headerbanner


Hulsters Molen in SchoondijkeHulsters Molen in Schoondijke,,Waar is mijn dorp gebleven?”, riepen oud-Schoondijkenaren aan het eind van de 17e eeuw wellicht uit. In 1944 kon je ongetwijfeld soortgelijke geluiden horen in Schoondijke. Het eerste dorp van die naam verdween in de Tachtigjarige Oorlog door inundaties om militaire redenen. En in 1944 was oorlog de oorzaak van de vrijwel totale verwoesting van Schoondijke. Door deze rampzalige gebeurtenissen werd ‘vernieuwing’ ongewild het sleutelwoord in de geschiedenis van het dorp.

Aan het begin van de 21e eeuw gebeurde er nog iets waardoor het leven in Schoondijke ingrijpend veranderde. Het dorp trok vanouds veel verkeer doordat het aan een veelgebruikte route lag van en naar de veerverbinding Breskens-Vlissingen v.v. Nadat ‘de boot’ in 2003 verdween door de komst van de Westerscheldetunnel werd het aanmerkelijk rustiger. De stilte werd bijna oorverdovend toen in 2017 de rondweg om Schoondijke (N61) werd geopend.

Grondgebied voormalige gemeente Schoondijke © Google MapsGrondgebied voormalige gemeente Schoondijke © Google MapsVuile dijk

Het eerste dorp Schoondijke werd in 1248 vermeld met de naam Sconendica (Schone Dijk). Een eeuw eerder was er vlakbij die plek sprake van een dorp Vulendike (Vuile Dijk). Ging het om dezelfde nederzetting? Lo van Driel i, historicus en schrijver, houdt dat voor mogelijk, maar sluit ook niet uit dat de naam Vulendike later is ingeruild voor Sconendica, omdat de eerste benaming een negatieve klank heeft, Onder water Hoe het ook zij, het eerste Schoondijke werd in de Middeleeuwen geplaagd door watervloeden, die het steeds te boven kwam. In de Tachtigjarige Oorlog volgde de genadeklap. Het dorp werd verwoest door inundaties in de jaren 1583-1585. Die werden uitgevoerd als onderdeel van de strijd tussen Spaanse en Staatse troepen die het leven in grote delen van Zeeuws-Vlaanderen beheerste van 1600 tot 1645 ii.© Google Maps© Google Maps

Nieuwe polders

De Statendijk in de Generale Willemspolder loopt uit op de Willemsweg De Statendijk in de Generale Willemspolder loopt uit op de Willemsweg Kort na de Tachtigjarig Oorlog, in 1652, kwam in deze streken de bedijking gereed van de Generale Prins Willempolder, genoemd naar Prins Willem II. Die ligt ten zuiden van het dorp tegen de in 1618 bedijkte Oranjepolder. De aanleg daarvan betekende, net als die van de Generale Prins Willempolder, terugwinning van verloren land. Ook de Oranjepolder dankt zijn naam aan het Oranjehuis. Op het snijvlak van de belangrijkste nieuwe wegen in deze polders, de Lange Heerenstraat en de Willemsweg, ontstond het tweede dorp. Dat heette eerst Willemsdorp, maar later is teruggegrepen op de oude benaming. Het dorp werd planmatig aangelegd. Dus ontstond er een regelmatig stratenpatroon rond het Dorpsplein.

Verwoestingen

Schoondijke is tijdens de Slag om de Schelde in 1944 vrijwel van de kaart geveegd door granaatbeschietingen en vliegtuigbommen. Het enige resterende beeldbepalende gebouw van voor de oorlog is de Hulsters Molen aan de Lange Heerenstraat. Tijdens de strijd sneuvelde een deel van de kap. Bovendien werd de vang vernield, een onderdeel dat essentieel is omdat het als rem fungeert. Dit euvel werd verholpen door een rijplaat te buigen en op de plaats van de vang aan te brengen. Zodoende werd bereikt dat de molen kon blijven doen wat in die dagen broodnodig was: malen! Het werktuig was de enige wiekendrager in de omgeving die nog kon werken.

Herrijzenis

Winkels in SchoondijkeWinkels in SchoondijkeNa de oorlog werd het dorp in traditionalistische stijl herbouwd, vooral naar plannen van architect Arend Rothuizen (Goes, 5 juli 1906 – Goes, 6 februari 1990). Het plein bleef het centrale punt. Op het kruispunt Lange Heerenstraat-Willemsweg-Dorpsplein-Dorpsstraat kwam een rotonde om het toenemende verkeer vlotter door te kunnen laten stromen. Na de sterkte afname van de verkeersdruk aan het begin van de 21e eeuw is die in 2017 weggehaald. Aan de noordkant kwam een vergroot plein tussen Dorpsplein en Dorpsstraat. Aan de Dorpsstraat zijn de supermarkt, de slager en de bakker gevestigd. Aan de overkant vind je aan het Dorpsplein een slaapspeciaalzaak.

Eten en drinken

Rechts het terras van Bon AmiRechts het terras van Bon AmiMidden op het plein is een snackbar gevestigd. Aan de huizenzijde kun je bij café-bar Bon Ami heerlijke koffie drinken. En op de hoek van de Lange Heerenstraat en de Willemsweg lonkt hotel-café-restaurant De Zwaan. Wie hier als fietstoerist wil aanleggen voor een maaltijd en niet heeft gereserveerd loopt de kans achter het net te vissen als het terras en het restaurant vol zitten met hotelgasten en andere passanten. Dan wordt het, afhankelijk van waar je naar toe gaat, dus doorpeddelen naar Oostburg, Breskens of IJzendijke.

Gemeentehuis

Aan het Dorpsplein staat het voormalige gemeentehuis, gebouwd in 1953. Hoewel hier al lang geen ambtenaren meer verblijven zie je aan het bordes en het gemeentewapen dat het om een raadhuis ging.Voormalig gemeentehuis SchoondijkeVoormalig gemeentehuis Schoondijke

Voormalige Gereformeerde Kerk SchoondijkeVoormalige Gereformeerde Kerk SchoondijkeKerken

Andere beeldbepalende gebouwen zijn de drie kerken. De Gereformeerde Kerk aan de Prinses Irenestraat dateert van 1956-1957. Dat verving het In 1907 gebouwde godshuis aan de Lange Heerenstraat, dat in 1944 werd verwoest. Het gebouw is in 2002 aan de eredienst onttrokken. Toen ging de geloofsgemeenschap samen met de Nederlandse Hervormde gemeente op in de Protestantse gemeente. Het zeshoekige bedehuis, dat een woonbestemming kreeg, is een geslaagd voorbeeld van naoorlogse kerkbouw. Aan de Prinses Beatrixstraat staat, aanpalend aan Hotel de Zwaan,Rooms Katholieke Kerk SchoondijkeRooms Katholieke Kerk Schoondijke de Heilige Petrus Apostelkerk. Dat gebouw werd in 1949 de opvolger van de gelijknamige kerk, die in 1944 ten onder ging. Het bedehuis vertoont invloeden van de vroegchristelijke en de romaanse bouwkunst.

Aan Dorpsstraat 37 staat het gebouw dat in 1950 is gebouwd als opvolger van de Nederlandse Hervormde kerk die ook al ten onder ging door oorlogsgeweld. Vanaf 1999, toen hervormden en gereformeerden samen gingen, gaf het gebouw onderdak aan de Samen op Weg-gemeente. Tegenwoordig is het de kerk van de plaatselijke Protestantse Gemeente. Deze maakt onderdeel uit van de combinatie De Verbinding, waartoe ook behoren de gemeenten in Groede en Waterlandkerkje. Klik hier voor website.Kerk Protestantse gemeente, voorheen Hervormde Kerk van SchoondijkeKerk Protestantse gemeente, voorheen Hervormde Kerk van Schoondijke

Landbouwschool

Technopark Schoondijke, voorheen terrein landbouwschoolTechnopark Schoondijke, voorheen terrein landbouwschool

Schoondijke kende vanaf 1959 een bijzondere vorm van agrarisch onderwijs, namelijk de Land-
bouwbouwpraktijk-school Prins Willem. Deze was vooral bedoeld om landbouwarbeiders vertrouwd te maken met tractoren en andere machines. 
Van heinde en ver kwamen ze uit Zeeland en Belgisch Vlaanderen een weekje naar Schoondijke om bijgeschoold te worden. De school beschikte over een groot machinepark en 18 ha eigen grond, waar het geleerde in praktijk werd gebracht. Begin 21e eeuw is de school gesloten. Het terrein is vervolgens gedeeltelijk heringericht tot Technopark. Dat is gericht op innoverende technologische bedrijven.

Bergmolen

Heel beeldbepalend is de hierboven al genoemde Hulsters Molen, het enige gebouw in Schoondijke dat prijkt op de lijst van Rijksmonumenten. De molen, genoemd naar de familie die het werktuig vanaf 1896 bezat, staat buiten de bebouwde kom aan de Lange Heerenstraat. De wiekendrager is er een van het type bergmolen (benaming is buiten Zeeland meestal ‘beltmolen’). Hij staat namelijk op een kunstmatig opgeworpen heuveltje. Dat type biedt voordelen op gelijksoortige molens zonder heuveltje omdat je het deel onder de molen namelijk kunt gebruiken voor opslag en er via de voor- en achterdeuren ook in en uit kunt rijden.

De zware schade die de molen in de oorlog opliep werd hersteld. Nadat het maalbedrijf in 1970 werd beëindigd volgde een periode van verval. In de jaren negentig van de 20e eeuw volgde restauratie. Sindsdien worden de molen in beweging gebracht door vrijwilligers die het monument met respect behandelen en goed onderhouden.

Seinen

Hier mag worden vermeld dat het ging om een ‘seinmolen’. Je kunt door wieken in een bepaalde stand stil te zetten een sein geven aan mensen in de omgeving. Dat gebeurde vaak tijdens oorlogen. Reden waarom bezetters soms molens afbraken. In Schoondijke werd er geseind door het verzet. Dat gebeurde bij voorbeeld door met een wiekstand aan te geven dat de Duitsers eraan kwamen. Onderduikers werden zo gewaarschuwd om een veilig heenkomen te zoeken.

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog zaten er twee geallieerde piloten op de molen verborgen. Daaraan herinneren nog bedankjes van de Amerikaanse opperbevelhebber Dwight D. Eisenhower en van het Canadese Oud -strijders Legioen. Klik hier voor meer informatie

Aan het Dorpsplein staat een beeld van een Zeeuws trekpaard. Het kunstwerk staat symbool voor de landbouw in de streek. Het werd gemaakt door Philip ten Klooster, die meer prominente beelden maakte die in heel Zeeland te vinden zijn.

Tuin

Aan Tragel Oost 31 is de ingang van de tuin ‘Juust wa’k wou’.

De naam van dezze attractie is streektaal voor ‘precies wat ik wilde’.

Deze 5200 vierkante meter grote groene oase is toegankelijk voor bezoekers.

Klik hier voor bijzonderheden

Verblijfsmogelijkheden

Behalve in het al genoemde Hotel De Zwaan kun je in Schoondijke ook verblijf houden bij Bed & Breakfast-locaties en in vakantiewoningen. Klik hier voor de mogelijkheden.

Evenementen

De Moaneblussersfeesten en de Landbouwdag in Schoondijke zijn een begrip in de regio. Klik hier voor website.

Gemeente en inwoners

Wapen voormalige gemeente SchoondijkeWapen voormalige gemeente SchoondijkeDe gemeente Schoondijke ging in 1970 op in de gemeente Oostburg. Sinds 1 januari 2003 maakt het dorp deel uit van de gemeente Sluis. Tot Schoondijke behoorden de buurtschappen Sasput, Scherpbier (gedeeltelijk), Tragel Oost en Tragel West en Veldzicht.

A. J. van der Aa meldt in het in 1847 verschenen tiende deel van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden een inwonertal van 1870. Op 1 januari 1980 woonden er 1809 mensen. De bevolking liep vervolgens flink terug. Per 1 januari 2016 was er sprake van 1493 inwoners. De belangen van de inwoners worden behartigd door de dorpsraad. Klik hier voor website

Gehuchten

Hieronder een beschrijving van de gehuchten die behoorden tot de gemeente Schoondijke.

Gezicht op Oude MenneGezicht op Oude MenneOude Menne

Dit gehuchtje  is schilderachtig gelegen aan de Krabbedijk ten noordwesten van Schoondijke. Het bestaat uit bebouwing langs een doodlopende straat. 

Sasput

Dit gehucht grenst aan de Tragel Oost en bestaat uit bebouwing rond de wegen Sasput en Sasputsestraat. 

Een miniatuur van een molen herinnert aan de in 1830 gebouwde wiekendrager die hier stond en na in 1944 aangerichte oorlogsschade in 1959 werd afgebroken. Molenaar Piet Luteijn zette het bedrijf tot 1979 voort in de motormaalderij.  Tot op zeer hoge leeftijd draaide hij als vrijwilliger met Hulsters Molen in Schoondijke. Luteijn overleed i n 2010 op de leeftijd van 101 jaar.

De naam van het gehucht heeft te maken met een in 1652 aangelegde schutssluis. Die kreeg in 1675 de status van spuisluis, toen het Schoondijkse Gat ernstig begon te verzanden.

Bij ScherpbierBij ScherpbierScherpbier (gedeeltelijk)

ScherpbierScherpbierTot Schoondijke behoorden van dit gehucht de gronden aan de zuidkant van de Krabbedijk en een deel van het gebied ten oosten van de Scherpbierseweg.

Aan de oostzijde van die weg ligt de Nieuwerkerksche Kreek, die aan de overkant van de weg overgaat in De Reep. Tip: een mooie fietsroute is het traject Schoondijke, Scherpbier, Marolleput, Ter Moere, Nieuwvliet (v.v.) Een tuinmolen houdt de herinnering levend aan molen De Zeemeermin die stormschade opliep in september 1944 en het daarna zwaar te verduren kreeg bij de Slag om de Schelde. In februari 1945 volgde sloop. 

Steenhoven

Alleen het oostelijke uiteinde van dit gehucht aan de Steenhovensedijk behoorde tot de voormalige gemeente Schoondijke. Hier staan enkele boerderijen ter hoogte van de plek waar de dijk overgaat in de Nozemansweg.

Gezicht op Tragel WestGezicht op Tragel WestTragel

Tuinkabouterhandel, een bekend beeld bij de noordelijke entree van het dorp op de grens van Tragel Oost en Tragel WestTuinkabouterhandel, een bekend beeld bij de noordelijke entree van het dorp op de grens van Tragel Oost en Tragel WestTen noorden van het dorp liep vroeger het Nieuwenhavense Gat, dat aan het eind van 18e eeuw is ingepolderd. Daaraan herinnert nog de Damstraat. Deze straat ligt nu in de bebouwde kom aan de noordkant van het dorp. Aan weerszijden van de Damstraat liggen de buurten Tragel Oost en Tragel West. Van het water rest nog het uitwateringskanaal. Daarlangs liggen de woningen van beide gehuchten. De naam Tragel is genoemd naar de kade langs het kanaaltje, waarover vroeger een jaagpad liep.

Het oostelijke deel van Tragel West en het westelijke deel van Tragel Oost maken intussen onderdeel uit van de dorpskom. Bij de aanleg van de rondweg N676 werd de Tragel West doorsneden. Het deel dat grenst aan het dorp kreeg toen de naam Tragel. Het deel ten westen van de rondweg behield de naam Tragel West.

Veldzicht

Dit slechts uit enkele panden, waaronder een landwinkel, bestaande gehucht ligt rond het kruispunt Lange Heerenstraat-Nozemansweg.

i In de Provinciale Zeeuwse Courant van 26 juni 1995, samen met mede-auteur Ad Steketee.

ii In laatstgenoemd jaar wist stadhouder-legeraanvoerder Prins Frederik Hendrik Hulst te veroveren. De verovering van Hulst was het sluitstuk van de lange strijd in de regio. Het was ook het laatste beleg tijdens de Tachtigjarige Oorlog in de Nederlanden. De Stedendwinger, zo werd Frederik Hendrik vanwege zijn vele veroveringen genoemd, maakt de Vrede van Münster in 1648 zelf niet meer mee. Hij stierf 14 maart 1647 op 63-jarige leeftijd.

Sint Petrus-De Wegwijzers, na de sluiting van de openbare, de enige basisschool van SchoondijkeSint Petrus-De Wegwijzers, na de sluiting van de openbare, de enige basisschool van SchoondijkeBeeld voor het Zeeuwse trekpaardBeeld voor het Zeeuwse trekpaardLange Heerenweg SchoondijkeLange Heerenweg SchoondijkeAdriaan van Ostadestraat SchoondijkeAdriaan van Ostadestraat SchoondijkeBeatrixstraat SchoondijkeBeatrixstraat SchoondijkeDorpsstraat SchoondijkeDorpsstraat SchoondijkeJulianastraat SchoondijkeJulianastraat SchoondijkeHoek Julianastraat en Beatrixstraat SchoondijkeHoek Julianastraat en Beatrixstraat SchoondijkeKrabbedijk tussen Scherpbier en SchoondijkeKrabbedijk tussen Scherpbier en Schoondijke

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN

J.P. Cruson: (geplaatst op 29 dec 2020)

Schitterende foto's!!!