headerbanner

Mosselbank en -monument in PhilippineMosselbank en -monument in PhilippineJe klunt nog altijd zien dat Philippine ooit een vestingstad was. Dat is bijvoorbeeld merkbaar aan het stratenpatroon, in het bijzonder in de Ravelijnstraat en de Bastionstraat. Een ander  merkteken is de in 2013 gerestaureerde Westbeer aan de Philippineweg. Toch heeft Philippine nog altijd allure. Dat komt in de eerste plaats door het Philipsplein. Daar en ook elders staan namelijk diverse panden die het stadje een grote aantrekkingskracht verlenen tot over de landsgrens: mosselrestaurants.

 

Zware storm

Vestingwerk Oostbeer PhilippineVestingwerk Oostbeer PhilippinePhilippine kan bogen op een boeiende geschiedenis. De naam van het stadje duidt daar ook al op. Philippine is namelijk de vrouwelijk vorm van de naam Philips. In dit geval gaat het om koning Philips de Schone, die in 1505 toestemming gaf tot het bedijken van de polder waarin Philippine is gelegen. De heer van Watervliet, Hiëronymus Lauwerein, mocht dat karwei voor zijn rekening nemen. De polder kreeg de naam Sainct Philips. Dat juist hij Philippine bedijkt is verbonden aan een legende rond Lauwerein. Deze ridder Wegwijzer in hartje Philippine: het PhilipspleinWegwijzer in hartje Philippine: het Philipspleinhad Frankrijk verlaten met de bedoeling zich in Vlaanderen te vestigen. Toen hij op de Westerschelde werd overvallen door een zware storm riep Lauwerein de bijstand in van Onze Lieve Vrouw Sterre der Zee. Hij beloofde een kerk te zullen bouwen op de plek waar hij veilig aan wal zou raken. Of dat echt zo gebeurd is blijft in de nevelen der Middeleeuwen verscholen, maar zeker is dat Lauwerein van Philips de Schone toestemming kreeg voor het bouwen van een ‘gesloten stad’. Een versterkte stad Stadhuis PhilippineStadhuis Philippinedus met muren, poorten en vestinggrachten. Hij is daar vermoedelijk niet ver mee gekomen, daar hij in 1509 overleed.

Zeker is wel dat Philippine vanaf 1583 veranderde in een vestingschans. Die werd aangelegd door de Hertog van Parma. Hij deed dat om de naburige vestingstad Sas van Gent extra te kunnen beschermen tegen de Watergeuzen. Prins Maurits wist in 1600 het stadje te veroveren, toen hij met zijn leger onderweg was naar Duinkerken met de bedoeling om dat zeeroversnest te veroveren. Onderweg kwam hij bij Nieuwpoort in West-Vlaanderen oog in oog te staan met een Spaans leger, dat hij wist te verslaan. Maurits slaagde er echter niet in om Duinkerken te veroveren, waarop hij zich terugtrok naar Middelburg. Mede daardoor kwam Philippine weer in Spaanse handen. Pas in 1633 zag een Staats leger onder aanvoering van graaf Willem Frederik kans om de stad te heroveren op de Spanjaarden. De vesting werd daarna toegerust met vier bastions en een land- en een waterpoort.

De economie van het stadje vaarde wel bij de aanwezigheid van het garnizoen, dat maximaal uit 250 man bestond. Toen de machthebbers in 1805, in de Franse Tijd, besloten de vesting te ontmantelen was dat dan ook een bittere pil voor de inwoners.

Mosselvisserij

BoekhouteBoekhoutePhilippine kwam daar na circa 1820 weer bovenop, doordat de mosselvisserij opgang maakte. De ligging van het stadje aan de Braakman garandeerde toen nog de verbinding naar de Westerschelde. Daar profiteerde ook het aan de Oost-Vlaamse kant van de Braakman gekregen dorp Boekhoute van. Dat bezat een eigen haven, welke na de Belgische onafhankelijkheidswor-
ding in 1830 op Nederlands grondgebied kwam te liggen. Dat was bij het gehucht Bouchauterhaven.

