headerbanner


Sara Beijtsweg in De BiezenSara Beijtsweg in De BiezenNergens in Zeeland ademt het zo naar grens als juist in Eede. Hele veel inwoners van dit dorp voelen zich in de eerste plaats Vlaming. Dat heeft te maken met de geschiedenis van Eede. Het binnenkomen en weer wegtrekken van mensen uit het zuiden loopt als een rode draad door de dorpsgeschiedenis.

Eede was aanvankelijk een gehucht dat de naam Coensdike droeg. Het groeide uit tot dorp nadat prins Maurits de regio veroverde op de Spanjaarden. Dat proces raakte in een stroomversnelling door de komst van Doopsgezinden. Zij vluchtten wegens geloofsvervolging uit wat nu België is. Velen vestigden zich in het gehucht De Biezen, waar ze vanaf 1627 ook erediensten hielden. Aan deze inwijkelingen herinnert de Dopersweg, ten noorden van Eede.

Grensverkeer

Scheidingsweg Eede, waar koningin Wilhelmina in 1945 voet zette op Nederlandse bodem.Scheidingsweg Eede, waar koningin Wilhelmina in 1945 voet zette op Nederlandse bodem.Maar er woonden op Eede ook gereformeerden, de voornaamste protestantse richting van die dagen. Ook zij kwamen massaal de grens over vanuit het zuiden omwille van geloofsvervolging. In de tweede helft van de 17e eeuw maakten de protestanten zelfs de meerderheid van de bevolking uit. Dat zou spoedig veranderen. Veel van de nieuwe inwijkelingen verhuisden een stukje door naar het noorden, omdat ze zich daar veiliger achtten. Vanaf het eind van de 17e eeuw vestigden zich katholieke landbouwarbeiders in het dorp die afkomstig waren uit West- en Oost-Vlaanderen. Ook zij kwamen dus uit wat we nu België noemen. De stroom van arbeiders uit de zuidelijke Voormalige pastorie EedeVoormalige pastorie Eedegewesten bleef ook in de 18e eeuw aanhouden. Het was dus niet verwonderlijk dat de Rooms-Katholieken rond 1700 al in de meerderheid waren. In 1815 woonden er nog maar enkele tientallen protestanten in Eede. Zij deden de kerk uiteindelijk over aan de katholieken.

Het in 1650 door de gereformeerden gebouwde bedehuis was in het Rampjaar 1672 in vlammen opgegaan toen Franse troepen een aanval deden op Aardenburg. De kerk werd vervolgens herbouwd. In 1912 brandde ook deze tweede kerk volledig af. Vooral door het ijveren van bouwpastoor Adrianus van Dijk kon reeds op 16 november 1913 een geheel nieuwe kerk DorpspleinDorpspleinkon worden ingewijd, de derde dus.

Eede werd in 1914 bij het begin van de Eerste Wereldoorlog overstroomd door vluchtende Belgen. Niet minder dan 40.00 mensen kwamen de grens over. Op de top van de exodus verbleven er 15.000 vluchtelingen in Eede. Vanaf het einde van de 20e eeuw kwam er opnieuw een stroom uit het zuiden op gang, zij het veel kleiner van omvang. Dit keer van Belgen die in Eede of omgeving een huis kochten, aangelokt door de gunstige prijzen.

Verlorendorpweg EedeVerlorendorpweg EedeVlaams

Gezien deze gebeurtenissen is het logisch dat de meeste Eedenaren zich veel eerder Vlaming voelen dan Zeeuw. De ‘abdij’ in Middelburg (zetel van het provinciebestuur) is zowel letterlijk als figuurlijk tamelijk ver weg. Hier komt nog bij dat veel inwoners onderwijs genoten in Maldegem. De kern van dat dorp in West-Vlaanderen ligt op nog geen vijf kilometer afstand. Nog altijd sturen ouders hun kinderen naar een school bij de zuiderburen. Dat geldt zeker ook voor het middelbaar onderwijs. Immers moeten ze anders naar Oostburg, dat op twaalf kilometer afstand ligt.

Straat GerustlevenStraat GerustlevenRijke geschiedenis

Eede ziet er op het eerste gezicht uit als een wat saai dorp, waarvan je niet zou vermoeden dat het kan bogen op een rijke geschiedenis. In de Middeleeuwen was het zo belangrijk dat het twee kerken herbergde: de Sint Baafs in het westen en de Onze Lieve Vrouw Bezuiden in het oosten. Beide gebouwen verdwenen door watervloeden en oorlogshandelingen die deze streken in de loop der eeuwen teisterden.

Tweede Wereldoorlog

De Tweede Wereldoorlog moet hier worden genoemd, want Eede werd in 1940 en 1944 het toneel van enorme verwoestingen. De ellende begon op vrijdag 24 mei 1940. Toen lieten Waalse soldaten die de achterhoede vormden van de terugtrekkende Belgische troepen de toren springen. Omdat er een zware explosieve lading was gebruikt stortte niet alleen de toren in, maar werd ook de rest van de kerk vrijwel volledig verwoest, zo schrijft George van Vooren in het zorgvuldig samengestelde boekje Eede in oude ansichten (hij was in leven archivaris van de gemeente Aardenburg en een kenner van de streek). Ook het nabijgelegen zusterklooster en de bewaarschool (kleuterschool) werden gehavend door de klap. Daarbij kwam het leed van particulieren. Negentig woningen en 22 boerderijen liepen zware schade op.

Dat het dorp veerkracht bezit bleek uit het feit dat de herbouwde kerk in 1943 werd gewijd, het vierde bedehuis van Eede. Niet voor lang, want in de periode 12 september tot 18 oktober 1944 kreeg Eede er onvoorstelbaar van langs tijdens de Slag om de Schelde. Negen van de tien gebouwen lagen na de bombardementen in puin. Eede is wat dat betreft even hard getroffen als het zo zwaar gemaltraiteerde Breskens. Het verschil is dat er in Eede minder slachtoffers waren te betreuren. Dat laatste wil niet zeggen dat ook de tol aan mensenlevens niet groot was. Veertig namen staan vermeld op het monument voor oorlogsslachtoffers op het Wilhelminaplein. In Breskens kwamen door oorlogshandelingen 225 mensen om. De meeste slachtoffers daar vielen bij het Geallieerde bombardement op 11 september 1944.

Volkslied

Eede is verbonden met de Ee. Dat riviertje doorsneed vroeger het dorp en was ook verbonden met het Zwin. Zodoende had Eede een vaarverbinding met de zee. Het riviertje en daarmee ook Eede is onsterfelijk geworden door het Zeeuws-Vlaams volkslied. Want daarvan luidt het refrein:

,,Van d'Ee tot Hontenisse
Van Hulst tot aan Cadzand
Dat is ons eigen landje,
Maar deel van Nederland. “

Het lied is in 1919 geschreven door dominee Jacobus N. Patist en J. Vreeken. Ze deden dat omdat België na de Eerste Wereldoorlog aanspraak maakte op Zeeuws-Vlaanderen. Bij de zuiderburen bestond namelijk de gedachte dat het neutraal gebleven Nederland zich in 1914-1918 nogal pro-Duits had opgesteld. In het licht daarvan werd het rechtvaardig gevonden wanneer de hele regio Zeeuws-Vlaanderen tot Belgisch grondgebied zou worden verklaard.

Bijkomend voordeel daarvan zou zijn dat het land dan ook de zuidelijke oever van de Westerschelde in handen zou hebben. Dat zou prettig zijn omdat de zeearm immers de toegang vormt tot de haven van Antwerpen. 

