headerbanner

Dorpsingang Waterlandkerkje richting MolenstraatDorpsingang Waterlandkerkje richting MolenstraatGezicht op Gouden Polderdijk bij WaterlandkerkjeGezicht op Gouden Polderdijk bij WaterlandkerkjeWaterlandkerkje ligt aan de rand van een van de rustigste hoekjes van Nederland. Het met (voormalige) schansen bezaaide buitengebied van het dorp behoort tot het mooiste wat Zeeland heeft te bieden aan landschappelijke schoonheid. Door weinigen gekend en door de liefhebber bemind.

Vroeger droeg het dorp de naam ’t Kerkje. In 1796 is de naam veranderd in Waterland en weer een kwart eeuw later in Waterlandkerkje. Deze aanduiding eindigde in 2005 bij de verkiezing van de mooiste Nederlandse dorpsnaam op de tweede plaats, achter Doodstil. Vroeger vormde Waterland een geheel met het dorp Oudeman, dat nu tot de Belgische provincie Oost-Vlaanderen behoort en de naam Waterland-Oudeman draagt.

Tachtigjarige Oorlog

Bij schans Constantinopel aan de Liniedijk ten zuiden van Waterlandkerkje.Bij schans Constantinopel aan de Liniedijk ten zuiden van Waterlandkerkje.In Waterlandkerkje wordt de bezoeker geconfronteerd met de diepe voren die de Tachtigjarige Oorlog door deze streek trok op zowel militair als religieus gebied. Ten zuiden van het dorp lag in de eerste helft van de 17e eeuw de frontlijn tussen de Spaanse en de Staatse troepen. Daaraan herinneren nog altijd tientallen (voormalige) forten en schansen van de voormalige Staats-Spaanse Linies. Aan de noordelijke kant was alleen het protestantseDe Passageule vormde lange tijd de frontlinie.De Passageule vormde lange tijd de frontlinie. geloof toegestaan, terwijl aan de andere zijde van de grens alleen de Rooms Katholieke Kerk bestaansrecht had.

Nadat de tachtigjarig Oorlog in 1648 werd beëindigd door de Vrede van Münster kwam er een einde aan de militaire strijd. De rigide scheiding op religieus gebied bleef echter bestaan. Katholieken genoten godsdienstvrijheid in het zuiden, protestanten genoten die in het noorden. De aanhangers van beide geloofsrichtingen leefden in gespannen verhoudingen tot elkaar. De verhoudingen lagen extra moeilijk omdat pas in 1664 bij de ‘limietscheiding’ de grenzen werden vastgesteld tussen de Spaanse Nederlanden (zuiden) en Zeeuws-Vlaanderen, dat toen bekend stond als Staats-Vlaanderen.

Goedleven, aan de grens met Oost-Vlaanderen.Goedleven, aan de grens met Oost-Vlaanderen.Aanslag op kerk

In de tuin voor de kerk staat een beeld van dominee Stuerbout.In de tuin voor de kerk staat een beeld van dominee Stuerbout.In 1668, vier jaar na het sluiten van deze overeenkomst deed zich in deze streek een incident bloedig incident voor. Dominee Johannes Stuerbout preekt op 25 november van dat jaar in de Sint Nicolaaskerk. Deze stond in Oudemanspolder ten zuiden van het huidige Waterlandkerkje, ergens tussen de gehuchten Goedleven en Stroopuit, nog net op Nederlands grondgebied. Tegen het middaguur reden acht Spaanse militairen te paard het dorp binnen. Ze hielden stil voor de kerk. Twee mannen bleven buiten de wacht houden, terwijl de overige zes de kerk binnendrongen. Het was rond het middaguur. Stuerbout stond nog te preken, maar hij werd ruw onderbroken in zijn betoog en vervolgens mishandeld. De aanvallers brachten hem diverse steekwonden toe en sneden hem een oor af. De predikant overleed twee maanden later aan de opgelopen verwondingen. Bij de overval werden de toehoorders van Stuerbout beroofd. Codron en Piëre d' Aldenhove, beiden afkomstig uit Henegouwen, werden verdacht van betrokkenheid bij deze zaak. Zij werden later opgehangen in Waterland Oudeman.

Wraak

Hoe kon het komen tot deze bizarre overval? Daarover heeft Fred van Lieburg gepubliceerd in het Jaarboek 2009 voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme na 1800. De gerenommeerde kerkhistoricus maakt gewag van een smaadschrift van Aernout van Geluwe. Deze man had in het noorden gewoond en was overgegaan tot het protestantisme. Later keerde hij terug naar het zuiden en werd weer katholiek. Hij ontpopte zich in die tijd als fervent bestrijder van de aanhangers van de Reformatie. Van Geluwe had het bijzonder op Stuerbout voorzien omdat deze zijn priesterschap in de katholieke kerk had verruild voor een bestaan als dominee.Kerk Waterlandkerje.Kerk Waterlandkerje.

Bloed aan de kansel

Van Lieburg schreef over de zaak naar aanleiding van het in 1933 verschenen Zeeuwsch sagenboek van journalist R. W. Sinninghe. Daarin wordt verhaald over onuitwisbare bloedvlekken op de preekstoel van de kerk in Waterlandkerkje. De kerk in de Oudemanspolder brandde in 1672 af toen de Fransen het land binnenvielen. De kansel zou bij die brand zijn gered. In de 19e eeuw achterhaalde Johannes Was, die in 1839 dominee werd in het dorp, dat dit verhaal naar het rijk der fabelen moet worden verwezen. Van Lieburg komt tot dezelfde conclusie. Klik hier voor verhaal

Beeld

Dominee Stuerbout, die na zijn dood een vrouw en vier kinderen naliet, is intussen niet vergeten. Van hem staat voor de in 1674 gebouwde kerk van Waterlandkerkje een houten beeld. Het is gemaakt door de befaamde kunstenaar-pastoor Omer Gielliet (1925-2017). Hij vervaardigde het samen met de protestantse beeldhouwer Jan Goossen. Gielliet noemde het beeld bij de onthulling op 8 december 1984 ‘een protoliek’, een speelse verwijzing naar een reliek of relikwie, een overblijfsel van een heilige.

Het bedehuis, een fraai voorbeeld van een 17e eeuwse zaalkerkje, is sinds 2001 eigendom van de Stichting Oude Zeeuwse Kerken. Tijdens de zomer is de kerk enkele dagen 's middags opengesteld voor publiek. Het gebouw werd in 1708 door brand verwoest. Herbouw volgde in 1713. Uit dat jaar dateert ook nog de huidige preekstoel. De kerk is in gebruik bij Protestantse gemeente De Verbinding, waartoe ook de gemeenten van Groede en Schoondijke behoren. Klik hier voor website kerkgemeente

Een weldaad voor de fietstoerist.Een weldaad voor de fietstoerist.Fietsersvoorziening

Naast de kerk staat een bijzondere voorziening, namelijk een gebouwtje dat behalve een berging openbare toiletten bevat en een fietsoplaadpunt. Betaald met steun van de agrarische sector en de Europese Unie. Men had het geld slechter kunnen uitgeven.

Meermin 

Waterlandkerkje is niet rijk aan bijzonderheden, maar enkele gebouwen zijn zeker noemenswaard. Het eerste wat opvalt is het beeld van een zeemeermin, dat de naam Hillegonda draagt. Het herinnert aan de legende van een visser uit Oostburg. Hij kreeg een zeemeermin in zijn netten en was van plan om haar op de markt in zijn woonplaats ten toon te stellen. Een man die op haar hulpgeroep afkwam wierp de visser in het water. Hij bevrijdde de zeemeermin. Zij dook vervolgens nog één keer op en sprak de profetie uit dat Waterlandkerkje nog lang een klein dorp zou blijven, maar eens tot grote bloei zou komen. Daar is nog steeds het wachten op. Het dorp hield aan dit verhaal wel de jaarlijks Meerminnefeesten aan over. Klik hier voor website. In Den Koning Waterlandkerkje.In Den Koning Waterlandkerkje.

Napoleon

Voormalige school, later dorpshuis.Voormalige school, later dorpshuis.Aan de Molenstraat 56 vraagt Bistro In Den Koning om aandacht. In dit bijzonder karakteristieke gebouw heeft Napoleon ooit overnacht.  Je kunt er eeuwen nadien nog altijd aan tafel aanschuiven. Klik hier voor website bistro

Aan de P. C. Boutenstraat, schuin tegenover de bistro, staat een uit 1864 daterend voormalig schoolgebouw. Daaraan vast zit het in 1890 gebouwde raadhuis, dat tot 1970 dienst deed. De school kreeg een nieuwe functie als dorpshuis. Klik hier voor website Stichting Dorpsraad Waterlandkerkje

Krulbollen

Clubhuis krulbollersClubhuis krulbollersAan de Stuerboutstraat 94 staat het clubhuis van Krulbolvereniging De Meermin. Krulbollen is verwant aan sporten als kolven, beugelen en klootschieten. Het werd in de late Middeleeuwen in grote delen van Europa gespeeld. Tegenwoordig is het buiten Zeeuws-Vlaanderen, waar het nog altijd een volkssport is, in Nederland niet of nauwelijks bekend. Krulbollen kreeg een plaats op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. Klik hier voor meer informatie

Gebied van de voormalige gemeente Waterlandkerkje © Google MapsGebied van de voormalige gemeente Waterlandkerkje © Google MapsTot de voormalige gemeente Waterlandkerkje behoorde een aantal gehuchten, die hieronder worden besproken.

