headerbanner

Zomerdrukte aan de StoofwegZomerdrukte aan de StoofwegRing Ring Het ringdorp Renesse, voorheen een toonbeeld van rust, groeide in de 20e eeuw uit tot een dijk van een vakantiebestemming. Renesse staat, net als Zoutelande, vrijwel altijd in de top-10 van populairste binnenlandse toeristische bestemmingen van de website Zoover. Het dorp betaalde daarvoor wel een prijs.

Het dorp ontstond in de 13e eeuw. De naam verwijst naar door water omgeven land (nes) dat was begroeid met riet. De inwoners genoten een karig bestaan in de landbouw op de tamelijk arme gronden, die MarktMarktvoortdurend bloot stonden aan het stuifzand. Daarom kregen de Renessenaren de spotmaa, 'de zandlopers'. Een twee was 'geigenbokken', omdat heel veel inwoners een geit als huisdier hielden, de koe der armen, zoals dat vroeger heette.

In de laatste decennia van de 20e eeuw stond Renesse bekend als een ‘Sodom en Gomorra’ van feestende jongeren, althans zo omschreef de Provinciale Zeeuwse Courant het op 25 augustus 2001. Seks, drank en nachtelijk straatgeweld beheersten het beeld. De overlast nam daarna af, doordat buitenlandse bestemmingen zoals het Spaanse Salou populairder werden bij jongeren. Het gemeentebestuur van Schouwen-Duiveland werkt er bovendien hard aan om van het oude imago af te komen. Renesse moet blijven bruisen,DagtoeristenDagtoeristen maar tegelijkertijd ook familiebadplaats zijn.

Vooral in juli en augustus, maar ook in het voor- en naseizoen, kun je in het centrum vaak over de hoofden lopen. De horeca doet dan de hele dag goede zaken. Vanaf de tweede helft van de avond tot in de kleine uurtjes bestaat er een druk uitgaansleven in de disco’s en cafés. Het dorp heeft een grote dichtheid aan hotels, pensions, campings en vakantiewoningen.

Behalve verblijfsrecreanten krijgt Renesse ook bezoek van heel veel dagtoeristen. Die kunnen sinds 1997 parkeren op het transferium en vervolgens lopen naar het op enkele honderden meters daarvan gelegen dorpshart. Dat kan ook met het openbaar vervoer, Het uit 1933 stammende zomerhuis De schelp aan de Diuinweg 2 foto Rijksdienst Cultureel ErfgoedHet uit 1933 stammende zomerhuis De schelp aan de Diuinweg 2 foto Rijksdienst Cultureel Erfgoedwant het transferium is ook uitgerust met een busstation. Vanaf die plek is er gratis vervoer naar strand en dorp en weer terug.

A. J. van der Aa schreef in zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden over Renesse: ,,Het is een luchtig vrolijk en aangenaam gelegen dorp, een der aangenaamste van het eiland Schouwen waar het oog beurtelings door houtgewas, duinen en bouwlanden gestreeld wordt.” De akkers en weilanden waren echter schraal en dreigden voortdurend door duinzand te worden ondergestoven. De ontwikkeling van het toerisme was dan ook zeer welkom. Die leidde tot grote welvaart in het voorheen zo armelijke dorp.

Het toerisme komt op gang aan het begin van de 20e eeuw. Zij worden gelokt door de fraaie ligging in de Kop van Schouwen, die door liefst 17 kilometer strand wordt begrensd. Tot de eerste badgasten behoren luchtvaartpionier Albert Plesman en de bekende kunstenaar Anton Pieck. Enkele vooraanstaande inwoners besluiten in 1911 tot het oprichten van de Vereeniging Renesse Vooruit om de kwaliteiten van het dorp als vakantiebestemming aan te prijzen. Men zet advertenties om toeristen te trekken. Deze vereniging had tot doel vreemdelingen op de toeristische kwaliteiten van Renesse te wijzen. Een grote steun in de rug geeft in 1915 de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij (RTM). Die besluit in dat jaar om de lijn Zijpe–Brouwershaven door te trekken naar Burgh, waardoor ook Renesse veel beter wordt ontsloten. Spoedig daarna komt er een camping en verrijzen de eerste zomerhuisjes. De Tweede Wereldoorlog en de watersnoodramp van 1953 vormen tijdelijke onderbrekingen van de economische bloei.

Hierna volgt een beschrijving van enkele monumentale gebouwen die voor de liefhebbers belangwekkend zijn.

Jacobus de Meerderekerk

Net als in andere ringdorpen in Zeeland en op Goeree-Overflakkee staat de kerk van Renesse in het midden van de oude kern. Het is het tweede bedehuis. Het bouwjaar van de eerste kerk is niet bekend maar wel is zeker dat Jan van Renesse, bewoner van Slot Moermond, hier in 1207 is begraven voor het hoofdaltaar. Dat was evenals het kerkgebouw gewijd aan Jacobus Maior (Jacobus de Meerdere), oftewel Santiago de ComposteIa. De Jacobuskerk te Renesse is Rouwbord in de kerkRouwbord in de kerkstempelpost voor de pelgrims op hun route naar Santiago de Compostela in Spanje.

In de nis boven de toreningang, waarin tot aan de Reformatie een beeld stond van de naamgever van de kerk, hangt een schelp, het beroemde symbool van deze apostel.

Vermeldenswaard is verder dat de kermis van oudsher altijd is gehouden omstreeks 25 juli, de naamdag van Jacobus de Meerdere. De huidige kerk stamt vermoedelijk uit 1506, maar de door een traptoren bekroonde toren is van 1458. Deze stond los van de eerste kerk.De twee kerk is tegen de toren aangebouwd. In de toren hangt een luidklok van Pieter van Dormen uit 1458 met het randschrift ‘Salvatrix seculi, Stella maris succure ora nobis’ (redster der eeuw, sterre der zee, wees onze hulp). De huidige kerk is in de 16e eeuw tegen de toren aangebouwd. Na de Reformatie verdween het koor onder de slopershamer, maar het muurwerk aan de oostkant vertoont er nog sporen van. Later verrees op de plaats van het koor een kleiner, dat dienst doet als consistorie (kerkenraadskamer).

Opvallend zijn de vijf rouwborden, twee wapenborden en 23 losse wapentjes, die zijn opgehangen in het schip (de kerkzaal) en de consistorie. Deze dateren allemaal uit de tweede helft van de 18de eeuw. Een dergelijke verzameling is in Zeeland zeldzaam. De 17e eeuwse preekstoel komt uit de kerk van Elkerzee, die is gesloopt nadat het gebouw zeer zware schade opliep bij de Ramp van 1953. Klik hier voor bezichtigingsmogelijkheden. 
Klik hier voor een uitgebreidere beschrijving van de kerk. 
Klik hier voor kerkdiensten. 

Slot Moermond

Zijaanzicht MoermondZijaanzicht MoermondDoor de vele gewapende conflicten en overstromingen is Zeeland arm aan kastelen van middeleeuwse oorsprong. Daaronder valt Slot Moermond. Het huidige kasteel is het derde op deze plaats en is gebouwd met gebruikmaking van de resten van het tweede. Hierna de geschiedenis in vogelvlucht.

Naast het huidige gebouw liggen de fundamenten van het slot dat heer Costijn van Zierikzee, die ook bekend stond onder de naam Costijn van Renesse II, in de jaren 1229-1244 laat bouwen op grond die hij kreeg van Floris V, graaf van Holland en Zeeland. Floris valt in Hieronder bevinden zich de resten van een ronde toren van het eerste kasteelHieronder bevinden zich de resten van een ronde toren van het eerste kasteel1296 in moordenaarshanden.

Na de dood van de graaf slaat Wolfert van Borselen het beleg rond Moermond. Hij is in een diepgaand conflict verwikkeld met bewoner Jan van Renesse, de kleinzoon van de bouwer van het slot. Na enkele maanden geven de door honger uitgeputte belegerden zich over. Jan van Renesse slaagt erin om te vluchtten naar Vlaanderen. Wolfert van Borselen laat Moermond na de overgave met de grond gelijk maken. De fundamenten van dit slot worden in 1956/7 blootgelegd bij opgravingen. Het oudste kasteel was een middeleeuwse SlotgrachtSlotgrachtringburg met een zware vierkante toren.

In 1321 verrijst het tweede slot naast de fundamenten van het oudste. Dit kasteel is een maatje kleiner dan het eerste. Het is een rechthoekig gebouw, dat op twee hoeken is uitgerust met ronde torens. Dit kasteel wordt enkele malen geplunderd tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten en in 1451 verwoest.

Het bewaard gebleven poortgebouw van het tweede kasteel dient als basis voor het derde kasteel. Jacob van Tuyll, Heer van Serooskerken, Welland en Moermond, geeft in 1513 opdracht tot de bouw. Het slot ondergaat daarna diverse Interieur Moermond rond 1916. Collectie Rijksdienst Cultyureel Erfgoed. Foto C SteenberghInterieur Moermond rond 1916. Collectie Rijksdienst Cultyureel Erfgoed. Foto C Steenberghverbouwingen in Dordtse stijl. Zo verrijst in 1612 de huidige achtkante toren, die gelijkenis vertoont met die van Landgoed Dordwijk in Dubbeldam. Dat geldt trouwens ook voor de trapgevel. Stenen van het eerste slot worden waarschijnlijk gebruikt bij de bouw van de westvleugel van het huidige slot.

De toegangspoort toont wapens en de tekst: ‘Virtus post fata virescit’. Dat betekent ‘door tegenslagen komt de deugd tot ontplooiing’. In 1911 ondergaat het interieur flinke verbouwingen om het geschikt te maken voor bewoning. Door de Ramp van 1953 lijdt het kasteel zware schade. Het Boerderij MoermondBoerderij Moermondwater komt er tot twee meter hoog. Zodoende verlaat slotheer Vriesendorp Moermond.

Door toedoen van jonkheer A. F. Ch. (Guus) de Casembroot, Commissaris van de Koningin in Zeeland, volgt in 1955 de oprichting van een stichting die ervoor zorgt dat Moermond III in 1958-1960 in luister wordt hersteld. Dan ontstaat ook de nieuwe muur rond het huis, die is uitgerust met drie hoektorentjes. Het slot krijgt uiteindelijk de bestemming van feestlocatie/conferen-
tieoord.

Aan de oprijlaan staat een monument dat herinnert aan ‘De Tien van Renesse’, die daar op 10 december 1944 door de Duitse bezetter zijn opgehangen. Een beschrijving van dit drama rond deze verzetstrijders vormt het einde van deze reportage.

‘t Huys Grol

Dit herenhuis aan de Stoofweg dateert in aanleg uit de 16e eeuw. Het stond er in ieder geval al in 1599, omdat bekend is dat het toen werd bewoond door Jan Leendertszoon. De buitenplaats, een rijksmonument, is enkele malen verbouwd. Dat gebeurde voor het laatst in 1876. Bij Grol behoort een fraaie tuin (3000 m²) in Engelse landschapsstijl. De naam betekent ‘groen’ (vergelijk Grollo en Groenlo in Overijssel). Grol wordt gebruikt als pension. Klik hier voor informatie. 't Huis Grol't Huis Grol

Vakantiewoningen

De panden Duinweg 1, 2, 3 en 5, Bermweg 2 en 10 en de Oude Moolweg 60 dateren uit de Dertiger Jaren, toen het verblijfstoerisme begon te groeien. De onder architectuur gebouwde recreatiebungalows staan op de lijst van Rijksmonumenten. Klik hier voor alle gebouwen in Renesse die dezelfde status genieten. 

Voor het overige bevat Renesse weinig karakteristieke gebouwen. Het voormalige jachtslot De Helle aan de Helleweg 4 staat net buiten Renesse en wordt beschreven bij de reportage over Noordwelle. 

Boerderij Rampweg foto Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedBoerderij Rampweg foto Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedMarkten

Renesse is befaamd vanwege de markten. Die worden gehouden vanaf de laatste woensdag in april tot en met de laatste woensdag in september van 8.00 tot 14.00 uur. Op de zaterdagen in juli en augustus is het een drukte van belang tijdens de avondmarkten, die duren van 19.00 tot 23.00 uur. De avondmarkt wordt normaliter om de week gehouden. Bovengenoemde evenementen gingen in 2020 niet door wegens de coronacrisis. Hetzelfde lot trof de jaarlijks in september gehouden Fjoer Toer, een avondwandeling over het strand en door de bossen langs creatieve vuur- en lichtobjecten. Klik hier voor meer informatie. 