Gedempt

Het deel van de Ee dat door Eede liep is overigens gedempt. Dat kwam door de opening van het Leopoldkanaal aan de Belgische kant van de grens. Daardoor werd de toevoer van water afgesneden. Bij het dorp Maldegem in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen is de loop van de Ee nog grotendeels aanwezig. Het water verdween door de aanleg van het oost-west lopende Leopoldkanaal in België, die de toevoer van water verhinderde.

Monument Wilhelmina

Het was gezien al het leed dat Eede overkwam in de periode 1940-1944 heel terecht dat koningin Wilhelmina op 13 maart 1945 uitgerekend in Eede weer voet op Nederlandse bodem zette na haar ballingschap in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Om de grens aan te geven had men in allerijl met meel de grenslijn gemarkeerd. Die ging daarna de geschiedenis in als de ‘meelstreep’. Dat gebeurde ter hoogte van de Scheidingstraat, maar daar zul je vergeefs zoeken naar een verwijzing naar deze gebeurtenis. Daarvoor moet je zijn op de kruising van de Brieversweg en de Rijksweg. Daar is het Koningin Wilhelminaplein ingericht. Daar vind je een tank van de Canadese bevrijders, een plaquette met de namen van de (burger)slachtoffers en een obelisk waarop de Nederlandse maagd het vaderlandse wapen weer over de grens brengt. Een afbeelding van de vorstin die de grens overschrijdt completeert het geheel.

Smokkel

In 1915 werd de hele grens tussen Nederland en België afgesloten met elektrisch geladen prikkeldraad, in de streek kortweg ‘de draad’ genoemd. Deze versperring aanraken betekende een wisse dood. Niettemin slaagden smokkelaars erin ondanks deze hindernis hun waren over de grens te krijgen. Overigens bleven dergelijke activiteiten niet beperkt tot de periode 1914-1918. In tijden van grote prijsverschillen is hier veel boter, tabak en brood gesmokkeld.

Kerk

Aan het Dorpsplein 5 staat de in 1951 gebouwde kerk die toen is gewijd aan Maria ter Hemelopneming. In 2010 hing er een spandoek aan de gevel met de tekst: ,,Onze voorouders bouwden deze kerk, opdat hun God een huis temidden van hen zou hebben. Wij willen het geloof in Hem en onze kerk behouden!” Dat was een teken van verzet tegen de dreigende sluiting van het bedehuis, de vijfde kerk van Eede. Het verzet mocht niet baten, want het gebouw is in 2013 onttrokken aan de eredienst. In andere dorpen werd na het sluiten van de kerk soms overgegaan tot het houden van vieringen in andere gebouwen zoals dorpshuizen (b.v. Hoofdplaat). In Eede werden de vieringen geheel gestaakt. Dat is veelzeggend omdat het dorp op en top katholiek was. Zo behoorde Eede tot de weinige plaatsen in Nederland waar het op grond van oude rechten was toegestaan om katholieke processies te houden. Jaarlijks werd vanaf 1920 op 15 augustus (Maria Hemelvaartsdag) rondgetrokken door het dorp. Deze traditie werd onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, omdat de bezetters het verboden. Pas in 1956 werden de processies hervat, maar de tijden bleken intussen veranderd. Vanwege de tanende belangstelling kwam er in 1967 een einde aan de processies.

Vlasbloempjes bij monument Eede Vlasbloempjes bij monument Eede Vlasmonument

Links voor de kerk staat een monument dat herinnert aan de tijd dat vlasteelt in het dorp het hoofdmiddel van bestaan was. Eede was in het westen van Zeeuws-Vlaanderen ook het belangrijkste vlasdorp. In het naburige Sint Kruis werkten ook mensen in de vlasnijverheid, maar dat waren er procentueel minder. De belangrijkste andere centra in de provincie van de teelt waren Koewacht en Sint Jansteen in het oosten van Zeeuws-Vlaanderen en Dreischor op Schouwen-Duiveland.

In Eede betrof het meestal kleine bedrijven. De vlastelers verenigden zich in de Coöperatieve Vereniging Vlasserswelzijn en stichtten in 1949 met hulp van de overheid een warmroterij. In dat bedrijf werden de vlasvezels aan de stengel onttrokken met behulp van warm water. Dat werkte veel effectiever dan wanneer dit op de klassieke manier werd gedaan met buitenwater. Het roten duurde maar zes in plaats van drie dagen. Bovendien was het procedé in de warmroterij niet afhankelijk van weersomstandigheden.

Voor de kerk staat de gedenksteen die in 1949 werd onthuld toen de roterij werd geopend door commissaris van de koningin jonkheer A. F. C. de Casembroot. Die handeling werd, zoals een stevig rooms dorp betaamt, trouwens voorafgegaan door een plechtigheid in de plaatselijke kerk. Het belang van de teelt blijkt ook de plaatselijke vlasserschool in de periode 1951-1961. Behalve Eede bezat alleen Koewacht een dergelijke voorziening. Jaarlijks wordt de herinnering aan de nijverheid levendig gehouden op de Folkloristische Vlasdag. Klik hier voor website van de organisatie

Diverse plannen om de vervallen roterij een nieuwe bestemming te geven stranddenDiverse plannen om de vervallen roterij een nieuwe bestemming te geven stranddenLuchtwachttoren

Aan de Brieverstraat staat één van de 138 luchtwachttorens die tijdens de Koude Oorlog zijn gebouwd in Nederland. Ze dienden voor het waarnemen van vijandelijke vliegtuigen die laag  over kwamen. De torens raakten in onbruik door de komst van de straaljagers. Zodoende zijn de meeste verdwenen. In Zeeland staan er behalve in Eede ook nog in Koewacht en Nieuw- Namen. De toren in Eede is in 2005 verworven door de Stichting Militair Erfgoed. De dorpsraad zorgde er daarna voor dat het bouwwerk werd hersteld. Daarbij is samengewerkt met leerlingen van een bouwopleiding in Terneuzen. De toren is nu geschikt voor rondleidingen. Voor het welslagen van deze klus ontving de dorpsraad van de Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij in 2013 het predicaat ‘Kern met pit’.

Aspergeteelt EedeAspergeteelt EedeBedrijvigheid

Nog altijd wordt flink wat grond gebruikt voor agrarische doeleinden, maar net als elders in Zeeland is het boerenbedrijf als hoofdbestaan zeldzaam geworden. De vlasteelt bestaat nog altijd, zij het op veel bescheidener schaal dan vroeger. De zanderige grond rond het dorp is ook geschikt voor bijzondere teelten zoals die van de asperges of de blauwe bessen.

Steeds belangrijker wordt de rol van bedrijventerrein Vlaschaard, waarvan de naam mooi terugvoert op de tijden van weleer. Dat het terrein in trek is wordt veroorzaakt door de ligging vlakbij de grens met België, waardoor het noorden van Frankrijk ook niet ver is. Het is veelbetekenend dat een bedrijf als koek- en beschuitbakkerij Piet Verduyn en Zoon de bakermat Breskens heeft verlaten en nu is gevestigd op de Vlaschaard.

Horeca en logies

Je kunt op diverse plaatsen in Eede tafelen. Het gaat om de volgende zaken: Restaurant-tearoom De Grens aan Rijksweg 18a. Klik hier voor website.  Café restaurant De Tol aan Tol 1. Klik hier voor website.  Restaurant In den Wijngaard aan Smedekensbrugge 34. Restaurant De Kreeke aan Valeiskreek 12. Hier kun je trouwens meer dan alleen eten. De Kreeke is namelijk onderdeel van Familieparadijs Eede. Kinderen kunnen er zowel binnen als buiten spelen. Het Familieparadijs is dan ook een geliefde locatie voor (kinder)verjaardagsfeestjes. Klik hier voor website

Overnachten kun je in: Vakantiehoeve De Biezenpolder. Biezenstraat 21.  Je kunt hier diverse groepsaccommodaties huren. Klik hier voor website.  De Boerenbuiten, Dorpsplein 9. Klik hier voor meer informatie.  Boerderijcamping Spitsbroek Klik hier voor informatie

Eede breed gezien vanuit de lucht ©Google MapsEede breed gezien vanuit de lucht ©Google MapsGemeentebestuur en inwonertallen

Dorpskern en bedrijventerrein Eede ©Google MapsDorpskern en bedrijventerrein Eede ©Google MapsDe in de Franse Tijd zelfstandig geworden gemeente Eede telde 1038 inwoners in 1815. In 1899 was de bevolking toegenomen tot 1139 ingezetenen. In 1980 woonden er 1091 mensen en per 1 januari 2011 was het aantal ingezetenen afgenomen tot 854. In 1941 ging het dorp door een besluit van de Duitse bezetters deel uitmaken van de gemeente Aardenburg. Na de oorlog hebben de inwoners massaal hun handtekening gezet onder een protest tegen de inlijving bij de gemeente Aardenburg, maar dat was tevergeefs. Sinds 1 januari 2003 valt het dorp onder de gemeente Sluis. Tot het grondgebied van de voormalige gemeente behoorden de gehuchten (De) Biezen, De Tol, Valeiskreek en Vuilpan. (Zie hieronder)

©Google Maps©Google MapsDe Biezen

Dit landschappelijk fraaie gehucht ligt ten oosten van Eede. Het telde 112 inwoners in 1999. Hier worden druiven worden verbouwd. Het gaat om de zuidelijkste wijngaard van Zeeland. Klik hier voor website Wijngaard ’t Biezenhof. Tot De Biezen behoort ook de voormalige vlasroterij (zie hierboven onder ’Vlasmonument’). Komend vanuit Eede is De Biezen het eerste van drie op een bijna rechte lijn liggende gehuchten. Daarachter liggen de Valeiskreek en De Vuilpan.

Wijngaard in De BiezenWijngaard in De BiezenDe Tol

Dit gehucht is gesitueerd rond de Heilleweg, de Nieuweg en De Tol, pal op de grens met de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Direct wanneer je de schreve bent gepasseerd kom je in het stadje Middelburg. Op de kerk na zijn alle Middeleeuwse gebouwen verdwenen, zodat de plaats een dorpse uitstraling heeft gekregen. Regelmatig komen reizigers die naar Middelburg in Zeeland moeten hier terecht, wanneer ze hun gps-systeem niet goed instellen. Maar ook voor het digitale tijdperk deden zich dergelijke vermakelijke vergissingen voor. Zo werd bij een uitzending van het tv-programma Ontdek je Plekje over de Zeeuwse stad Middelburg een kaartje getoond van de gelijknamige plaats in België.De ValeiskreekDe Valeiskreek

Valeiskreek

Valeiskreek ligt ten oosten van Eede tussen de gehuchten Biezen en Vuilpan. Het water De Valeiskreek begint vlak ten zuiden van Sint Kruis als een uitloper van Het Groote Gat. De omgeving van het stroomgebied heeft schilderachtige trekken. Vuilpan Het gehucht bestaat uit losse bebouwing rond het kruispunt Vuilpanstraat-Brieversweg en strekt zich uit tot over de grens. Het Belgische deel behoort tot de gemeente Sint-Laureins.De VuilpanDe Vuilpan   

De Vuilpan

 

Dit gehucht ligt rond de Vuilpanstraat en de Brieversweg. Bij de Blokkreek ligt de Keursteenweg. De naam kan duiden op een steen van een bepaalde kleur waarmee je kon stemmen op een persoon. Het kan ook een aanduiding zijn van een bijzondere natuursteen. Het is intrigerend waarom zo'n naam opduikt in een uithoekje van het Koninkrijk der Nederlanden, op een steenworp afstand van België.

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN