke tekst: ‘door eigen kracht tot stand gebracht’.
Honoré Colsen behartigde van 1923 tot 1953 in de gemeenteraad van Terneuzen de belangen van zijn dorp. De Duitse bezetter verklaarde hem tijdens de Tweede Wereldoorlog vogelvrij. Colsen bracht gestrande geallieerde piloten in veiligheid en pleegde ook andere verzetsdaden.
Zijn grootste bekendheid ontleent Colsen aan zijn strijd voor vrije veren voor de Zeeuws-Vlamingen. In juni 1958 trok hij daartoe aan het hoofd van duizenden mensen naar het Binnenhof in Den Haag. De actie was echter vergeefs. De Zeeuws-Vlamingen moesten hun portemonnee blijven trekken als ze naar ‘de overkant’ wilden via de verbindingen Perkpolder-Kruiningen en Breskens- Vlissingen.

Pionier 

Aan het westelijke eind van de Baljuwlaan staat sinds 31 mei 2013 een borstbeeld van de eerste in Nederland geboren ruimtevaarder. Het gaat om Lodewijk van den Berg die op 24 maart 1932 ter wereld kwam in Sluiskil. Hij nam op 29 april 1985 de vlag van de voormalige gemeente Axel mee op zijn vlucht met de spaceshuttle Challenger STS-51B en landde op 6 mei weer op aarde. De nogal onverstoorbare astronaut viel tijdens de terugkeer door de dampkring in slaap en werd drie minuten voor de eigenlijke landing weer wakker. De veel bekendere Wubbo Ockels ging zes maanden later de ruimte in. Dat Van den Berg in diens schaduw staat kan ermee te maken hebben dat hij al sinds 1975 Amerikaans staatsburger was. Hij is vernoemd in het in 2018 ontstane Lodewijk-college in Terneuzen. Die kwam voort uit de fusie van het Zeldenrust-Steelantcollege en De Rede. Klik hier voor levensloop. 

Miljoenentrein

In een plantsoen aan Groenoord staat een locomotief. Deze herinnert aan de uit Frankrijk afkomstige ‘Miljoenentrein’ vol met door Duitse militairen gestolen goederen die in 1944 strandde in het dorp. De Duitsers waren van plan deze naar Antwerpen te brengen. Doordat door toedoen van het verzet onderweg een wissel was omgezet kwam het transport terecht in Sluiskil. De trein kon daar echter de brug over het kanaal niet over, omdat er springstof onder was bevestigd. Inwoners van Sluiskil waren er als de kippen bij om zich over de lading te ontfermen. Die bestond onder meer uit kleding, vee, levensmiddelen, medicijnen, radio's en motoren. De locomotief aan Groenoord deed overigens dienst bij de cokesfabriek en was dus geen onderdeel van de Miljoenentrein.

Museum

Aan de Vogelschorstraat 7 staat Museum Sluiskil dat op de eerste en derde zaterdag van de maand te bezoeken is van 13.30 uur tot 17.00 uur. Voor groepen kan hiervan worden afgeweken. Klik hier voor website. 

Het museum bestaat uit de volgende ruimten:

1) Coegorspolderzaal

Deze is gewijd aan de Sluiskiltunnel en de kanaalbruggen. Zo is er een maquette van de tachtig meter lange boormachine, die bij de bouw van de tunnel is gebruikt.

2) Vogelschorpolderzaal

Deze bevat de fossielenverzameling van de paleontoloog Marvin van Overbeeke. Hij studeerde in 2006 af op de Psittacosaurus, een kleine dinosaurus uit het vroeg-Krijttijdperk. (klik hier voor meer informatie). De zaal is verder gewijd aan thema’s als het ziekenhuis, de verenigingen en de fabrieken.

3) Stroodorpepolderzaal

Deze biedt onderdak aan wisselexposities.

4) Louisapolderzaal

Hier staan bijna 1400 miniaturen van brandweerwagens.

5) Pierssenspolderzaal

Deze bevat informatie over de plaatselijke religieuze geschiedenis.

Klooster(kerk)

Tot de meest karakteristieke gebouwen behoren de voormalige Sint-Antonius van Paduakerk en het klooster waar vroeger de Paters Kapucijnen resideerden. Het klooster raakte in 1981 in onbruik. De kerk is in 2013 onttrokken aan de eredienst. In dat jaar sloten vijf van de acht rooms-katholieke bedehuizen in de Kanaalzone van Zeeuws-Vlaanderen. Behalve die in Sluiskil sloten ook de kerken in Axel, Hoek, Sas van Gent en Westdorpe. Die van Zandstraat was in 2008 al dicht gegaan. Zaterdag 12 oktober 2013 was er een openbare verkoop van voorwerpen uit het interieur. Kostbare stukken zoals de kazuifels (misgewaden) en liturgisch vaartwerk verhuisden naar een depot in Roosendaal van het Bisdom Breda.

Voormalig klooster en ChristusbeeldVoormalig klooster en ChristusbeeldProtestantse kerk

Het in 1964 gebouwde bedehuis De Ark aan de Louisastraat 43 verving de Nederlandse Hervormde Kerk, die in hetzelfde jaar moest wijken voor de verbreding van het kanaal. Het gebouw is van de Protestantse Gemeente die een combinatie vormt met Philippine en Sas van Gent. De kerk wordt op zaterdagen gebruikt voor diensten van de gemeente der zevendedagsadventisten Klik hier voor website Protestantse Gemeente.De ArkDe Ark

Dorpshuis

De kapel van het Sint Elisabethziekenhuis is verbouwd tot dorpshuis en zalen- en congrescentrum 't Meulengat. De grote zaal is gevestigd in de voormalige kapel, de andere zalen en gangen zijn er omheen gebouwd. Klik hier voor website. 

Het Meulengat en woningen Elizabethhof op terrein voormalig ziekenhuisHet Meulengat en woningen Elizabethhof op terrein voormalig ziekenhuisWinkels

Sluiskil heeft een bescheiden middenstand waaronder een supermarkt (klik hier voor website) een slagerij (klik hier voor website) en een bakkerij (klik hier voor website).Slagerij SluiskilSlagerij Sluiskil

Biljartsport

Sluiskil is in biljartkringen bijzonder bekend door toedoen van Team Dallinga.com. Deze vereniging speelt in de Eredivisie Driebanden. De vereniging behaalde in 2013 het Nederlandse kampioenschap en won ook de Nationale beker. De club speelt aan de tafels van Hotel Dallinga.

Aan de vereniging zijn de namen van illustere spelers verbonden onder wie de nationale Nederlandse kampioen Jean Paul de Bruin, de Belgische wereldkampioen der wereldkampioenen Raymond Ceulemans en zijn gelauwerde landgenoot Frédéric Caudron. Klik hier voor meer informatie. 

Hotel café restaurant DallingaHotel café restaurant DallingaHoreca

Hotel Café Restaurant Dallinga, Nieuwe Kerkstraat 5, 4541 EB Sluiskil (Klik hier
Restaurant Wok Plaza Minister Lelyplein 1, 4541 EA Sluiskil
Café De Boekanier Nieuwe Kerkstraat 18, 4541 EB Sluiskil (Klik hier)

Grondgebied Sluiskil ©Google MapsGrondgebied Sluiskil ©Google MapsGemeente en inwoners

Sluiskil telde in 1840 ruim 110 inwoners. Per 1 januari 2009 waren dat er 2342 en in 2018 werden er 2271 geteld. Sluiskil behoort tot de gemeente Terneuzen. De plaatselijke belangen worden behartigd door de dorpsraad.Kern Sluiskil ©Google MaPSKern Sluiskil ©Google MaPS

Stroodorpe

Onder Sluiskil valt de buurtschap Stroodorpe. Het is gelegen in de Stroodorpepolder en intussen geheel opgenomen in de bebouwing van het dorp. Kern van Stroodorpe is de gelijknamige straat.

Sluiskil-Oost

Yara SluiskilYara SluiskilTot het grondgebied van Sluiskil behoort het industrie- en bedrijvengebied rond Industrieweg, Koegorsstraat, Nieuwe Blikstraat, Oostkade en Zeelandstraat. Hier bevinden zich enkele in het oog springende ondernemingen.

Aan de Industrieweg is Yara gevestigd. Hier begon in 1929 de Nederlandse Stikstof Maatschappij (NSM) met het produceren van kunstmest. Norsk Hydro neemt de onderneming over in 1979. Sinds 2004 maakt het bedrijf deel uit van Yara International ASA. Yara Sluiskil omvat onder meer drie ammoniak-, twee salpeterzuur-, en drie ureumfabrieken. De vestiging behoort tot de grootste van Yara binnen Europa. DeSkidômeSkidôme jaarproductie bedraagt ruim 3,5 miljoen ton kunstmest.

Het bedrijf Heros aan de Oostkade verwerkt verbrandingsassen van huisvuilverbrandingsinstal-
laties. Aan dezelfde kade is biodieselfabriek Neste gevestigd.

Aan de Zeelandstraat is Skidôme Terneuzen gevestigd. De hoge hal staat op de grens van Terneuzen. Het gebouw bevat een 110 meter lange met loopband uitgeruste piste voor beginners en een van 200 meter lang voor gevorderden. Klik hier voor website. 

 

 

 

Klik hier om een reactie te plaatsen