Turkeye

In het hart van TurkeyeIn het hart van TurkeyeDe naam van dit aan de N677 tussen Waterlandkerkje en IJzendijke gelegen gehucht herinnert aan de schansen Groot Turkeijen, Klein Turkeijen en Constantinopel. Prins Maurits liet ze aanleggen aan het begin van de zeventiende eeuw.

Nederland genoot in de Tachtigjarig Oorlog steun van Turkije in de strijd met Spanje. Watergeuzen droegen zilveren penningen op hun kleren in de vorm van een halve maan. Daarop was de tekst ‘Liever Turks dan Paaps’ aangebracht. Die vloeit voort uit de gedachte dat je beter van doen had met de islamitische Turken, omdat die andersdenkenden met rust lieten, mits zij belasting betaalden. Dit dan in tegenstelling tot de paus en de Spaanse koning die wilde heersen over het geweten, waardoor protestanten hun geloof niet mochten belijden.

Turks bezoek

Tussen mensen uit de omgeving van Turkeye, de Turkse gemeenschap in Nederland en Turkije bestaan contacten. Die verlopen via Stichting Vriendschapsband Nederland-Turkije. Het gehucht wordt regelmatig bezocht door belangstellende Turken, onder wie bij voorbeeld diplomaten. In 2011 werden bordjes met de tekst ‘Turkeye, gem. Sluis’ geplaatst in de Turkse steden Dalaman en Trabzon, waar veel Nederlandse toeristen komen.

Aan de Liniedijk bij Turkey liggen de restanten van de schansen die Prins Maurits hier liet aanliggen. Ze zijn gemakkelijk vindbaar door de aanwezigheid van attentiepalen met vlaggetjes in de top. Bovendien zijn er diverse informatieborden aangebracht.

Herman Wijffels

In Turkeye stond in 1942 de wieg van de econoom Herman Wijffels. Hij diende als voorzitter van de Sociaal Economische Raad, topman van de Rabobank en bewindvoerder van de Wereldbank en geniet ook grote bekendheid omdat hij in 2006 als informateur de architect was van het vierde kabinet Balkenende. In 2009 is Wijffels aan de Universiteit Utrecht benoemd tot hoogleraar Duurzaamheid en maatschappelijke verandering. Als eerbetoon jegens deze beroemde inwoner kreeg de toegangsweg naar percelen aan de Turkeyeweg de naam ’t Straatje van Wijffels.

Passageule

Brug over de Passageule bij de Molenweg onder Waterlandkerkje.Brug over de Passageule bij de Molenweg onder Waterlandkerkje.De versterkingen zijn extra schilderachtig door de ligging aan de Passageule. Dat water was oorspronkelijk een zijarm van de Braakman, die in 1304 ontstond door dijkdoorbraak. Het gaf de scheepvaart verbinding met Sluis, in het uiterste westen van de regio. De Passageule was echter vooral van strategisch belang. Tijdens de Tachtigjarig Oorlog markeerde het water namelijk de grens tussen de fronten. De oorspronkelijke scheepvaartverbinding, die voortdurend werd bedreigd met verzanding, werd uiteindelijk geheel ongedaan gemaakt door afdammingen. Het gaat om de Bakkersdam, onder Oostburg en de Kapitalen Dam onder IJzendijke. Klik hier voor meer gegevens over de Passageule-Linie

Molenbeek in StroopuitMolenbeek in Stroopuit

Stroopuit

Dit gehucht ligt een kilometer ten zuiden van Waterlandkerkje. De kreek die langs de buurtschap loopt draagt dezelfde naam.

Een gevelsteen herinnert aan de steenweg die hier in 1870 werd aangelegd. Aan de westkant van Stroopuit ligt de schilderachtige Molenkreek. Sinds het café hier in het derde kwart van de 20e eeuw verdween is het meestal heel stil in Stroopuit.

Krakeeldijk bij Goedleven.Krakeeldijk bij Goedleven.Goedleven

Dit gehucht is gelegen tussen Stroopuit en de grens met de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Aan Belgische zijde sluit het aan op de bebouwing van het dorp Waterland-Oudeman.KetelaarstraatKetelaarstraat

Ketelaarstraat

Dit is een straatgehucht ten zuiden van Waterlandkerkje. Het bestaat uit verspreid liggende woningen aan de gelijknamige straat.

Klein BrabantKlein BrabantKlein Brabant

Dit buurtschap ten zuidwesten van Waterlandkerkje dankt haar naam waarschijnlijk aan de komst van mensen uit Vlaams-Brabant. Er is hier enige bedrijvigheid door de aanwezigheid van het bedrijf Van Burg Metaalbewerking en Machinebouw. Aan Klein Brabant 41 is een minicamping gevestigd. Klik hier voor websiteBoerderij in PlakkebordBoerderij in Plakkebord

Plakkebord

Dit ten zuidwesten van het dorp gelegen gehucht dankt haar naam aan een bord dat vroeger werd gebruikt voor mededelingen van de overheid. De aanwezigheid van Landbouwmachines Van Acker BV aan Plakkebord 3 brengt enige levendigheid in deze omgeving.Kaart voormalige gemeente Waterlandkerkje © Google Maps Kaart voormalige gemeente Waterlandkerkje © Google Maps

Voormalige gemeente en inwonertal

Waterlandkerkje was zelfstandig van 1796 tot 1970. De gemeente ging in 1970 op in de gemeente Oostburg, die op haar beurt in 2003 weer opging in de gemeente Sluis. Het dorp telde in 2010 553 inwoners. Blijkens opgave van A. J. van der Aa in het in 1849 uitgekomen 12e deel van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederland woonden er toen 630 mensen.  Dorpskern Waterlandkerkje © Google MapsDorpskern Waterlandkerkje © Google MapsGouden Polderdijk ten noorden van Waterlandkerkje.Gouden Polderdijk ten noorden van Waterlandkerkje.Cathalijnestraat Waterlandkerkje.Cathalijnestraat Waterlandkerkje.Cathalijnestraat westzijde WaterlandkerkjeCathalijnestraat westzijde WaterlandkerkjeTernsteijnstraat Waterlandkerkje. Ternsteijnstraat Waterlandkerkje. Torontostraat Waterlandkerkje.Torontostraat Waterlandkerkje.De Cortestraat Waterlandkerkje.De Cortestraat Waterlandkerkje.Stuerboutstraat Waterlandkerkje.Stuerboutstraat Waterlandkerkje. Basisschool Inspecteur Leenhouts aan de Molenweg in Waterlandkerkje is in 2017 gesloten. Basisschool Inspecteur Leenhouts aan de Molenweg in Waterlandkerkje is in 2017 gesloten.Molenweg Waterlandkerkje.Molenweg Waterlandkerkje.Dorpsingang Waterlandkerkje vanaf Molenweg.Dorpsingang Waterlandkerkje vanaf Molenweg.Molenstraat Waterlandkerkje.Molenstraat Waterlandkerkje.Voormalig gemeentehuis (midden) Waterlandkerkje.Voormalig gemeentehuis (midden) Waterlandkerkje.Turkeyeweg Waterlandkerkje.Turkeyeweg Waterlandkerkje.Turkeyeweg Waterlandkerkje.Turkeyeweg Waterlandkerkje.Route rondewandeling Waterlandkerkje.Route rondewandeling Waterlandkerkje.Pingpongtafel achter de Stuerboutstraat.Pingpongtafel achter de Stuerboutstraat.Je kunt ook voetballen in Waterlandkerkje.Je kunt ook voetballen in Waterlandkerkje.Najaar aan de Turkeyeweg.Najaar aan de Turkeyeweg.Boerderij aan TurkeyewegBoerderij aan TurkeyewegTurkeye in Zeeuws-Vlaanderen.Turkeye in Zeeuws-Vlaanderen.Boerderij Wijffels in Turkeye.Boerderij Wijffels in Turkeye.Turkeye van bord tot bord.Turkeye van bord tot bord.Waterlandkerkje, gezien vanaf de LiniedijkWaterlandkerkje, gezien vanaf de LiniedijkSchans aan de LiniedijkSchans aan de LiniedijkBij schans 't VrijeBij schans 't VrijeTussen Turkeye en Stroopuit.Tussen Turkeye en Stroopuit.Woning in StroopuitWoning in Stroopuit

Nog een woning in StroopuitNog een woning in StroopuitToegangshek tot woning Stroopuit met op de achtergrond een Bosman-molentje.Toegangshek tot woning Stroopuit met op de achtergrond een Bosman-molentje.De herfst daalt neer op StroopuitDe herfst daalt neer op StroopuitHartje Plakkebord.Hartje Plakkebord.Hoeve bij PlakkebordHoeve bij PlakkebordRichtinggevend werk van particulier bij KetelaarstraatRichtinggevend werk van particulier bij Ketelaarstraat

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN