headerbanner

Woonhuizen aan de Markt. Deze panden zijn rijksmonumentWoonhuizen aan de Markt. Deze panden zijn rijksmonument Groede heeft een land- en een watergezicht. Het landgezicht valt uiteen in een groen buitengebied dat wordt doorsneden door kreken en het met een mooie oude kern gezegende dorp. Het watergezicht vind je in de smetteloze stranden. Je hebt daar tijdens het zonnebaden ook nog gratis uitzicht op de scheepvaart op de Westerschelde en de Walcherse kust, waarvan het silhouet wordt gedomineerd door de Sardijntoren en andere hoge bouwwerken op de boulevards van Vlissingen.

Wie op een zonnige dag neerzijgt op het terras van eetcafé De Drie Koningen op de Markt in Groede zou licht in de veronderstelling raken in een stadje te zijn beland. Dat komt door het monumentale karakter van het plein. De kloeke dorpskerk is het overheersende element op het lommerrijke plein, dat verder wordt gesierd door statige monumentale huizen.

De Grote KerkDe Grote KerkOnder water

Beeld Jacob CatsBeeld Jacob CatsGroede is voor het eerst genoemd in 1239 en heette toen Groda. De benaming ‘Groede’ slaat op het aanwassen van schorren. Die worden hier in de 13e eeuw bedijkt. Een overstroming in 1375 doet het dorp verdwijnen in de golven. Na het dichten van de dijken begint men met frisse moed opnieuw aan het bewoonbaar maken van het gebied.

Maar zoals op heel veel plaatsen in Zeeuws-Vlaanderen slaat ook hier in de Tachtigjarige Oorlog het noodlot opnieuw toe. Het dorp wordt in 1583 geïnundeerd en verdwijnt voor de tweede keer onder water. Het doel van deze inundaties is om de Spaanse landvoogd Parma tegen te houden. Hij heeft namelijk grote delen van de Zuidelijke Nederlanden veroverd. Nadat de dijken worden doorgestoken staan grote delen van West-Zeeuws-Vlaanderen onder water.

Familie Cats

Voor de polders rond Groede komt vanaf 1612 de ommekeer toedoen van de gebroeders Jacob en Cornelis Cats. Jacob (1577-1660) is vereeuwigd in een geslaagde beeld naast de Grote Kerk. Zittend aan een tafel heet hij de bezoeker met een vriendelijke blik welkom. Jacob, 

aanvankelijk advocaat en later c.q. staatsman en nationaal geliefde dichter, maakt zich in de omgeving van Groede verdienstelijk met bedijkingen. Dat doet hij samen met zijn broer Cornelis (1560-1625). Door toedoen van de broers ontstaan er rond Groede tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) maar liefst twaalf polders. Je kunt dus rustig stellen dat hun werk van beslissende invloed was voor het ontstaan van het huidige dorp. Denk niet dat het hier om liefdadigheid gaat. De ondergelopen polders waren voor weinig geld te koop. Waren ze eenmaal in cultuur gebracht dan plukte je er letterlijk en figuurlijk de vruchten van. De inpolderingen in Groede en elders in Zeeuws-Vlaanderen leverden de familie Cats een fortuin op.

Traditie van gastvrijheid

WalenstraatWalenstraatZowel de stranden als het dorp trekken tegenwoordig veel toeristen. Het ontvangen van al die binnen- en buitenlandse gasten past in de oude traditie van gastvrijheid. Vanaf 1617 vestigen zich hier protestanten uit de omgeving van Rijssel (Lille) in Frankrijk. Zij zijn hun land ontvlucht omdat de uitoefening van hun godsdienst daar wordt verboden. Zodoende staan de protestanten bloot aan geloofsvervolging. De vluchtelingen worden gastvrij onthaald in Groede. De zuidbeuk in de Grote Kerk wordt afgescheiden van de rest van het gebouw en dient tot 1808 als ‘Waalse Kerk’ (Eglise Wallonne), zoals de Franstalige gemeenten in ons land worden genoemd. Nog altijd herinnert de Walenstraat in Groede aan de Franse inwijkelingen.

Oostenrijkers

 

Voormalige Lutherse kerk GroedeVoormalige Lutherse kerk GroedeEen tweede golf geloofsvluchtelingen arriveert vanaf 1732. Dat zijn de ‘Salzburgers’. Zij zijn voor de keus gesteld om het eigen lutherse geloof af te zweren en rooms-katholiek te worden of te vertrekken uit het dorp Dürnberg, dat een paar kilometer ten zuiden van de Oostenrijkse stad Salzburg is gelegen. Duizenden besluiten tot het laatste en daarvan komen er honderden terecht in Zeeuws-Vlaanderen. Het leven in de streek valt een groot aantal Oostenrijkers rauw op het dak. Dat komt doordat ze veelal worden gehuisvest in kleine woningen. De inwijkelingen zijn bovendien niet gewend waren aan het zware werk in de landbouw. Een deel weet zich niettemin aan te passen en blijft in Nederland. Aan de Molenstraat in Groede stichten de Salzburgers met steun van geloofsgenoten uit Amsterdam in 1743 een eigen kerk. Daarin worden lutherse kerkdiensten gehouden tot aan de opheffing van de gemeente in 1993.

Nog altijd worden de afstammelingen van deze groep aangeduid als ‘de Salzburgers’. Stichting Monumentenbehoud Groede kocht de kerk aan. Het gebouw behoort nu tot het prestigieuze project Het Vlaemsche Erfgoed, waarover verderop in deze reportage meer informatie . Klik hier voor bezoekuren.

Emigranten

Tegenover de bewegingen van vluchtelingen die de streek binnenkomen staat de trek van mensen die bewust de regio verlaten vanaf het midden van de 19e eeuw. Mislukte aardappeloogsten en economische malaise zijn daarvan de oorzaken.

Een deel van de migranten komt aangelokt door optimistische verhalen, in de binnenlanden van Brazilië terecht. Daar wacht hen een strijd om te overleven in omstandigheden die zo mogelijk nog slechter waren dan het leven ‘thuis’. De nakomelingen van deze emigranten worden in de jaren zeventig van de 20e eeuw herontdekt als min of meer verloren stam. Daarbij blijkt dat deze Zeeuws-Vlamingen in dit Portugees sprekende land nog altijd hun eigen dialect min of meer hebben gehandhaafd. Arjan van Westen maakte over het lot van de emigranten de film Braziliaanse Koorts.    

Monumentale gebouwen

In 1944 spreken de Duitse bezetters en de geallieerde bevrijders af om Groede als Rode Kruisdorp aan te wijzen. Zodoende kunnen daar gewonde militairen worden verzorgd. Daaraan is het te danken dat Groede vrijwel ongeschonden uit de Tweede Wereldoorlog komt en niet ten prooi valt aan de rampzalige verwoestingen in bij voorbeeld Breskens, Sluis, Oostburg en Schoondijke.

Hieronder een beschrijving van wat het dorp te bieden heeft aan monumenten en andere attracties en bezienswaardigheden.

Grote Kerk

herenbank Grote Kerk Groedeherenbank Grote Kerk GroedeHet kroonjuweel van oud Groede is de Grote Kerk. Dat gebouw bestaat uit drie beuken, ook wel hallen genoemd. Delen van de beuken dateren uit de 13e eeuw. De in de 14e eeuw gebouwde toren is heel karakteristiek. Dat komt vooral door de achtkante bovenbouw. De kerk was na de inundaties tijdens de Tachtigjarige Oorlog niet veel meer dan een ruïne. Nadat Groede in 1621 droog kwam te liggen is de kerk in fasen hersteld tot 1635. Opknapbeurten zijn ook uitgevoerd in 1740, 1818 en 1868. In 1976 is het gebouw gerestaureerd, maar toen was al duidelijk dat die niet toereikend was om de kerk volledig in een goede conditie te brengen.

Na een nieuwe periode van verval begon in 2009 een omvangrijke restauratie. Die was vooral te danken aan de inzet van ‘Stichting tot instandhouding van het NH Kerkgebouw te Groede’. De teleurstelling was groot, toen de kerk in oktober 2008 niet op de eerste plaats eindigde in het Avro-televisieprogramma Restauratie. Kijkers konden stemmen op een monument. De droefheid over de tegenslag maakte plaats voor vreugde toen de rijksoverheid kort daarna met geld over de brug kwam. De restauratie kostte ongeveer 1,6 miljoen euro. Door acties in het dorp en bijdragen van de gemeente Sluis en de provincie was toen al ongeveer een half miljoen euro bij elkaar gebracht. De rest kwam van het rijk.

