headerbanner

Grote of Sint Nicolaaskerk BrouwershavenGrote of Sint Nicolaaskerk BrouwershavenBrouwershaven vormt een beschermd stadsgezicht. Het stadhuis, de Markt en De Sint Nicolaaskerk geven Brouwershaven het aanzicht van een aanzienlijke stad. Het geringe inwonertal beantwoordt daar echter niet aan. Brouwershaven werd rijk van de handel in bier, meekrap, zout en vis en kreeg mede aanzien door haar beroemdste bewoner: Jacob Cats. Tegenwoordig is het toerisme de belangrijkste economische drager.

De belangrijkste bezienswaardigheden kun je bezoeken tijdens een wandeling van amper twee kilometer. Je begint die op de Markt in het hart van de stad.

©Google Maps©Google MapsOude standbeeld Cats in Grote of Sint NicolaaskerkOude standbeeld Cats in Grote of Sint NicolaaskerkCentraal staat het in 2010 onthulde nieuwe standbeeld voor de grootste zoon van Brouwershaven: Jacob Cats. Het uit 1829 stammende eerste beeld staat tegenwoordig in de Grote of Sint Nicolaaskerk. Dat gebeurde omdat het zwaar was aangetast door weer en wind.

Jacob Cats kwam er op 10 november 1577 ter wereld en overleed op 12 september 1660 in Den Haag. Hij bracht het als politicus tot het ambt van raadspensionaris van Holland. Daaraan herinnert zijn dienstwoning, het Catshuis in Den Haag. Een raadspensionaris was de facto de eerste ambtenaar onder de stadhouder.

Cats was bij het Nederlandse volk vooral populair als dichter. Niet voor niets werd hij liefkozend Vadertje Cats genoemd. Velen bezaten in zijn tijd en nog ver daarna in ieder geval minstens twee boeken: de Bijbel en de verzamelde werken van Jacob Cats. Nog altijd zijn vondsten van hem verankerd in de Nederlandse taal. Daaronder vallen de uitdrukkingen : ‘al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding’, ‘kinderen zijn hinderen’ en ‘als de wijn is in de man, ligt de wijsheid in de kan’. Klik hier voor zijn levensbeschrijving. 

Dat Cats een nationale grootheid was, blijkt uit het feit dat het in 1829 onthulde standbeeld pas het derde was dat in Nederland werd onthuld. Alleen de beelden van Erasmus in Rotterdam (1622) en van Laurens Janszoon Coster in Haarlem (1723) zijn van oudere datum. Klik hier voor bijzonderheden over het standbeeld. 

Wapen Brouwershaven op voorgevel stadhuisWapen Brouwershaven op voorgevel stadhuisStadhuis

Stadhuis BrouwershavenStadhuis BrouwershavenHet opvallendste gebouw op de Markt is het stadhuis. Dat kreeg in 1599 een prestigieuze voorgevel, een mooi voorbeeld van de Vlaamse Renaissancestijl. De achterzijde van het gebouw dateert uit de vijftiende eeuw, het voorste deel uit de zestiende eeuw. Voor de verbouwing was de ingang aan wat nu de achterzijde is. Het stadhuis is in 1890 - 1891 vrijwel geheel herbouwd, waarbij al het beeldhouwwerk is vervangen. Sindsdien troont op de top van de voorgevel een beeld, dat de Barmhartigheid voorstelt. Op en naast de rollagen staan vazen, waarvan de originelen te zien zijn in het Zeeuws Museum in Middelburg. Op de voorgevel prijken ook de wapens van Zeeland en Brouwershaven. In een nis boven de voordeur staat een beeldje van Vrouwe Justitia. Boven de ingang staat de spreuk: ‘lex republicae conservatio’ (de wet is het behoud van de republiek). Op de zolder van het stadhuis bevinden zich nog oude gevangeniscellen.

Volg de gevelwand links van het stadhuis en blijf op de Markt lopen richting waag.

Aan dit deel van de Markt woonde Abraham MaggarisAan dit deel van de Markt woonde Abraham MaggarisHet pand op Markt 20 staat op de plek waar voorheen het huis was dat onderdak bood aan meesteroplichter Abraham Maggaris, alias doctor Johannes Cato Kamerling. Hij deed zich voor als wonderdokter en troggelde mensen geld af met oplichtingspraktijken. Maggaris maakt overigens aanvankelijk een uitstekende indruk. Zodoende wist hij burgemeestersdochter Krina van der Bijl aan de haak te slaan, met wie hij huwde. Uiteindelijk werd de man na zijn arrestatie in 1765 veroordeeld tot 30 jaar werkhuisstraf. Klik hier voor boek over Maggaris. 

Waag

Waag Brouwershaven.Waag Brouwershaven.Rechts van de waag staat op Markt 28 het Jachthuis. Dat 18e eeuwse pand heeft drie fotogenieke gevelstenen die respectievelijk de jager, de jachthond en de haas (of in dit geval ‘het haasje’) verbeelden. Op Markt 26 staat de in 1597 gebouwde stadswaag. Wanneer in 1637 de met instorting bedreigde spuisluis in de haven geheel wordt vernieuwd, kiest het stadsbestuur ook voor vervanging van deze inrichting. Drie huizen aan weerszijden van het gebouw vallen onder de slopershamer. Daarna verrijst de huidige waag. Deze diende niet alleen voor het wegen maar ook als opslagruimte voor meekrapvaten.

Je kunt nu rechtdoor blijven lopen richting Stadsmuseum aan Haven Zuidzijde 15.

Het museum bevat veel spullen over de maritieme geschiedenis van de stad, waaronder de nodige scheepsmodellen. Bovendien kun je er kennis nemen van de betekenis van Cats, over wie ook een video wordt getoond. 

Na al dan niet het museum te hebben bezocht keer je je om en ga je terug richting Markt. Wie graag wandelt loopt even rechtdoor en bekijkt het bijzondere molentje Windlust in het Slingerbos en maakt dan rechtsomkeert. Vanaf de Markt sla je rechtsaf de brug over en bereik je de Haven Noordzijde. Van over de brugleuning heb je mooi uitzicht op de fraaie gevelrijen aan beide zijden van de haven.

Molentje

Molen Windlust bij SlingerbosMolen Windlust bij SlingerbosHet hiervoor genoemde molentje Windlust in het Slingerbos is in 1935 gebouwd door de plaatselijke molenmaker J. van de Hamer. Het diende als demonstratiemolen voor vindingen die hij deed. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liet Van de Hamer er stroom mee opwekken om naar Radio Oranje te kunnen luisteren. Het molentje is te bezoeken bij aanwezigheid van de vrijwillige molenaar. Eenmaal binnen kun je zien dat het ondanks de afmetingen een molen is met alles erop en eraan. Er kan dus nog echt koren mee worden gemalen ook! Klik hier voor details over dit bijzondere molentje. 

Vrijgemaakte Kerk

Haven Noordzijde met Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Haven Noordzijde met Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt De gevels aan de Haven Noordzijde zijn niet allemaal spectaculair, maar juist de afwisselingen in grootte en bouwstijl maakt het allemaal heel aangenaam om te zien. Aan Haven Noordzijde 10 staat het bedehuis van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. Deze gemeente ontstond in 1944 tijdens de Vrijmaking, ofwel de scheuring in de Gereformeerde Kerken. De Vrijgemaakten namen toen bezit van de gereformeerde kerk aan de Haven. De (Synodaal) Gereformeerden bouwden toen een nieuw bedehuis aan het Bostonplein. Groot was de opschudding toen de Vrijgemaakte dominee Jopke Keizer, die in 1952 naar Brouwershaven kwam, in 1968 met 55 leden terugkeerde naar de Gereformeerde Kerken. De overige 190 leden wensten Vrijgemaakt te blijven en eisten het kerkgebouw aan de Haven op. Dat werd hun in 1974 na gerechtelijke procedures definitief toegewezen. Klik hier voor website kerkgemeente. 

Voormalig Loodsenkantoor Voormalig Loodsenkantoor Loodskantoor

Stenen op Tonnenmagazijn herinneren aan watervloeden.Stenen op Tonnenmagazijn herinneren aan watervloeden.Het uit 1848/9 stammende grote pand op de nummers 33-35 diende als loodskantoor en belastingkantoor. Het is gebouwd tijdens de economische opleving die Brouwershaven beleefde in de 19e eeuw. Rotterdam dreigde toen onbereikbaar te worden door de verzanding van het Goereese Gat en de Brielse Maas. De drukke scheepvaart van en naar Brouwershaven had toen behoefte aan loodsen. De opening van de Nieuwe Waterweg in 1872 maakte een eind aan de drukke scheepvaart....en tonnen herinneren aan de oorspronkelijke functie van het gebouw......en tonnen herinneren aan de oorspronkelijke functie van het gebouw... In 1932 nam de politie het gebouw in gebruik. Later kreeg het een kantoorfunctie.

Helemaal aan het eind van de kade staat op Haven Noordzijde 38 het Tonnenmagazijn. Hier lagen de tonnen opgeslagen die nodig waren voor de bewegwijzering van de vaarroutes in het Brouwershavense Gat. Heel informatief zijn de stenen aan de zijgevel van het gebouw die aangeven hoe hoog het water reikte bij de vloeden van 1894 en 1953. Het  pand dient nu als gemeenschaps-
centrum, waar diverse verenigingen bijeen komen. Klik hier voor website. 

Sla nu twee keer linksaf en volg de haven aan de linkerzijde. Sla opnieuw linksaf in de richting van molen De Haan aan Krabbendijke 2.

Jachthaven BrouqwershavenJachthaven BrouqwershavenDeze wiekendrager staat op een bolwerk van de enige resterende vestingwerken van de stad rond de Noordwal. De houten standerdmolen die hier stond, is in 1724 vervangen door het huidige stenen exemplaar. De Haan is tamelijk belangrijk voor het silhouet van Brouwershaven. Klik hier voor geschiedenis. 

Molen De HaanMolen De Haan

Je kunt nu desgewenst teruglopen richting haven en dan direct achter de molen linksaf slaan. Dan kun je langs de Noordwal lopen en aan het eind linksaf slaan richting molen. De route voert vanaf de molen verder door de straat Krabbendijke. Sla de derde straat rechts in (Nieuwstraat) en sla vervolgens linksaf de Noordijkstraat in en vervolgens rechtsaf naar de Kerkstraat.

Een gevelsteen op het pand aan Noordijkstraat 7 meldt dat dit het huis was waar Jacob Cats als kind opgroeide. Of dat echt zo was is onzeker.

Aan de Noordwal in BrouwershavenAan de Noordwal in BrouwershavenGrote Kerk

Vanuit de Kerkstraat sla je rechtsaf de Korenmarkt op en daarna linksaf het Kerkpad in. Dan kom je uit bij Grote of Sint Nicolaaskerk.

Direct na de stichting van Brouwershaven is begonnen met de bouw van een bedehuis dat de basis vormt van dit sieraad. Nadat de Sint Lieven Monsterkerk van Zierikzee in 1842 afbandde werd de Sint Nicolaaskerk het grootste bedehuis van het eiland. Aanvankelijk verrees aan het begin van de 14e eeuw een eenbeukig koor. Rond 1325 volgde het schip, dat toen uit een beuk bestond. Het koor is in de 15e eeuw uitgebreid met een hoog koor in Brabantse gotische stijl. Rondom werden kapellen opgericht. Schip en koor werden met elkaar verbonden door een dwarspand. In de 16e eeuw is het eenbeukige schip uitgebreid met twee beuken. Zo ontstond een hallenkerk van reusachtige afmeting.

KoorgewelfKoorgewelfBieraccijns

Na de Reformatie ging de kerk in 1573 over in protestantse handen. In 1577 werd Gerardus Pauli de eerste predikant van de gemeente. Van 1613 tot 1818 had de kerk twee predikantsplaatsen. Omdat het Brouwershaven in de loop der eeuwen steeds minder voor de wind ging liep het aantal inwoners terug. Daardoor moest belasting op bier en haring worden geheven om de dominees te kunnen betalen.Konvooischip in kerkinterieurKonvooischip in kerkinterieur

Interieur

Even zoeken en je ziet Sint Nicolaas hangen. Even zoeken en je ziet Sint Nicolaas hangen. Het bedehuis is 82,5 meter lang en bijna 25 meter hoog en heeft een fraaie lichtinval. Mooi zijn ook de houten tongewelven en de houten beelden van Jacobus de Meerdere en Sint Nicolaas die uit het einde van de vijftiende eeuw dateren. Opvallend is ook de rococo-preekstoel uit 1777 die omgeven wordt door een prachtige tuun. Het laatste woord is de Zeeuwse aanduiding voor een liturgisch centrum. Voor het orgel hangt een in 1806 gemaakt model van een konvooischip. Zulke vaartuigen beschermden vroeger Orgel Sint NicolaaskerkOrgel Sint Nicolaaskerkkoopvaarders tegen kapers. De deels vergulde kas van het orgel dateert van 1557. Het huidige pijpinstrument is in 1968 gebouwd dankzij een gift uit het Rampenfonds. Kerk en orgel hadden namelijk zeer zwaar te lijden van de Ramp van 1953. Restauraties volgden in 1963 en 1991-1994. In 2004 en 2007 is de vloer van de kerk onder handen genomen. Klik hier voor website van de Protestantse Gemeente die diensten belegt in deze kerk. 

Wandel nu terug naar de Markt, het einde van de wandeling

Geschiedenis van de stad

Uitgang haven BrouwershavenUitgang haven BrouwershavenDe geschiedenis van de stad Brouwershaven nam op 14 januari 1285 of 1286 officieel een aanvang toen Pieter Nobel en diens broer graaf Floris de Vijfde vroegen of ze een haven mochten stichten. Dat meldde archivaris Huib Uil in het in 1985 verschenen boek ‘Brouwershaven 700 jaar’. De haven van de gebroeders Nobel verving de oude haven die het huidige Brouwershaven verbond met Brijdorpe en door verzanding onbruikbaar raakte. Nadat de toegang tot het water was afgesloten verviel het vroeger belangrijke dorp Brijdorpe tot een gehucht. De plaats van de nieuwe haven was gelukkig gekozen. Immers kon je van hieruit via open vaarwater Dordrecht bereiken, in de Middeleeuwen de belangrijkste havenstad van ons land.

Meekrap

Meestoof in NoordgouweMeestoof in NoordgouweDe haven van Brouwershavenkam in de veertiende eeuw tot grote bloei. Dat kwam vooral door de invoer van bier uit Holland. Vanuit Brouwershaven werd vis uitgevoerd en de voor Schouwen-Duiveland eeuwenlang zo belangrijke meekrap (rode verfstof alizarine, die verkregen wordt uit meekrapplant). De meekrap onderging een langdurige bewerking in stoven. Alizarine werd gebruikt voor het kleuren van textiel en leer. Meekrap werd ook gebruikt in de miniatuurschilder-
kunst, als pigment om olieverf of lijmverf te kleuren. De uitvinding in 1868 in Duitsland van een synthetische vervanger betekende na verloop van tijd het einde van de meekrapteelt. In Brouwershaven stonden drie stoven, die alle zijn afgebroken.

Zoutnering

De stad voerde ook zout uit. Dat werd in de streek gewonnen door het ‘darinkdelven’. Hiertoe werd zouthoudend veen verwerkt in zoutketen. Deze werkwijze deed de bodem sterk inklinken en leidde tot overstromingen. Keizer Karel V verbood het darinkdelven dan ook in 1515.

haven Zuuidzijde Brouwershavenhaven Zuuidzijde BrouwershavenRampen

Brouwershaven leverde voortdurend een geldverslindende strijd tegen verzanding van de haven. De stad kreeg te maken met een ernstige pestepidemie (jaartal onbekend) en een enorme brand. Daarbij werden in 1445 300 huizen in de as gelegd. Een nieuwe ramp volgde in 1576, toen Spaanse troepen de stad zonder slag of stoot innamen, waarbij zij grote verwoestingen aanrichtten. Drie jaar eerder had de stad de zijde van prins Willem van Oranje gekozen. Nadat Brouwershaven in 1577 weer in Staatse handen viel, werden versterkingen aangelegd en groeide de stad uit tot een heuse vesting met vijf poorten. Een deel hiervan had zwaar te lijden onder een stormramp in 1682.Noordwal BrouwershavenNoordwal Brouwershaven

Opleving

De welvaart ging van lieverlede teloor. In de 19e eeuw leefde de scheepvaart op toen Rotterdam steeds moeilijker bereikbaar werd. Op de rede van Brouwershaven werden vrachten overgeladen op kleinere schepen. De nekslag voor de welvaart kwam door de aanleg van de Nieuwe Waterweg in 1872. Daardoor kreeg Rotterdam een open verbinding met de Noordzee.

Na het opheffen van de vestingstatus in 1820 verdween niet alleen het garnizoen maar zijn ook de verdedigingswerken geslecht. Toch is bij de Noord- en de Zuidwal nog steeds te zien dat Brouwershaven een vestingstad was.

Noordzijde Markt Brouwershaven.Noordzijde Markt Brouwershaven.Voorzieningen

Sinds de tweede helft van de 20e eeuw is het toerisme sterk gegroeid. Dat was vooral te danken aan de jachthavens in Brouwershaven en Den Osse. De recreatie werd de sterkste economische factor. Mede daaraan is het te danken dat Brouwershaven kan bogen op een goed voorzieningenniveau. Dus kun je er ook de dagelijkse boodschappen doen, iets wat van plaatsen in het achterland met een vergelijkbaar inwonertal lang niet altijd het geval is. Dankzij het toerisme kun je in Brouwershaven en Den Osse te kust en te keur eten en drinken. Ook zijn er verschillende verblijfsmogelijkheden. Een goed overzicht van alle voorzieningen biedt de lijst van de Stadsraad

Kaart brouwershaven ©Google MapsKaart brouwershaven ©Google MapsGemeentebestuur en inwoners

De gemeente Brouwershaven, waartoe ook behoorde het gehucht Den Osse, telde 755 ingezetenen in 1815, 1749 in 1869, ruim 1900 op het hoogtepunt in 1874. Nadat de economische bloeiperiode van de 19e eeuw voorbij was daalde het inwonertal sterk tot 1313 in 1899. In 1980 stond de teller op 1339. Dat aantal steeg tot 1426 per 1 januari 2008. Sinds 1 januari 1997 maakt Brouwershaven deel uit van de gemeente Schouwen-Duiveland. De plaatselijke belangen worden behartigd door de Stadsraad Brouwershaven.Kaart Den Osse ©Google MapsKaart Den Osse ©Google Maps

Den Osse

Dit gehucht is bij duikers heel bekend. Bijna dagelijks komen mensen bij het duikcentrum aan de Nieuwe Kerkweg zich verkleden, alvorens te verdwijnen in het water van de Grevelingen. Den Osse beschikt over een zeer grote jachthaven, verblijfsaccommodaties en horeca. Behalve recreatievoorzieningen is er vrijwel geen bebouwing. Een opvallend pand is het in 1957 geopende gemaal Den Osse aan de Langendijk.

Hieronder de links naar de beschrijvingen van de overige plaatsen op Schouwen-Duiveland 

Bruinisse Brouwershaven Burgh Dreischor Ellemeet Haamstede Kerkwerve Nieuwerkerk Ouwerkerk Oosterland Renesse  Scharendijke Serooskerke Sirjansland Westerschouwen Zierikzee  Zonnemaire

Recreatie voert de boventoon in Den OsseRecreatie voert de boventoon in Den OsseGemaal Den OsseGemaal Den OsseVoorgevel stadhuis BrouwershavenVoorgevel stadhuis BrouwershavenVrouw JustitiaVrouw JustitiaVersiering voorgevel stadhuisVersiering voorgevel stadhuisVersiering voorgevel stadhuisVersiering voorgevel stadhuisWapen van Zeeland in voorgevel stadhuis. Wapen van Zeeland in voorgevel stadhuis.