De weg naar zee werd Visserijhaven BreskensVisserijhaven Breskensin de 19e eeuw bemoeilijkt door het verzanden van de zeearm. Dat werd bestreden door de aanleg van het Philippinekanaal tussen de Mossel- en de Kanaalpolder. Het was echter uitstel van executie, want vanaf de jaren dertig in de 20e eeuw trad opnieuw verzanding op, ditmaal zo ernstig dat de vissers uitweken naar Terneuzen. De toegang met zee verdween in 1952 geheel, toen de Braakman werd afgesloten. Daardoor was de vissersplaats Philippine definitief verleden tijd. Slechts enkele schepen met de afkorting ‘Bou’ (afkomstig uit Boekhoute) herinneren nog aan de visserij op de Braakman. Boekhoute werd vroeger geschreven als ‘Bouchaute’. De nieuwe schrijfwijze is niet doorgevoerd in de naamgeving van het gehucht Bouchauterhaven.

 

Mosselfeesten

De mosselrestaurants zijn gebleven waardoor Philippine nog altijd vermaard is. Zeven dagen per week kun je auto’s met Belgische nummerplaten waarnemen op het parkeerterrein aan het Kasteelplein, want onze zuiderburen komen hier graag. Sinds 1986 is Philippine in het laatste weekeinde van augustus het toneel van de jaarlijks mosselfeesten. Dan wordt het begeerde zeebanket massaal geconsumeerd. Het feest gaat gepaard met een kermis, een braderie, optredens van muziekgezelschappen, demonstraties van oude ambachten en scheepsmodellen en de kunstmarkt. Klik hier voor website met algemene informatie over Philippine en over mosselfeesten

Bezienswaardigheden

Oostbeer PhlippineOostbeer PhlippineAl staat Philippine niet bol van de bezienswaardigheden, toch kun je er een aardige wandeling maken. Het stadje is aangenaam te benaderen langs de wandelpaden ter weerszijde van het Philippinekanaal.

De meeste mensen trekken per auto naar Philippine en stallen die dan op het parkeerterrein aan de Kasteelstraat. Daar staat sinds 1988 het door J. van Driel gemaakte monument de Mosselschelp. Het werd onthuld door Wisse Dekker, toen president-directeur van Philips. Toen de kunstenaar zei dat er eigenlijk ook een bankje bij hoorde zegde Wisse Dekker onmiddellijk toe dat voor zijn rekening te nemen. Op 5 juli 1989 is de Wisse Dekkerbank onthuld. Die heeft de vorm van een geopende mossel, een stenen mosselbank dus. Dat kun je alleen in Philippine: op een mosselbank zitten. In de Waddenzee gaat dat wat moeilijker. Op het Kasteelplein staat ook een hardstenen grenspaal die uit circa 1770 dateert.

Philipsplein PhilippinePhilipsplein PhilippineVia de aantrekkelijke Zandstraat bereik je het Philipsplein, het hart van Philippine. Midden op het plein staat de muziektent. Rondom liggen diverse mosselrestaurants. De overige zijn te vinden aan de Kasteelstraat en de Zandstraat. Op het Philipsplein staat een fraaie oude ANWB-wegwijzer, compleet met het embleem van de toeristenbond. Op het aangrenzende Stadhuisplein staat het uit één verdieping bestaande voormalige gemeentehuis, dat dateert uit 1869.

Een aantrekkelijk groen element vormt het Spuikompark. Deze is in 1900 aangelegd om water te verzamelen en dit vervolgens te kunnen spuien in de Braakman. Tegenwoordig wordt er vooral gevist. Een ander groen element vormen de zwaar beboomde oevers van het kaarsrechte Philippinekanaal. Ik maak hier ook melding van de bijzonder groene wijk Waterdijk in het noordwesten van het stadje.  

Kerken

RK Maria Hemelvaartkerk PhlippineRK Maria Hemelvaartkerk PhlippineNadat Willem Frederik Philippine in 1633 veroverde kwam het protestantisme er tot bloei, al bleef een groot deel van de bevolking de rooms-katholieke leer toegedaan. De gereformeerde kerk (tot 1816 de naam van de voornaamste protestantse kerk, die in dat jaar Nederlandse Hervormde Kerk ging heten) werd bevoordeeld. Dat kwam doordat de legerofficieren en de ambtenaren protestants moesten zijn. Dat gold de facto in grote delen van Nederland. Katholieke erediensten werden hooguit in schuilkerken gedoogd.

RK Maria Hemelvaartkerk PhilippineRK Maria Hemelvaartkerk PhilippineNa de gelijkberechtiging van de godsdiensten in de Franse Tijd ging het in Philippine crescendo voor de rooms-katholieken. Dat kwam mede doordat veel katholieke Belgen zich in deze streek hadden gevestigd. Zij konden immers gemakkelijk ter kerke gaan in het naburige Boekhoute, even over de grens. In de 19e eeuw liep het aantal Nederlands hervormden snel terug. Zo was in 1815 nog 29,33 procent van de inwoners van Philippine hervormd en de rest katholiek. In 1899 was de verhouding: 94,69 procent rooms-Hervormde kerk Philippine, waarin de Protestantse gemeente diensten houdt. Op de toren geen haan, maar een vis.Hervormde kerk Philippine, waarin de Protestantse gemeente diensten houdt. Op de toren geen haan, maar een vis.katholieken tegen 5,31 procent protestanten. In cijfers: 873 rooms-katholieken en 49 Nederlands hervormden.

Na verloop van tijd waren de Hervormde gemeenten in Philippine en Sas van Gent zo gedecimeerd dat ze in 1815 werden gecombineerd. Tegenwoordig maken de protestanten deel uit van de combinatie met Sas van Gent en Sluiskil. De huidige PKN-kerk (de Hervormde kerken zijn opgegaan in de Protestantse Kerk in Nederland) staat aan de Koningin Emmastraat 7.

Voormalige RK kerk in PhlippineVoormalige RK kerk in PhlippineTijdens en na de Tachtigjarige Oorlog leidden de katholieke inwoners een ondergronds bestaan. Ze konden alleen in België ter kerke gaan. Het zou tot 1760/61 duren eer er een schuurkerk verrees aan het halve bastion Meyland. Balduinus van Etten werd in 1774 de benoemd tot eerste pastoor van Philippine. Hij kon al snel beschikken over een nieuw bedehuis, dat verrees op bastion Castilië. Daarna is een weer een nieuwe kerk gebouwd aan de Gentse Breedstraat, welke in 1862 is ingewijd.

 

De kerk aan de Gentse Breedstraat werd opgevolgd door de kerk aan de Markt, die 19 mei 1924 werd gewijd. Oorlogshandelingen in 1944 betekenden het einde van dit kerkgebouw. De Duitsers bliezen de toren op waardoor ook de rest van het bedehuis onherstelbaar beschadigd raakte. De parochie was zodoende tijdelijk weer aangewezen op het oude gebouw aan de Gentse Breedstraat dat er nog steeds staat. In 1953 is de huidige parochiekerk aan het Philipsplein ingewijd. Dit monumentale gebouw is beeldbepalend voor Philippine. De Heilige Maria Hemelvaartkerk trok in de eerste jaren na de bouw duizenden bezoekers. Dat kwam door de bijzondere bouw. De kerk heeft Byzantijnse stijlelementen en wordt gedomineerd door een enorme koepel. Klik hier voor beschrijving monumentale waarde kerk

Kaart van Philippine, bron Google MapsKaart van Philippine, bron Google MapsGemeentebestuur en inwonertal

Tot de gemeente Philippine behoorden behalve het gelijknamige stadje ook de gehuchten Bouchauterhaven, Isabellehaven en De Posthoorn. A. J van der Aa meldt in het in 1847 verschenen 9e deel van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden een inwonertal van 430. In 1980 woonden er 1972 mensen, en in 2012 werden er 2080 geteld. Philippine werd per 1 april 1970 onderdeel van de gemeente Sas van Gent. Die ging op haar beurt op 1 januari 2003 op in de gemeente Terneuzen. Op het internet wordt aan de naam Philippine vaak toegevoegd dat het in Nederland ligt. Dit om de vindbaarheid te begroten. Immers kom je al zoekende gemakkelijk terecht bij websites op de Filippijnen (Philippines).

Hieronder volgt de beschrijving van de drie gehuchten die vielen onder de voormalige gemeente Philippine.

Monument bij gehucht Isabellahaven ten zuiden van PhilippineMonument bij gehucht Isabellahaven ten zuiden van PhilippineGrensgehucht Isabellahaven bij PhilippineGrensgehucht Isabellahaven bij PhilippineIsabellahaven

Het gehucht Isabellahaven bestaat uit bebouwing aan de Boekhouteweg en de Dijckmeesterweg (N680). De naam van de buurtschap verwijst naar een haven aan het Isabellakanaal. Dit 5,5 km lange afwateringskanaal verbindt het Leopoldkanaal in België met de Braakman. Hier is in 1920 een haven aangelegd toen die in Bouchauterhaven niet meer bruikbaar was. De haven is intussen verdwenen. Thans dient het water als afwateringskanaal voor polders op Belgisch grondgebied. Aan de Dijckmeesterweg staat een monument dat herinnert aan de 'Slag bij de Isabellasluis'. Hier is tussen 22 september en 14 oktober 1944 zwaar slag geleverd tussen militairen van het Algonquin Regiment (infanterieregiment van de 4e Canadese Pantserdivisie) en Duitse troepen. Die slag werd uitgevochten nadat Philippine reeds was bevrijd.

Gehucht Posthoorn bij PhilippineGehucht Posthoorn bij PhilippinePosthoorn

Het gehucht Posthoorn is gesitueerd rond Posthoorn, Hollekenstraat en Posthoornweg. De Posthoornweg behoort bij Nederland. De Hollekenstraat is een echte grensweg. Alleen de bebouwing aan de noordzijde behoort tot Nederland. Van de straat Posthoorn valt alleen het noordelijkste stukje onder Nederland. De buurtschap is vernoemd naar een voormalige herberg.HollekenstraatHollekenstraat

Het huis links is het eerste dat tot de bebouwing behoort van het gehucht Bouchauterhaven bij PhilippineHet huis links is het eerste dat tot de bebouwing behoort van het gehucht Bouchauterhaven bij PhilippineBouchauterhaven

Het Nederlandse gedeelte van dit gehucht bestaat uit een rijtje huizen aan de Olmendijkweg. Hier is in de 19e eeuw een haven aangelegd ten behoeve van de garnalenvissers uit Boekhoute in Oost-Vlaanderen. Deze kon niet meer worden gebruikt toen kort na de Eerste Wereldoorlog de Dijckmeesterpolder werd bedijkt. De vissers kregen toen een vervangende haven bij de Isabellasluis (zie Isabellahaven).

Logies

Klik hier voor bed and breakfast-mogelijkheden in Philippine. 

Eten en drinken

Je kunt in Philippine uitstekend tafelen. Klik hier voor informatie

Woning aan PhilippinewegWoning aan Philippineweg

Gentse Breedstraat PhilippineGentse Breedstraat Philippine

Monumentaal pand voormalige Provinciale Zeeuwse Energiemaatschappij (PZEM) aan de Zandstraat in PhilippineMonumentaal pand voormalige Provinciale Zeeuwse Energiemaatschappij (PZEM) aan de Zandstraat in Philippine

Spuikom PhilippineSpuikom Philippine

PhilippinekanaalPhilippinekanaal

Mosselmonument PhilippineMosselmonument Philippine

Nog een foto van PosthoornNog een foto van Posthoorn

Wandversiering in Hervormde kerk (PKN) in PhilippineWandversiering in Hervormde kerk (PKN) in Philippine