Cultuurschok

het kerkgebouw wordt multifunctioneel gebruikt het kerkgebouw wordt multifunctioneel gebruikt Sinds de voltooiing van de restauratie wordt de kerk multifunctioneel gebruikt. Zo werd de zuidhelft van het schip gebruikt als informatiecentrum voor het controversiële landschappelijke herinrichtingsplan Waterdunen. Het gebouw kan in een handomdraai worden getransformeerd tot podium voor culturele manifestaties. Alleen de noordelijke helft van het bedehuis is in gebruik voor religieuze doelen. De kostbare elementen die hier staan zijn als het ware een beetje weggedrukt.

Al met al vormt het interieur een cultuurschok voor wie een klassiek aanzicht van een kerk De preekstoel bleef....De preekstoel bleef....had verwacht. Maar critici dienen wel te bedenken dat voor monumentale kerken in het uiterste geval sloop kan volgen wanneer er geen bestemming voor kan worden gevonden die ook nog enigszins rendabel is. De andere oplossing is een toename van het kerkbezoek. Intussen zijn er in de kerk nog mooie oude dingen te zien. Bijvoorbeeld de preekstoel die onderdeel uitmaakt van de uit één stuk gemaakte ‘tuun’, het Zeeuwse woord voor het liturgisch centrum. De tuun is evenals de Catsbank geschonken door de familie Cats. Het is allemaal betaald uit een donatie die de familie deed in 1794. Dat geld kwam er niet zo maar. In de 17e eeuw voerde het kerkbestuur vergeefs processen tegen de familie Cats om verschuldigde tienden (belasting), zo valt te lezen op de website van de kerk. Toen het geld maar niet kwam verkocht het bestuur de laatste percelen van het eens zo rijke grondbezit. Klik hier voor informatie over de geschiedenis van de kerk en de manifestaties die er in worden gehouden. 

In de kerk worden erediensten gehouden door Protestantse Gemeente De Verbinding. Klik hier voor kerkelijke gemeente

Overige bezienswaardigheden

Markt GroedeMarkt GroedeMarkt Rond de Markt staat een flink aantal fraaie woonhuizen. Daarvan hebben er diverse de status van Rijksmonument. Dat zijn de panden op de nummers 2, 7, 20 (uit 1644), 21, 33, 34 en 35. Geen Rijksmonument, maar wel een karakteristiek gebouw is het voormalige gemeentehuis op nummer 6, dat als zodanig dienst deed tot 1937. Toen is een nieuw gemeentehuis gebouwd aan de Voorstraat 5.

Diverse monumentale woningen aan onder andere de Noordstraat en de Molenstraat dragen bij aan de uitstraling van Groede. Behalve de genoemde woningen aan de Markt zijn ook de woningen aan de Noordstraat 6 en de Molenstraat 15, 17, 19 Rijksmonumenten.

Het Vlaemsche Erfgoed

Interieur restaurant SlijkstraatjeInterieur restaurant SlijkstraatjeDeze stichting beheert het Slijkstraatje, waar bijna alles herinnert aan overgrootmoeders tijd. Je kunt er winkels en werkplaatsen bezoeken en tussendoor genieten van terrasbezoek. Een bezoek aan de kapper is eveneens mogelijk. Deze huist in een salon oude stijl. Je kunt er ook een avondje uit: namelijk genieten van een optreden van kleinkunstenaar Adrie Oosterling in zijn theater De Twee Duiven. Klik hier voor meer info

Daarnaast zijn er arrangementen te boeken zoals een show van klederdrachten uit het Land van Cadzand en bezoeken aan een kaasboerderij en een rozenkwekerij. Voor meer info, klik hier. 

De stichting bevordert de vestiging van cultuurhistorisch interessante bedrijfjes. Zo vestigden zich hier sinds 1999 een hoefsmederij en ateliers voor een glazenier en een pottenbakker. Klik hier voor de website van Het erfgoed

Aan Molenstraat 28 staat de hierboven al aangeduide voormalige lutherse kerk. Ook dit gebouw wordt beheerd door Het Vlaemsche Erfgoed. Klik hier voor informatie

Rooms Katholieke Kerk

Voormalige rooms-katholieke kerkVoormalige rooms-katholieke kerkAan de Schuitvlotstraat 15 vind je de voormalige rooms-katholieke kerk, die gewijd was aan Sint Bavo. Nadat de katholieke eredienst in de 19e eeuw weer werd toegestaan zijn er vanaf 1841 diensten gehouden in een boerenschuur. Een jaar later werd een noodkerk gebouwd, die in 1860 is vervangen door de Sint Bavokerk. Deze trok veel pelgrims omdat de kerk met bijbehorende Lourdesgrot onderdeel vormde van de bedevaartsplaatsen in de streek. De kerk is gerestaureerd in 1980/81. Vervolgens is het gebouw op 1 januari 2004 onttrokken aan de eredienst. De uit 1540 stammende zeldzame luidklok van de Belgische gieter Jan Vanden Ghein verhuisde naar museum Klok en Peel in Asten. In de kerk is een brocantewinkel gevestigd. Klik hier voor meer informatie

Gemeentebestuur en inwoners

©Google Maps©Google MapsGroede maakte onderdeel uit van de gemeente Oostburg in West Zeeuws-Vlaanderen en telde 1538 inwoners in 1980, en 1030 inwoners in 2012. De gemeente Oostburg ging in 2003 weer op in de gemeente Sluis. Tot 1 april 1970 was er sprake van de zelfstandige gemeente Groede, waartoe behoorden de buurtschappen Boerenhol, Kruisdijk, Marolleput, Oudemenne, Scherpbier en Wafeldorp.

Rond 1840 telde Groede ongeveer 2500 inwoners. Ook de godsdienstige gezindheid werd toen minutieus geregistreerd. Die was als volgt: 2094 Nederlands Hervormden, circa 200 rooms-katholieken, ruim 100 Lutheranen en 35 Afgescheiden Hervormden. Het grondgebied van de voormalige gemeente Groede was toentertijd zeer uitgestrekt. Zodoende behoorde ook de plek waar thans nog het restant van de molen van Breskens is te vinden tot Groede. Deze locatie maakt intussen onderdeel uit van de bebouwing van Breskens.

Beschrijving gehuchten

Boerenhol

Dit gehucht ligt aan de Provincialeweg (N675) ten oosten van Groede. De plaatsnaamborden ter weerszijden van dit straatgehucht vormen een geliefd verzamelobject en zitten daarom extra goed vastgeschroefd.

Kruisdijk

KruisdijkKruisdijkDit gehucht ligt ten zuidoosten van Boerenhol aan de N61 tussen Breskens en Schoondijke. Direct ten zuiden van Kruisdijk ligt in de Oude Groedsche Polder natuurgebied de Baarzandse Kreek, dat rijk is aan vogels. Hier staken Watergeuzen in 1583 de dijken door om de Spaanse troepen op afstand te houden. Na herbedijking van de polder is de kreek bewaard gebleven. Vanaf de Rijksweg gezien kun je genieten van fraaie vergezichten op Groede. Het gebied is eigendom van Stichting Het Zeeuwse Landschap. Klik hier voor meer informatie

Oude MenneOude MenneOude Menne

Oude Menne is een voorstraatdorp in miniformaat, even ten noorden van Schoondijke en ten zuiden van Kruisdijk.

Scherpbier

De kern van dit landschappelijk fraaie buurtschap ligt twee kilometer ten zuiden van Groede. Het grootste deel van Scherpbier valt onder het grondgebied van de voormalige Oostburg. Het gehucht is genoemd naar een fort dat hier in 1634 werd aangelegd. Het tuinmodel van een molen houdt de herinnering levend aan standermolen De Zeemeermin die Scherpbier sierde. De eerste molen van die naam werd in 1801 gebouwd, maar waaide om in 1836, waarna herbouw volgde. De Zeemeermin liep schade op door een storm die woede op 7 september 1944. Kort daarna kreeg de molen het zwaar te verduren bij de beschietingen, waarmee de Slag om de Schelde gepaard ging. Daarop is de molen februari 1945 gesloopt. Aan de Scherpbierseweg ligt een overblijfsel van een kasteelberg (werf), de enige overgebleven 'berg' in West Zeeuws-Vlaanderen. Het Zeeuwse Landschap beheert de kasteelberg als cultuurhistorisch monument.

Wafeldorp

Dit gehucht bestaat uit een handvol huizen ten noorden van Scherpbier. Eén van die woningen draagt de naam ‘Wafeldorp’.

Woning Wafeldorp Woning Wafeldorp

Marolleput

Dit gehucht is gelegen ten zuidoosten van Nieuwvliet. De buurtschap maakt bestuurlijk deel uit van gemeente Sluis. De naam van deze pluk huizen voert terug op de gewestelijke benaming van de meerkoet. Het gehucht telde aan het begin van de negentiende eeuw 18 huizen, bewoond door negentig personen.Lieflijk MarolleputLieflijk Marolleput

Logies

In Groede zijn geen hotels, maar wel diverse B en B-adressen. Klik hier voor informatie.

In Groede kun je aan zee slapen (linksachter op foto)In Groede kun je aan zee slapen (linksachter op foto)Campings

Klik hier voor Strandcamping Groede, die ook de mogelijkheid biedt om aan zee te slapen. 

Eten en drinken

Klik hier voor website restaurants

Evenementen en activiteiten

* Groede Live! organiseert ca. 5x per jaar in de Grote Kerk mooie concerten in diverse muziekstijlen, zoals pop, rock, jazz, blues en latin. Klik hier voor meer informatie

* Sinds 2007 wordt in het tweede weekeinde van juni het Oldtimer Weekend Groede gehouden. Onderdeel hiervan zijn tochten met grote aantallen oude auto’s. Soms zijn er ook tochten met nostalgische fietsen of motoren. Klik hier voor informatieBrouwerijstraat GroedeBrouwerijstraat GroedeGevels Markt GroedeGevels Markt GroedeVoormalige gemeentehuis Groede aan de MarktVoormalige gemeentehuis Groede aan de MarktMarkt GroedeMarkt GroedeMonumentale woning aan de Schuitvlotstraat in GroedeMonumentale woning aan de Schuitvlotstraat in GroedeMuur aan de Walenstraat in GroedeMuur aan de Walenstraat in GroedeMolenstraat GroedeMolenstraat GroedeBovenlicht Molenstraat Groede Bovenlicht Molenstraat Groede Gezicht op toren Grote Kerk vanuit de MolenstraatGezicht op toren Grote Kerk vanuit de MolenstraatMolenstraat GroedeMolenstraat GroedeVoormalige gemeentehuis aan de Voorstraat waar sinds jaar en dag Pieters Media is gevestigd.Voormalige gemeentehuis aan de Voorstraat waar sinds jaar en dag Pieters Media is gevestigd.Gezicht op Groede vanaf de Baarzandse Kreek bij KruisdijkGezicht op Groede vanaf de Baarzandse Kreek bij KruisdijkNogmaals de Baarzandse Kreek met onder meer een groep lepelaarsNogmaals de Baarzandse Kreek met onder meer een groep lepelaarsBij KruisdijkBij KruisdijkGezicht op KruisdijkGezicht op KruisdijkKruisdijkKruisdijkSchoondijkseweg onder KruisdijkSchoondijkseweg onder KruisdijkBij ScherpbierBij ScherpbierNieuwerkerksche Kreek bij ScherpbierNieuwerkerksche Kreek bij ScherpbierNieuwerkerksche Kreek bij de ScherpbiersewegNieuwerkerksche Kreek bij de ScherpbiersewegNogmaals de Nieuwerkerksche Kreek bij de ScherpbiersewegNogmaals de Nieuwerkerksche Kreek bij de ScherpbiersewegPerceeltoegang aan de ScherpbiersewegPerceeltoegang aan de ScherpbiersewegKasteelberg aan de ScherpbiersewegKasteelberg aan de ScherpbiersewegZicht op Groede vanuit het zuidenZicht op Groede vanuit het zuidenHet witte strand van GroedeHet witte strand van Groede

en het gewas aan de andere kant van de zeedijken het gewas aan de andere kant van de zeedijk