headerbanner

Molenvreugde in RetranchementMolenvreugde in RetranchementIdyllische vestinggrachtIdyllische vestinggrachtZeeuwen vinden het vestingdorp Retranchement het mooiste natuurgebied van de provincie Zeeland. Dat bleek in 2008 uit een peiling onder de lezers van de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC). Het lijkt wat vreemd om een dorp te bestemmen tot natuurgebied, maar wie Retranchement kent kijkt er niet van op. Weinig plaatsen in Nederland liggen zo knus weggestopt onder een groene deken als dit dorp. Met die deken worden de omwallingen bedoeld. Met dank aan prins Maurits, die begin 17e eeuw begon met de aanleg. Je kunt er lekker wandelen. De oorspronkelijk 17e eeuwse standerdmolen en de uit dezelfde tijd stammende dorpskerk verhogen de rustieke sfeer.

Streekdrachten van 'de overkant' op 24 september 2016 gesignaleerd in de Dorpsstraat in  Retranchement tijdens de Erfgoeddag in het Landschap Streekdrachten van 'de overkant' op 24 september 2016 gesignaleerd in de Dorpsstraat in Retranchement tijdens de Erfgoeddag in het Landschap Leefbaarheid

Voormalige gemeenteschool Retranchement, thans dorpshuisVoormalige gemeenteschool Retranchement, thans dorpshuis

De leefbaarheid kreeg een deuk toen in 2011 Bakkerij Basting de deuren sloot. Die winkel, tegelijk een kleine supermarkt was een belangrijk trefpunt in het dorp. Twee jaar later volgde een nieuwe dreun: het opheffen van basisschool Oranje Nassau. En daarna volgde in 2014 nog het aan de eredienst onttrekken van de Hervormde kerk aan de Dorpsstraat. Op 8 maart van dat jaar werd in dat gebouw de laatste kerkdienst gehouden. Deze gebeurtenissen werden voorafgegaan door het DorpskerkRetranchement DorpskerkRetranchement verdwijnen van café-restaurant annex speeltuin Jopie.
Al die sluitingen zouden aanleiding kunnen zijn om nu een somber verhaal over Retranchement op te hangen, maar dat zou de werkelijkheid toch geweld aandoen. Dat komt niet in het minst door de actieve Dorpsraad, die probeert om het dorp levendig te houden. De Stichting D’ Ouwe Kerk doet haar best om de dorpskerk exploitabel te houden. Een hele klus, want het nog geen vierhonderd inwoners tellende Retranchement is ook nog een dorpshuis rijk, waar veel activiteiten worden gehouden.
 

 

 

Staats-Spaanse linies

Het mooiste dorp van Zeeland Het mooiste dorp van Zeeland Zoals hierboven aangegeven is de stichting van het dorp te danken aan Prins Maurits. Nadat hij in 1600 de slag bij Nieuwpoort won, in de Belgische provincie West-Vlaanderen, begon hij in 1604 met het veroveren van Zeeuws-Vlaanderen op de Spaanse bezetters. De regio moest een militaire buffer worden ter bescherming van Zeeland en Holland. De Spanjaarden verschansten zich in de Tachtigjarige Oorlog achter hun eigen versterkingen. Dat leidde tot het ontstaan van de Staats-Spaanse linies, een stelsel van forten en schansen die onderling met elkaar werden verbonden. Nog altijd ligt Zeeuws-Vlaanderen bezaaid met versterkingen uit die tijd. Heel veel is vanaf de 20e eeuw gerestaureerd of geheel gerenoveerd. Een geweldig potentieel voor meer cultuurtoerisme in de streek. Retranchement vormt het westelijke uiteinde van de Staats-Spaanse linies. Die zou je trouwens, naar analogie van de tot Werelderfgoed bestempelde Stelling van Amsterdam, zonder overdrijving mogen aanduiden als De Stelling van Zeeuws-Vlaanderen.

Retranchement ligt als een groene deken gedrapeerd...Retranchement ligt als een groene deken gedrapeerd...Retranchement Cadsandria

Prins Maurits voer zondag 25 april 1604 vanaf Fort Rammekens bij Ritthem met een leger van 11.000 man naar de overkant. Hij slaagde er binnen enkele maanden in vrijwel geheel West Zeeuws-Vlaanderen te bevrijden van Spaanse troepen, inclusief de strategische vesting Sluis. Nog in hetzelfde jaar kreeg hij van de Raad van State toestemming om fortificaties aan te leggen op het toenmalige Eiland van Cadzand. Dat was het begin van wat nu Retranchement is. De naam van het dorp is een soortnaam. Een Retranchement is namelijk een vestingwerk. De bouw van het Retranchement Cadsandria vormde in 1604 het begin van het vestingdorp. Dat was bedoeld om de noordelijke oever van het water het Zwin te beschermen. Retranchement groeide uit tot een vijfhoekige vesting met drie bolwerken. Het ene uiteinde werd gevormd door het Fort Nassau, het andere door Fort Oranje. De aanleg van de grotendeels nog bestaande versterkingen met wallen die tot acht meter hoog reikten duurde tot in 1648. Dat was precies in het jaar waarin de Vrede van Münster werd gesloten, die een einde maakte aan de Tachtigjarige Oorlog. Op grond van dat verdrag moesten de wallen worden geslecht, maar daar kwam het niet van in Retranchement. Wel zijn de twee toegangspoorten verdwenen. Bovendien stortte Fort Oranje in 1682 in tijdens een storm.

Boomkikker en steenuil

De wallen van Retranchement vormen een natuurgebied van 27 hectare, dat wordt beheerd door Stichting Het Zeeuwse Landschap. Er komen veel wilde planten voor. Bijzonder is dat de in Nederland zeldzame boomkikker het hier goed doet. Wanneer de duisternis invalt en je op een zomeravond in een tuin zit kun je, zoals een lid van het team van www.staatspareltjes tijdens diverse vakanties in het dorp regelmatig overkwam, het geluid van de boomkikker horen. Een andere zeldzame gast is het steenuiltje. Deze vogel is waar te nemen op de wallen, maar ook langs de met knotwilgen beplante dijkjes hier en elders in het westen van Zeeuws-Vlaanderen.

Het Zwin, voor het grootste deel gelegen in West-Vlaanderen, gefotografeerd vanaf de Nederlandse kantHet Zwin, voor het grootste deel gelegen in West-Vlaanderen, gefotografeerd vanaf de Nederlandse kantHaaientanden

Retranchement is het meest zuidwestelijke kustdorp van het land. Het ligt aan de Nederlandse kant van de slufter het Zwin. Aan de rand van dit grotendeels op Belgische grond liggende natuurgebied staat ook de meest westelijk gelegen grenspaal van Nederland (nr. 369). Die is op de dijk gezet omdat hij op de grenslijn steeds omviel door binnenkomend zeewater in de slufter van Het Zwin.

Het hoofd gebogen, zoekend naar haaientanden op het strand bij Retranchement.Het hoofd gebogen, zoekend naar haaientanden op het strand bij Retranchement.

Het Zwin is een paradijs voor vogelaars. Het strand bij het dorp is befaamd vanwege de haaientanden die er zijn te vinden. Zodoende lopen veel wandelaars daar met het hoofd omlaag. Het wordt de Belgen vaak aangerekend dat ze hun kuststrook met beton hebben dichtgemetseld, maar in het gebied rond het Zwin hebben zij zich paradoxaal genoeg meer ingehouden dan de Nederlanders. Het ruimtebeslag van de campings vlak achter de kust is in Retranchement tamelijk groot, net als het geval is in het naastgelegen Cadzand Bad en in Nieuwvliet Bad. Daar ongebreideld mee doorgaan lijkt niet verstandig.Het Zwin vanuit de lucht en op kaart. (©) Google mapsHet Zwin vanuit de lucht en op kaart. (©) Google maps

Molen

Door de gaten in de kast kan de molenaar een oog in het zeil houden: gaat het niet te hard? Door de gaten in de kast kan de molenaar een oog in het zeil houden: gaat het niet te hard? De naamloze open standerdmolen behoort tot de belangrijkste blikvangers in het dorp. Die valt extra op doordat hij rood is geschilderd. De eerste molen werd in 1643 gebouwd, maar waaide om in 1818. Bij het daarop volgende herstel zijn onderdelen van de eerste molen gebruikt. Tijdens de Slag om de Schelde, najaar 1944, liep de molen zware schade op, waarna restauratie volgde. In 1982/83 en 2002/03 volgden opnieuw herstellingen. Bij de laatste ingreep is deze korenmolen weer toegerust met een pelsteen, welke Molenaar Bram Voogdt houdt de kwaliteit van het meel in de gatenMolenaar Bram Voogdt houdt de kwaliteit van het meel in de gatentoepassing in 1948 bij herstelwerk was verdwenen. Pelstenen zijn zeldzaam. Je kunt er gerst mee pellen en dan hou je gort over. Tot halverwege de 19e eeuw was gortpap een volksvoedsel in Nederland. Die werd later verdrongen door de rijstepap. Het is aanbevelenswaardig om een bezoek te brengen aan de molen. En als je er dan toch bent moet je vooral even een blik slaan in het bescheiden bezoekerscentrum ernaast. Daar zijn mooie dingen te zien over de molengeschiedenis en die van Retranchement.

Wanneer de molen draait heb je, zeker als je je ogen sluit, het gevoel op een deinend schip te staan. De hele constructie beweegt namelijk enigszins. Dat komt doordat de houten molenkas met wiekenkruis, trap en binnenwerk geheel rust op de as in de standerd beneden. Bij het kruien naar de juiste winrichting draait het hele bouwwerk mee. Pas bij het betreden van deze molen op, want je stoot er gemakkelijk je hoofd. Letterlijk dus.

Ga naar binnen en voel de molen lichtjes deinen..Ga naar binnen en voel de molen lichtjes deinen..

Dorpskerk

Interieur kerk Retranchement Interieur kerk Retranchement Nadat prins Maurits het sein tot aanleg van de vesting had gegeven, ontstond er al snel een dorpje. In 1630 werd vervolgens de dorpskerk gebouwd. Het zaalkerkje werd net als de molen fors beschadigd in 1944. De schade werd na de Tweede Wereldoorlog hersteld. In 2009 volgde een nieuwe omvangrijke restauratie. Sinds de sluiting in 2013 wordt het intieme kerkje gebruikt voor concerten en andere evenementen. Aan de Noordstraat staat het voormalige kerkje van de Vrije Evangelische Gemeente. Dit is in 2001 aan de eredienst onttrokken toen de gemeenten van Retranchement, Breskens en Nieuwvliet zich concentreerden in een nieuw kerkgebouw in Nieuwvliet. Sindsdien kreeg het kerkgebouwtje aan de Noordstraat in Retranchement een woonbestemming en kun je niet meer zien dat hier kerk werd gehouden.

Nr 354bNr 354bDe Drieling

Een bijzonder geval vormt ‘De Drieling’. Die naam werd gegeven aan drie grenspalen met de nummers 364, 364a en 364b. De situatie herinnert aan de tijd dat ter plaatse het water van een restant van het Zwin stroomde, waardoor het onmogelijk was de paal op de grens te zetten. De middelste paal geeft de grens aan.

Nergens elders in zowel Nederland als België komt een dergelijke situatie voor. Meestal kun je ze alleen 's winters alle drie tegelijk zien, daar in andere jaargetijden de begroeiing je het zicht ontneemt.

 

Gemeenteschool

Aan Markt 1 staat de voormalige gemeenteschool, een pand dat in eclectische stijl is gebouwd. De in rode baksteen opgetrokken voormalige school is in gebruik als dorpshuis.

Markt RetranchementMarkt RetranchementToerisme

Het toerisme werd vanaf de 20e eeuw steeds belangrijker. Dat blijkt uit de aanwezigheid van enkele grote campings en terreinen met vakantiewoningen. Bovendien staan er in Retranchement veel huizen die als tweede woning worden gebruikt of als vakantiewoning worden verhuurd.

Eten en drinken

Bij mooi weer is het vaak moeilijk een plekje te veroveren op het buitenterras van café restaurant De Parlevinker aan de Markt. Je kunt in Retranchement overigens op diverse andere plekken eten. Klik hier voor meer informatie

Foto en kaart Retranchement en Terhofstede (©) Google MapsFoto en kaart Retranchement en Terhofstede (©) Google MapsTruzement

In de regio en ver daarbuiten wordt Retranchement aangeduid als Truzement. Van de oorspronkelijke naam Retranchement Cadsandria is de tweede helft in de loop der tijd in onbruik geraakt. De Franse naam heeft volgens overlevering kort na de verwoestende Slag om de Schelde in 1944, die ook zware schade aanrichtte in Retranchement geleid tot een misverstand. Het bestuur van de toen nog zelfstandige gemeente Retranchement vroeg toen aan de regering in Den Haag om steun voor herstel. Na een week kwam het volgende antwoord binnen: ,,Wend u tot uw eigen regering”.

Bestuur en inwoners

De gemeente Retranchement, waartoe ook het gehucht Terhofstede behoorde, telde 462 inwoners in 1815. In 1877 werden 898 inwoners geteld, maar daarna ging het bergafwaarts. In 1899 stonden 784 mensen ingeschreven in het bevolkingsregister. Op 1 januari 1980 bedroeg het inwonertal circa 420, per 1 januari 2010 waren het er 405 en per 1 januari 2014 nog 375 personen. Retranchement was een zelfstandige gemeente tot en met 31 maart 1970. Vanaf 1 april 1970 deel ging uitmaken van de gemeente Sluis.

Lieflijk TerhofstedeLieflijk TerhofstedeTerhofstede

De Meermin in TerhofstedeDe Meermin in TerhofstedeDe naam van het 200 meter ten zuiden van Retranchement gelegen gehucht Terhofstede verwijst naar een boerderij uit de 12e eeuw die in bezit was van de Sint-Baafsabdij te Gent. Terhofstede is een schilderachtig groepje huizen  langs weerszijden van de Braamdijk. Het silhouet wordt gedomineerd door de romp van  De Meermin. Deze stellingmolen is gebouwd in 1896. Toen zijn onderdelen gebruikt van een standerdmolen die Terhofstede downtownTerhofstede downtowneerst stond in Oostakker (Belgische provincie Oost-Vlaanderen), maar in 1877 was verplaatst naar Terhofstede.

In oktober 1944 werd de molen getroffen bij de Slag om de Schelde. De kap is toen grotendeels weggeschoten. In 1948 zijn de wieken en wat er nog resteerde van de kap verwijderd, waardoor de molen tot romp verviel. Mede door de fraaie ligging wordt De Meermin in het bestemmingsplan aangeduid als waardevol. Wie weet draagt dat ooit bij tot restauratie.Prins Mauritsstraat  RetranchementPrins Mauritsstraat RetranchementDe krimp in het westen van Zeeuws-Vlaanderen betekende ook het einde van de Prins Mauritsschool in  RetranchementDe krimp in het westen van Zeeuws-Vlaanderen betekende ook het einde van de Prins Mauritsschool in Retranchement Dorpsstraat RetranchementDorpsstraat Retranchement

Dorpsstraat  RetranchementDorpsstraat Retranchement

Orgel dorpskerk  RetranchementOrgel dorpskerk Retranchement

Dorpsstraat  RetranchementDorpsstraat RetranchementNoordstraat  RetranchementNoordstraat Retranchement

Monument op Markt  Retranchement voor gevallenen Tweede WereldoorlogMonument op Markt Retranchement voor gevallenen Tweede Wereldoorlog

Molenaarswoning aan de Molenstraat in  RetranchementMolenaarswoning aan de Molenstraat in Retranchement

Molen  RetranchementMolen Retranchement

Te zien in bezoekerscentrum molen  RetranchementTe zien in bezoekerscentrum molen Retranchement

Contre Escarpe (begrenzing vestinggracht) in  RetranchementContre Escarpe (begrenzing vestinggracht) in Retranchement

Vestingwal  RetranchementVestingwal Retranchement

Vesting  RetranchementVesting Retranchement

Vesting  RetranchementVesting Retranchement

Vesting  RetranchementVesting Retranchement

Oefenlokaal in dorpshuis  RetranchementOefenlokaal in dorpshuis Retranchement

Te zien in dorpshuis  RetranchementTe zien in dorpshuis Retranchement

De Meermin waakt over TerhofstedeDe Meermin waakt over TerhofstedeMeermin, verbeeld op molenromp TerhofstedeMeermin, verbeeld op molenromp Terhofstede

Molenromp Terhofstede met klimop (archiefopname 15 mei 2010)Molenromp Terhofstede met klimop (archiefopname 15 mei 2010)

Groen TerhofstedeGroen Terhofstede

Gezicht op vlasakker en -schuur vanuit TerhofstedeGezicht op vlasakker en -schuur vanuit Terhofstede

Eindstraat TerhofstedeEindstraat TerhofstedeKarakteristiek PZEM-kotje in TerhofstedeKarakteristiek PZEM-kotje in TerhofstedeGrens van Terhofstede en van deze reportage. Links wenkt Cadzand-Bad en rechts de kerktoren van CadzandGrens van Terhofstede en van deze reportage. Links wenkt Cadzand-Bad en rechts de kerktoren van CadzandEén van de vier hoekpunten van het Koninkrijk der Nederlanden foto Arend RuigendijkEén van de vier hoekpunten van het Koninkrijk der Nederlanden foto Arend Ruigendijkfoto Arend Ruigendijkfoto Arend Ruigendijkzee en land foto Arend Ruigendijkzee en land foto Arend Ruigendijk KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN