headerbanner


Zaamslag heeft nogal wat bijnamen. In de regio wordt het aangeduid als ‘’t Durp’. Een andere etiket is ‘Staphorst van Zeeuws-Vlaanderen’, terwijl de inwoners ook nog Stropielekkers worden genoemd. Staatspareltjes vindt ‘dorp van oud en nieuw’ een mooie titel, omdat die perfect spoort met de geschiedenis van Zaamslag.

Over benamingen geschreven: Zaamslag is een kruiswegdorp. Dat zie je goed Het Plein in ZaamslagHet Plein in Zaamslagop de plattegrond. Het is gebouwd rond het kruispunt waar Axelsestraat, Terneuzensestraat, Polderstraat en Veerstraat samenkomen. Die planmatige aanleg kwam er in de 17e eeuw. Toen ontstond het tweede dorp Zaamslag.

Eén van de eerste dingen die bij een kennismaking met Zaamslag opvallen is de aanwezigheid van een redelijke middenstand. Er is trouwens iets waarvoor men uit de wijde omgeving juist naar Zaamslag trekt: herenkostuums. Wie een trouwpak nodig heeft gaat naar de bekende firma op het Plein, want opa was er ook al klant.

Voorburcht ZaamslagVoorburcht ZaamslagKasteel

Uitleg over TorenbergUitleg over TorenbergHet Plein is het hart van het dorp. Dat wordt ’s zomers opgefleurd door de bloembakken aan de bomen, keurig bijgehouden door de omwonenden. In de zuidoosthoek van het Plein staan zuilen. Die geven toegang tot een straat die Voorburcht heet. Die naam met reden gekozen, want wanneer je de straat bent uitgelopen kom je terecht op de Torenberg. Onder de heuvel aan die straat liggen de resten van het gelijknamige kasteel. Meer over het kasteel en de geschiedenis van het eerste Zaamslag verderop in dit verhaal.

Je kunt over het kasteelbergje lopen en over de omgeving uitkijken. Van de vroegere versterkingen is niets meer waar te nemen. Wel hangen er in de Voorburcht informatieborden die iets weergeven van het historisch belang van dit stukje Zaamslag.

Protestantse Kerk

Protestantse kerk ZaamslagProtestantse kerk ZaamslagHet hart van het Plein wordt ingenomen door het bedehuis van de Protestantse gemeente Zaamslag. Vroeger werd dat gebouw aangeduid als Hervormde kerk. Door het samengaan van hervormden en gereformeerden ontstond de huidige benaming. Het huidige gebouw dateert uit 1898 en verving de kerk die hier in 1658 was verrezen. Men besloot tot nieuwbouw omdat de oude kerk in verval was geraakt en bovendien te klein was geworden om de schare gelovigen te bevatten. Uit de oude kerk stammen nog de preekstoel (derde kwart 17e eeuw en het in 1868 gebouwde orgel. Klik hier voor website kerk

Stroop

Raadhuis ZaamslagRaadhuis ZaamslagOp Plein 1 staat het in 1904 gebouwde raadhuis, dat in 1970 een particuliere bestemming kreeg. Koningin Wilhelmina zwaaide hier op 14 maart 1945 vanaf het bordes naar de toegestroomde menigte tijdens haar rondtocht door Zeeuws-Vlaanderen. Dat was een dag nadat ze in Eede voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog Nederland weer was binnengestapt.

Voor de Protestantse kerk staat het in 2004 onthulde beeld van de ‘Stropielekkers’. Naar verluidt stond er vroeger op het Plein een vat met stroop waar altijd druppels aan bleven hangen. De dorpelingen vingen die op en likten de vingers er bij af. Volgens een andere versie viel er een vat in duigen nadat het van een kar af viel en kwamen de inwoners er als vliegen op af.

Podium Zaamslag (voormalige Gereformeerde kerk)Podium Zaamslag (voormalige Gereformeerde kerk)Om de hoek van het Plein vind je op de Axelsestraat Het Podium. Het gaat om de uit 1911 daterende voormalige Gereformeerde Kerk, waarvan het sfeervolle interieur is ingericht tot een zaal voor artistieke optredens. Het orgel, in 1921 geleverd door de Rotterdamse producent Standaart, is gehandhaafd en wordt in goede conditie gehouden.

De Poolse Brug aan de Axelsestraat herinnert aan de Tweede Wereldoorlog. Op een plaquette staat de tekst: ,,Ter herdenking aan de bevrijding van Zaamslag door het Poolse leger op 19 sept. 1944.” Militairen uit aangeduid land trokken het dorp op die dag binnen, nadat het enkele dagen was beschoten tijdens de gevechten tussen de oprukkende Geallieerde militairen en de bezetters.

Herinnering aan standerdmolen op maalderij ZaamslagHerinnering aan standerdmolen op maalderij ZaamslagMolen

Op de gevel van het pand Axelsestraat 59 is een wiekendrager afgebeeld. Hier stond al in 1650 een standerdmolen, die in 1803 werd opgevolgd door een nieuwe. De laatste standerdnolen is in 1908 afgebroken, waarna er een motormaalderij kwam van de firma Cappon. Leden van deze familie waren ook als molenaar actief in Axel en Spui. Een molensteen voor het pand en één in het plaveisel herinneren aan de bedrijvigheid van weleer.

Polderstraat ZaamslagPolderstraat ZaamslagHet dorp Zaamslag is verder weinig monumentale bezienswaardigheden rijk. Wel staan er enkele fraaie woningen aan de Polderstraat (westzijde). Aan de Axelsestraat is de uit 1894 daterende Christelijke Gereformeerde kerk te vinden en aan de Terneuzensestraat de gereformeerde Kerk vrijgemaakt. Het dorp was tot ver in de 20e eeuw bijna geheel protestants.

De aanwezigheid van vier kerken leidde ertoeChristelijke Gereformeerde Kerk ZaamslagChristelijke Gereformeerde Kerk Zaamslag dat het dorp dus werd aangeduid als het Staphorst van Zeeuws-Vlaanderen. Begrijpelijk misschien, maar helemaal juist is dat etiket zeker niet, weten mensen die Staphorst kennen. In dat dorp behoren de meeste inwoners tot de bevindelijke, ofwel ‘zware’ protestantse richtingen. In Zaamslag spelen die een marginale rol. Een klein rekensommetje op grond van kerkelijke jaarboeken leert dat de ontkerkelijking ook in Zaamslag merkbaar is. Per 1 januari 2015 was iets minder dan de helft van de inwoners aangesloten bij een van de drie plaatselijke geloofsgemeenschap-
pen.

Particuliere musea

Schelpenmuseum aan Plein 3

Gerrit de ZeeuwGerrit de ZeeuwHier is de collectie van bewoner G. J. (Gerrit) de Zeeuw. Behalve schelpen bevat het museum ook zeedieren en koralen. Van belang zijn verder de fossielen, mineralen en bodemvondsten. Die vertellen veel van de rijke geschiedenis van het dorp. Veel materiaal is gevonden door De Zeeuw zelf, andere spullen werden aan hem overgedragen door andere vinders. Klik hier voor openingstijden.  Klik hier voor verhaal over museum

Minoxmuseum aan de Axelsestraat 1

MinoxmuseumMinoxmuseumDit bevat alle 40 types Minox-camera’s die ooit zijn gemakt. Het gaat om zeer kleine toestellen. Sommige zijn van goud of platina. Getoond wordt ook een doorzichtige plastic camera, waarvan er maar vijftien zijn gemaakt. Ook is er een Minox AX met de handtekening van Walter Zapp, uitvinder van de Minox. Hij slaagde er in 1935 in de toen kleinste camera ter wereld te maken. Die kwam tijdens de Tweede Wereldoorlog goed van pas bij spionagewerk. Klik hier voor website

 

Eten en drinken

Je kunt tafelen aan Noordstraat 12-14 bij De Bistro en op Plein 23 bij eetcafé  Plein 23 bij Genieterij ’t Plein .

Verblijfsadressen

Camping Tuinenburg
Minicamping De Stropielekker
Vakantiehuizen
Bed & breakfast 

Kruispuntdorp Zaamslag © Google MapsKruispuntdorp Zaamslag © Google MapsGemeente en inwoners

De gemeente Zaamslag, waartoe ook behoorden de gehuchten De Griete, Hoek van den Dijk, De Kraag, De Kwakkel, Othene, Poonhaven, Reuzenhoek, Spui (gedeeltelijk) en Steenovens, telde 1518 inwoners in 1815. In 1859 was het inwonertal al gestegen tot 2503, terwijl er 3220 werden geteld in 1899. Vanaf 1970 ging Zaamslag deel uitmaken van de gemeente Terneuzen. In 1980 woonden er 2984 mensen en per 1 januari 2015 verbleven er 2845. Klik hier voor website gemeente Terneuzen© Google Maps© Google Maps

Geschiedenis

Familiewapen Heren van ZaamslagFamiliewapen Heren van ZaamslagDe geschiedenis van het oude Zaamslag is verbonden met kasteel De Torenberg en de Tempeliers. Afgezien van wat er nog in de grond zit en wat er aan vondsten is gedaan, is een verhoogd terrein waar ooit De Torenberg stond, het enige dat er nog van is waar te nemen.

Bij beschrijvingen van het dorp wordt vaak vermeld er in 980 sprake was van ridder Jan van Zaamslag. Daar zijn echter geen bronnen voor aan te wijzen, zo concludeert Jean Roefstra in een bij Stichting Historische Archeologie uitgegeven onderzoeksrapport. De auteur noemt het bestaan van genoemd ridder een 19e eeuws verzinsel. Wel is zeker dat de ambachtsheren van Zaamslag hier vanaf de eerste helft van de 13e eeuw hebben gewoond. Het kasteel had oorspronkelijk een houten toren. Later maakte deze plaats voor een hoog stenen exemplaar. Daaronder bevond zich de gevangenis. Oorlogsgeweld in de 15 en 16e eeuw werden het kasteel fataal. Nadat troepen van Filips de Goede in 1452 Axel verwoestten deden ze ook Zaamslag aan. Het kasteel liep daarbij zware schade op, maar werd hersteld.

Maquette Kasteel De Torenberg ZaamslagMaquette Kasteel De Torenberg ZaamslagInundatie

Vondsten Torenberg ZaamslagVondsten Torenberg ZaamslagVervolgens werd Zaamslag tijdens de Tachtigjarige Oorlog een speelbal tussen de Spaanse en de Staatse troepen. Op 26 juli 1574 overviel Zeeuws krijgsvolk het dorp en richtte verwoestingen aan. Bij een aanval van Staatse troepen op 3 februari 1584 werd het dorp grotendeels in de as gelegd, maar kwam het slot vrijwel ongeschonden uit de strijd. Nadat prins Maurits in 1586 de omgeving van Zaamslag veroverde liet hij het onder water zetten. Dat gebeurde om Axel beter te kunnen beschermen tegen Spaanse aanvallen. Zaamslag lag in die tijd op een eiland, samen met de dorpen Aandijke en Othene. Toen het water 65 jaar later wegtrok na de herbedijking was de versterking grotendeels verdwenen. Alleen de toren stond er nog, maar die is in 1697 alsnog gesloopt.

Tempeliers

Fragmenten van sierlijk drinkgerei Tempeliers ZaamslagFragmenten van sierlijk drinkgerei Tempeliers ZaamslagDe inundaties betekenden ook het einde van de Tempel of de Tempelhof. Dat kasteel lag op ongeveer een kilometer ten westen van het dorp aan de zuidkant van de Terneuzensestraat. Hier verbleven monniken van de Orde van de Tempeliers. Deze was behalve machtig ook bijzonder rijk door schenkingen en belastingvrijdom. Toen de Tempeliers aan het begin van de 14e eeuw werden beschuldigd van ketterijen, onzedelijk gedrag en nog een serie zware ongerechtigheden greep de Franse koning Filips de Schone zijn kans. Hoewel achteraf bleek dat de verwijten onterecht waren, slaagde de vorst erin om paus Clemens in 1312 zover te krijgen dat deze de orde ontbond. Veel Tempeliers stierven de marteldood. Deze gebeurtenissen betekenden dat ook de Tempeliers in Zaamslag van het toneel verdwenen. De plaats waar de Tempelhof eens stond wordt beschouwd als een heel belangrijke historische site. Toevallige vondsten en gerichte opgravingen hebben duizenden voorwerpen opgeleverd. Klik hier voor verhaal onderzoek Tempeliers

Hospitaalridders

Te zien in het Schelpenmuseum: vondsten Hospitaalridders ZaamslagTe zien in het Schelpenmuseum: vondsten Hospitaalridders ZaamslagDe taken van de Tempeliers werden na het opheffen van de orde overgedragen aan de Hospitaalridders. Zij beheerden vanaf de 14e eeuw een uitdijend gebouwencomplex. Dat lag tussen de Tempelhof en de Torenberg in, vlakbij de Terneuzensestraat, ter hoogte van de Groeneweg. Van deze bouwwerken zijn omvangrijke fundamenten aanwezig in de grond. Je ziet er met het blote oog dus helemaal niets meer van. Ook op dit terrein zijn duizenden historische voorwerpen aangetroffen.

Samenvattend kun je stellen dat er van de geschiedenis van Zaamslag veel meer onder dan boven de grond is te vinden. Klik hier voor verhaal over bodemrijkdommen. Klik hier voor het in 2016 gepubliceerde onderzoeksrapport van Stichting Historische Archeologie over op de terreinen van de tempeliers en de hospitaalridders gedane aardewerkvondsten.   

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN