headerbanner

Westpoort, wallen en Belfort. Een dergelijk Middeeuws tafereel is zeldzaam in NederlandWestpoort, wallen en Belfort. Een dergelijk Middeeuws tafereel is zeldzaam in NederlandDrukte op de Nieuwstraat in SluisDrukte op de Nieuwstraat in SluisSluis oefende toen seks nog met een ‘x’ werd gespeld extra aantrekkingskracht uit op de zuiderburen. In de seksshops werden zaken vertoond en verhandeld die thuis niet voorhanden en/of zelfs verboden waren. De drukte had meer oorzaken. Je kon in Sluis vanouds lekker eten, gezellig winkelen en ook nog bankzaken regelen. Intussen zijn de meeste sekswinkels gesloten doordat er steeds meer mocht bij de zuiderburen en door de komst van het internet. De grote bankkantoren zijn bovendien vrijwel uit het straatbeeld verdwenen. Maar hoe tijden ook veranderen, Sluis blijft een publiekstrekker. Je kunt hier, ’s zomers soms zeven dagen per week, nog altijd over de hoofden lopen. En dat voor een stadje van nog geen 2500 inwoners!

Aan het eind van de dag loopt Sluis langzaam leegAan het eind van de dag loopt Sluis langzaam leegKostscholen

Vroeger klooster, nu hotel en casinoVroeger klooster, nu hotel en casinoDe drukte duurt al voort sinds het begin van de 20e eeuw. De aanleiding was de secularisatiepolitiek in Frankrijk. Die hield in dat de Rooms Katholieke Kerk zich niet langer mocht bezig houden met het onderwijs in dat land. Dat leidde tot het sluiten van een groot aantal kloosters. De daar werkende religieuzen weken in de eerste plaats uit naar België, maar ook Sluis profiteerde mee, door de komst van drie kloosterpensionaten.

Dat legde het stadje geen windeieren. Ouders, meestal welgesteld, die hun kinderen op de kostscholen kwamen bezoeken gingen en passant uit eten in Sluis en deden er hun bankzaken af. Veel Belgen zetten hun zwart geld namelijk in de grensstreek op spaarrekeningen en/of belegden dat in aandelen. Dus kwamen ze regelmatig naar Sluis, Hulst, Oostburg en andere plaatsen in Zeeuws-Vlaanderen om hun dividendbonnetjes in te leveren. Nadat Nederland besloot de gegevens voortaan door te geven aan de Belgische fiscus was het snel gedaan met de enorme bankkantoren.Rabobank verandert in apppartementen. Tekenend voor de teloorgang van het bankbedrijf in SluisRabobank verandert in apppartementen. Tekenend voor de teloorgang van het bankbedrijf in Sluis

Zondagsopening

Ondanks de  verwoestingen straalt de stad nog altijd een historische sfeer uit, zoals hier ronde molen aan de NieuwstraatnOndanks de verwoestingen straalt de stad nog altijd een historische sfeer uit, zoals hier ronde molen aan de NieuwstraatnDe grote toeloop is echter gebleven. Sluis trekt jaarlijks naar schatting vijf miljoen dagjesmensen. Die komen gespreid over de hele week, al is het vaak vooral op zaterdag en zondag knoertdruk in het stadje. Door het bezoek van de Belgen mochten in Sluis de winkels al in 1908 officieel op zondagen open, waar dat elders in Nederland onmogelijk was. Overigens had Sluis al eeuwen heel weinig op met de begrippen zondagsrust en zondagsheiliging. Daarover meer bij de beschrijving van het Sint Janskerkhof.

Sluis heef enorm geleden onder de verwoestingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het hele stadje was een ruïne nadat Sluis in 1944 meedeelde in de Slag om de Schelde. Het gekke is dat je bij oppervlakkige waarneming dat amper in de gaten hebt. Komt dat doordat de molen en het belfort na de oorlog in oude glorie zijn hersteld? Of komt het door de manier waarop de stad is herbouwd na 1944? Het zal er beide mee te maken hebben.

De Beestenmarkt is een van de weinige stukjes binnenstad, waar de bebouwing de Tweede Wereldoorlog overleefdeDe Beestenmarkt is een van de weinige stukjes binnenstad, waar de bebouwing de Tweede Wereldoorlog overleefdeBezienswaardigheden

Vestingwerken

Indrukwekkende ruïne van de Stenen Beer, Blauwe Toren of Nieuwe WestpoortIndrukwekkende ruïne van de Stenen Beer, Blauwe Toren of Nieuwe Westpoort

Ondanks de littekens van de oorlog heeft Sluis iets waarop lang niet alle steden in ons land kunnen bogen: vestingwerken. De grotendeels bewaarde gebleven omwalling is indrukwekkend. Wanneer je op een drukke dag slechts voetje voor voetje door het centrum kunt lopen is het extra aantrekkelijk om over en langs de versterkingen te wandelen. Bij een wandeling is duidelijk waarneembaar dat de vesting heel ruim was bemeten en dat de stad er dus gemakkelijk in paste.

Stadspoorten

Binnen in de Steenen BeerBinnen in de Steenen BeerDe restanten van de Stenen Beer of Nieuwe Westpoort, die vlakbij de Damsevaart liggen, zijn door hun omvang het meest in het oog lopend. Op deze plek stond eerder de rond 1390 de Westpoort, welke in 1437 werd verwoest door inwoners van Brugge. De nieuwe poort verrees in de jaren 1444—1456, maar deze werd in 1587 in puin gelegd toen Spaanse troepen de stad veroverden. In de omwalling liggen ook de uit 1432 daterende Oostpoort en de Zuidpoort, waarvan de bouw aanving in 1399. Ook de omwalling aan de overzijde van de Hoogstraat, aan de westzijde van de stad, is nog grotendeels aanwezig. Het kost een uur om de vesting helemaal rond te lopen. Dat zegt veel over de omvang en nog meer over de macht en het belang van Sluis in vroeger eeuwen.

Zeezijde Steenen BeerZeezijde Steenen BeerKasteel

Een bergje is het enige dat rest van het kasteelEen bergje is het enige dat rest van het kasteelTot de omwalling behoorde ook het Kasteel van Sluis, waarvan de bouw begon in 1386. Het hart van het kasteel had een oppervlakte van 86 bij 65 meter. Met de versterkingen die eromheen werden aangelegd groeide het uit tot het grootste kasteel langs de kust van Vlaanderen en Frankrijk. Het telde 16 torens, en had 15 meter hoge muren van 3,8 meter dik. Zodoende was de versterking tot in de wijde omtrek zichtbaar. Dit kasteel, gebouwd naar voorbeeld van De Bastille in Parijs, is in 1794 verwoest door toedoen van Franse troepen. Naar verluidt hebben driehonderd arbeiders er vervolgens maanden werk aan gehad om het te slopen. Alleen een verhoogd terrein aan de Hoogstraat, tegen het noordelijkste punt van de omwalling, herinnert er nog aan. Dit perceel wordt nog altijd aangeduid als kasteelberg.

Het Kasteel van Sluis, zoals afgebeeld in Merkwaardige Kastelen in Nederland door Jaqcob van Lennep, uitgave 1884Het Kasteel van Sluis, zoals afgebeeld in Merkwaardige Kastelen in Nederland door Jaqcob van Lennep, uitgave 1884Belfort

Sluis herbergt het enige belfort van Nederland. Het belfort fungeert als toren van het stadhuis, dat werd gebouwd in de jaren 1390-1393. Belforten zijn vooral bekend in het Vlaamse deel van België en in het noorden van Frankrijk. Ze werden gebouwd als symbool van de stedelijke macht en werden voorzien van een carillon en/of een alarmklok. De laatste deed dienst wanneer de wacht brand constateerde of de nadering van vijandelijke troepen.

Het Belfort bij valavondHet Belfort bij valavondJantje van Sluis

Jantje van SluisJantje van Sluis

In de toren hangt een beeldje dat in de volksmond Jantje van Sluis werd genoemd. Het is in 1424 gemaakt door Jan van Huse. Bijna twee eeuwen lang hing Jantje in de toren om elk uur de tijd aan te geven door op de klok te slaan. Volgens de legende is hij op een avond in 1606 plotseling afgedaald om zich in het kermisgewoel te storten. Hij werd daar stomdronken, maar had wel van tevoren zijn zoon en neef opgedragen om zijn taak tijdelijk over te nemen. Beiden verzaakten en dat spaarde de stad voor onheil. De Spanjaarden hadden namelijk het plan opgevat om Sluis, in 1604 door prins Maurits ingenomen, terug te veroveren. Ze wilden op een bepaald uur een schijnaanval doen op de zuidzijde van de vesting, waarna een flink leger de echte aanval zou openen op de Oostpoort. Toen de klok niet sloeg meenden de Spanjaarden dat hun plan was uitgelekt en bliezen ze stilletjes de aftocht. Het beeldje werd na de verwoestingen die Sluis in 1944 troffen onbeschadigd teruggevonden in de puinhopen van het belfort/stadhuis. Het is na de restauratie van het gebouwencomplex weer teruggeplaatst.

Het belfort is te beklimmen en het stadhuis is te bezichtigen. Klik hier voor website 

Johan van Dale

Sluis'grote zoonSluis'grote zoonNog bekender dan Jantje van Sluis was Johan Hendrik van Dale, die 19 februari 1828 in het stadje werd geboren. Van Dale werkte in Sluis als hoofdonderwijzer en als archivaris. Hij wordt beschouwd als architect van de tweede druk van het Nieuwe woordenboek der Nederlandsche taal. De eerste editie daarvan was onder redactie van I. M. en N. S. Calisch verschenen in 1864. De tweede druk kwam uit in 1874, maar dat heeft Van Dale niet meer mogen meemaken. Hij stierf op 19 mei 1872 aan de pokken, toen hij reeds was gevorderd tot de letter ‘y’. Jan Manhave, een leerling van Van Dale maakte het karwei af. De naam Van Dale bleef echter vanaf de tweede druk verbonden aan het woordenboek. Aan hem herinnert een in 1924 onthuld borstbeeld op het Walplein. Verder is hij vernoemd in de J. H. van Dalestraat, een hotel en een basisschool.

Praten als Brugman

Johannes Brugman,. Tekening uit 1782 van Hermanus Petrus Schouten. Bron; Wikimedia Johannes Brugman,. Tekening uit 1782 van Hermanus Petrus Schouten. Bron; Wikimedia Jan Brugman (circa1400- 1473) is enige tijd abt geweest van het Minderbroeders klooster dat vroeger in Sluis stond. Aan hem is de uitdrukking ‘hij kan praten als Brugman’ verbonden. Die herinneren aan de felle preken die Brugman hield, Hij ging keer tegen het stadsbestuur van Amsterdam, dat geen toestemming gaf voor de bouw van een klooster. Dat was niet zo verwonderlijk trouwens want de stad telde veel kloosters. In 1578 waren het er 19. Deze besloegen een derde van de oppervlakte van de stad. Vooral rond de Wallen wemelde het ervan. Vandaar dat een steeg aldaar nog altijd de naam Gebed Zonder End draagt. Deze steeg begint bij de Grimburgwal (tussen Rokin en Oude Voorburgwal).

Sint Janskerkhof Sint Janskerkhof Sint Janskerkhof

Een schilderachtig plekje in Sluis vormt het Sint Janskerkhof. Daar liggen de fundamenten van de gelijknamige kerk en die zijn een bezoekje waard. Je komt onder de indruk van de omvang van het bedehuis: 72 meter lang en 21 meter breed. De breedte bij het kruis van schip en dwarsbeuken bedroeg 35 meter. En dan te bedenken dat er nog een tweede bedehuis was, de Mariakerk, die als hoofdkerk fungeerde. De luidklok was volgens overlevering zo zwaar dat er vier mannen nodig waren om deze aan de praat te krijgen. Bovendien was de kerk befaamd om de vele praalgraven. Het schone gebouw brandde in 1811 tot de grond toe af na onvoorzichtigheid van een loodgieter.

Strenge dominee

Herinneringen aan de strengste dominee van SluisHerinneringen aan de strengste dominee van Sluis

Op het Sint Janskerk staat een informatiebord over Jacobus Koelman (1632-1695). Hij werd in 1662 bevestigd tot predikant van Sluis. De strenge dominee fulmineerde vanaf de kansel tegen het bourgondische leven dat vooral de rijke Sluisenaren leiden. Ook op zondag werd er volop gefeest en vloeide de drank rijkelijk. Koelman trad daar tegenop en zette mensen die daaraan deelnamen ‘onder censuur’. Dat wil zeggen dat zij niet meer deel mochten nemen aan het Heilig Avondmaal en/of dat hun kinderen niet meer werden gedoopt. Koelman trad op zonder aanzien des persoons en zette ook hooggeplaatsten, tot burgemeesters toe onder censuur. Daardoor genoot hij overigens populariteit onder het ‘gewone volk’. Door zijn optreden kwam Koelman echter niet alleen voortdurend in conflict met zijn kerkenraad, maar ook met het stadsbestuur. Uiteindelijk werd hij in 1675 uit Sluis verbannen.

Molen De Brak

De Brak is de enige molen die resteert in Sluis.De Brak is de enige molen die resteert in Sluis.Net als alle Nederlandse andere herbergde ook Sluis standerdmolens. Deze houten molens die rusten op een standerd, zijn het oudste type molen. Ze waren bijzonder storm- en brandgevoelig. Vanaf de 17e eeuw komen er steeds meer stenen molens. In de steden waren dat stellingmolens, hoge molens met ongeveer halverwege een omloop (stelling dus) waar de molen kon worden gekruid. Kruien betekent in dit verband kap en wieken in de juiste windrichting draaien.

De Brak in Sluis dateert uit 1739 en was de eerste stenen stellingmolen die in Zeeuws-Vlaanderen is gebouwd. De kapitale molen brandde 30 oktober 1944 af, twee dagen voor de bevrijding van de stad. In de dagen daarvoor was De Brak al zwaar beschadigd geraakt door granaatinslagen. De molen werd geheel hersteld en is nu een met het belfort/stadhuis het enige hoge beeldbepalende element van Sluis. De Brak is te bezichtigen. Klik hier voor informatie over de molen 

Logies Wie logies zoekt in Sluis kan op allerlei manieren terecht. Binnen de omwalling ligt een camping  terwijl er diverse hotels, pensions en b en b’s in de stad zijn gevestigd. Klik hier voor logies Bovendien zijn er aan de nabije kuststrook legio verblijfsmogelijkheden.

Evenementen

Wie wil weten wat er op een bepaalde dag te doen is in de stad, waar je kunt eten en wat de winkels bieden kan het beste klikken op: www.sluisonline.nl  

Geschiedenis Sluis in brokjes

Alleen de kerk herinnert nog aan de glorie van weleer van Sint Anna ter Muiden. Met nog geen vijftig inwoners is dit het kleinste stadje van NederlandAlleen de kerk herinnert nog aan de glorie van weleer van Sint Anna ter Muiden. Met nog geen vijftig inwoners is dit het kleinste stadje van Nederland

Tweede helft 12e eeuw. Graaf Jan van Namen laat schorren bedijken, waarop daarna Sluis ontstaat. Een stad aan het Zwin, die in open verbinding staat met de Noordzee.

1242. Sint Anna ter Muiden krijgt stadsrechten.

1290. Sluis krijgt stadsrechten.

1295. Zeeuwen onder aanvoering van Jan van Renesse steken deel van de stad in brand.

1323. Bruggelingen steken de stad in brand uit wrevel over het toenemende economisch belang van Sluis.

1340. Zeeslag op Zwin bij Sluis. Engelse vloot hakt grotere Franse in de pan.

1375-1450. Gouden Eeuw van Sluis. Soms liggen er honderdvijftig schepen tegelijk op de rede uit alle delen van de wereld.

Stadsmuur aan de Kalkboei uit de periode 1382-14342Stadsmuur aan de Kalkboei uit de periode 1382-143421379. Brandstichting door inwoners van Gent, Brugge en Ieper leidt tot grote schade.

1384. Graaf Lodewijk van Vlaanderen (Lodewijk van Male) geeft opdracht om Sluis aan de landzijde te versterken met grachten, wallen en stadspoorten. In 1386 geeft hij opdracht tot de bouw van het Kasteel van Sluis en een jaar later tot het versterken van de haven met torens en palissaden. In 1401 geeft Lodewijk toestemming voor de bouw van een stadsmuur aan de havenzijde.

1393. Op 30 mei gaat de inwijding van de Mariakerk door bisschop van Doornik, die aanhanger is van de tegenpaus in Avignon, niet door wegens brand die mogelijk werd aangestoken door aanhangers van de paus in Rome.

Eind 14e eeuw. Haven Sint Anna ter Muiden wordt moeilijk bereikbaar door schorvorming.

Het kost een uur om de wallen van Sluis rond te wandelen.Het kost een uur om de wallen van Sluis rond te wandelen.

1405. Engelsen branden Sint Anna ter Muiden plat waardoor de handelsrol van het stadje is uitgespeeld. Ze proberen vergeefs om ook Sluis in te nemen. In 1436 doen ze opnieuw een ijdele poging.

1412. Blikseminslag lijdt tot grote schade aan de Mariakerk.

1430. Op 7 januari treden Filips de Schone, de hertog van Bourgondië, in Sluis in het huwelijk met Isabella, de dochter van de koning van Portugal.

1437. Bruggelingen verwoesten de Westpoort in Sluis. 1439 Bruggelingen slaan van 1 tot 19 juli vergeefs het beleg rond Sluis.

Midden 15e eeuw. Haven Sluis steeds moeilijker bereikbaar door dichtslibbing. Die luidt het verval in van de handel.

1485.  Sluis wordt bezet door rebellen onder aanvoering vanKapitalen Dam onder BiervlietKapitalen Dam onder Biervliet Filips van Kleef tijdens de Vlaamse Opstand tegen aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk.

1488. Sluis slaat een belegering door Duitse militairen af.

1492. Filips van Kleef moet Sluis opgeven, de laatste sterkte die de opstandelingen nog in handen hadden.

1493. Nieuwe blikseminslag Mariakerk leidt langdurige periode in van verval. In 1577 stort het gebouw in en in 1820 is er nog een deel van de toren aanwezig. Later geheel verdwenen.

 

1584. Spaanse troepen veroveren Sluis onder aanvoering van de Hertog van Parma.

1603. Zeeuwse vloot onder aanvoering van Joost de Moor verslaat in zeeslag bij Sluis Spaanse schepenmacht. Spaanse bevelvoerder De Spinola sneuvelt.

Sluis behoorde tot de Frontieren van den StaatSluis behoorde tot de Frontieren van den Staat1604. Prins Maurits verovert Sluis.

1606. Spaans poging tot herovering faalt. Ook in 1621 en 1626 proberen de Spanjaarden opnieuw vergeefs om de stad in te nemen.

1690. Plan van de uit Frankrijk afkomstige oud-schepen van Sluis Jacob Martinet om de stad uit te leveren aan zijn geboorteland wordt verijdeld door het ontdekken van correspondentie daarover. Twee samenzweerders worden terechtgesteld.

 1699-1702. Menno van Coehoorn breidt de vesting uit.

1747. Franse troepen nemen de stad in na een beleg van vijf dagen tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog en bezetten de stad tot in 1749.

1794. De stad wordt 25 augustus ingenomen door de Fransen, die Sluis vanaf 27 juli belegerden.

1830. Het 75 man sterke garnizoen in Sluis wordt overrompeld door Belgische opstandelingen die proberen om heel Zeeuws-Vlaanderen in bezit te nemen, hetgeen op een mislukking uitloopt wanneer de Nederlandse troepen onder leiding van kapitein Ledel na een verrassingsactie bij de Kapitale Dam onder Biervliet tot herovering van de bezette gebieden overgaan.

Najaar 1944. Sluis lijdt zwaar tijdens Slag om de Schelde. Bombardement 11 oktober is verwoestend. De stad ligt volledig in puin als op 1 november de bevrijding volgt.]

  

Religieuze geschiedenis

Schip Rooms Katholieke Kerk SluisSchip Rooms Katholieke Kerk SluisToen na de Reformatie het protestantisme de enige toegestane religie werd en de rooms katholieken alleen in het geheim hun geloof mochten belijden kreeg Sluis de beschikking over drie predikanten. Die moesten ook voorgaan in de Waalse (Franstalige) kerk. Tot aan het begin van de 19e eeuw verkeerde de toenmalige Nederlandse Hervormde Kerk nog net in een meerderheidspositie. Veel Sluisenaren bleven na de Reformatie het oude geloof trouw.

Na het afbranden van de Sint Janskerk hielden de protestanten diensten in de toen nog bestaande Waalse kerk. Daarna bouwden Te koopTe koopze de eerste hervormde kerk, welke in 1824 in gebruik werd genomen. Nadat dit gebouw in 1944 aan het oorlogsgeweld ten onder ging werd aan de Lange Wolstraat in 1950 een nieuwe kerk gebouwd, welke in 1996 is gesloten. Ter plaatse is het appartementencomplex De Kogge gebouwd, dat een kerkzaal bevat.

De rooms-katholieken, die voor de ontkerkelijking toesloeg in de loop van de tijd in de meerderheid kwamen, kerkten in de ‘ondergrondse’ periode een schuilkerk aan de Garenmarkt. Van 1830 tot 1926 konden ze terecht in een echt bedehuis aan de Oude Kerkstraat. Nadat deze werd afgebroken werd de huidige aan Sint Jan gewijde kerk gebouwd op dezelfde plek. Deze liep zware schade op door het oorlogsgeweld in 1944, maar werd vervolgens hersteld. De kerk in hartje Sluis behoort vele jaren tot de drukst bezochte attracties in de stad doordat veel toeristen, naast mensen uit de streek, hier naar binnen liepen voor het branden van een kaarsje en/of voor gebed.In 2020 is de kerk evenwel aan de redienst ontrokken en begon de verbouw tot een cpomplex van appartementen. Daarin was voorzien dat er ruimte overblijft voor een kapel.

Gemeente Sluis

Belfort SluisBelfort Sluis

De gemeente Sluis, aanvankelijk alleen bestaande uit de gelijknamige stad, werd in 1880 uitgebreid met het naburige Sint Anna ter Muiden, terwijl in 1970 Retranchement en Terhofstede werd toegevoegd. In 1815 woonden er 1840 mensen en in 1899 2385. De stad Sluis telde in 1980 2631 ingezetenen en per 1 januari 2010 stond de teller op 2309.

Per 1 januari 1995 smolten Sluis en Aardenburg samen tot de gemeente Sluis-Aardenburg die het slechts acht jaar uithield. Per 1 januari 2003 ontstond de huidige gemeente Sluis door samenvoeging van de gemeenten Oostburg en Sluis-Aardenburg.

Per 1 januari 2013 telde de gemeente 23.820 inwoners. Tot Sluis behoren de volgende woonkernen (achter de woonplaats staat het inwonertal per 2013, tussen haakjes dat van 2011): Aardenburg 2370 (2417), Breskens 4767 (4735), Cadzand 774 (782), Eede 863 (854), Groede 1054 (1077), Hoofdplaat 774 (807), IJzendijke 2426 (2207), Nieuwvliet 465 (457), Oostburg 4703 (hoofdplaats, gemeentehuis, 4816), Retranchement 383 (396), Schoondijke 1487 (1472), Sint-Kruis 332 (285), Sluis 2378 (2285), Waterlandkerkje 556 (543) en Zuidzande 570 (588).  

 

Op 1,5 kiloneter ligt Sint Anna ter Muiden, de kleinste stad van Nederland en misschien wel de mooiste. Klik hier voor verhaal.

Zuidzijde vesting SluisZuidzijde vesting SluisRooms Katholieke Kerk SluisRooms Katholieke Kerk SluisVoormalige pastorie van Nederlandse Hervormde Kerk SluisVoormalige pastorie van Nederlandse Hervormde Kerk Sluis