Natuurschoon

Ondanks de grote druk die de recreatie zet op het landschap, heeft Renesse veel te bieden aan natuurschoon. Het ligt immers aan de rand van de Kop van Schouwen die behalve zee en strand ook bestaat uit zeer brede duinen en een flink bosgebied. Wie elders in het land wellicht vergeefs hoopt op een ontmoeting met grofwild in de natuur heeft hier wellicht meer succes. Het gebied is bekend, volgens sommigen ook berucht, door de grote populaties aan reeën en damherten. Klik hier voor meer over de natuur in de regio. 

Strao

Renesse bijt in het voorjaar traditioneel het spits af bij het strao (strand) rijden. Een lange stoet van ruiters te paard rijdt dan naar zee. Aan het strand worden de paardenvoeten gewassen en ontsmet na de lange winter op stal.

Sinds de Keltische tijd bestonden er langs de West-Europese kusten en in Denemarken rituelen waarbij mens en dier zich reinigden met een zeebad. Het feest viel in de Middeleeuwen op de laatste zondag voor de Vasten. Na de Reformatie verschoof het naar de maandag.   Sinds 1955 valt strao in Renesse op zaterdag. Wie die het vaakst meedeed rijdt voorop in de bonte stoet en blaast op de hoorn. Klik hier voor website. Klik hier voor overzicht evenementen.  Bekijk de informatieve film over geschiedenis en achtergronden.

Logies en eten en drinken

Je kunt in Renesse op alle mogelijke manieren verblijven en het wemelt er van de horecagelegenheden, waaronder ook strandtenten. Klik hier voor meer informatie.  

Bertie Steur

De in Renesse geboren Bertie Steur verwierf in 2014 nationale bekendheid toen zij als lesbische agrariër deelnam aan het programma Boer Zoekt Vrouw. Zij maakte in 2016 indruk door haar deelname aan Expeditie Robinson, dat ze glansrijk won. Bertie genoot voor die tijd in de streek al bekendheid als lid van de gemeenteraad Schouwen-Duiveland. Later nam zij ook zitting in Provinciale Staten. Klik hier voor haar levensloop. 

©Google Maps©Google MapsGemeentebestuur en inwoners

Renesse ging per 1 januari 1961 op in Westenschouwen. Onder die gemeente vielen ook de dorpen Burgh, Haamstede, Noordwelle en Serooskerke. Westenschouwen werd Nieuwjaarsdag 1997 onderdeel van de gemeente Schouwen-Duiveland. De plaatselijke belangen worden behartigd door de dorpsraad. Klik hier

A. J. van der Aa meldt in zijn in 1846 verschenen negende deel van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden dat Renesse toen 480 inwoners telde. In 1980 werden 1325 ingezetenen geteld. Op 1 januari 2019 bleef de teller stilstaan op 1470 inwoners.©Google Maps©Google Maps

1944: Het drama

Hier voltrok zich het dramaHier voltrok zich het drama

Het drama rond 'De Tien van Renesse' neemt een aanvang wanneer een groep verzetsstrijders besluit om per boot over te steken naar het bevrijde Noord-Beveland, onder meer om de Geallieerden te informeren over de toestand op Schouwen-Duiveland. Nadat een eerste poging mislukt, leidt de tweede tot de arrestatie van tien verzetsmensen en een Armeense officier. De laatste weet uiteindelijk te ontkomen maar de anderen wacht onverbiddelijk het einde.

Na hun terdoodveroor-
de
ling in het standgericht in Middelharnis worden GedenksteenGedenksteende Tien naar Haamstede gebracht. Daar verleent Henricus Cornelis Voorneveld, predikant van de Gereformeerde Kerk van Haamstede hen op 10 december 1944 geestelijke bijstand. De dominee is daartoe uit de ochtendkerk-
dienst opgetrommeld, want het is dan zondag. De predikant 
leest de mannen Psalm 91 voor in de Statenvertaling. Daarvan luiden de eerste twee verzen: ,,Die in de schuilplaats des Allerhoogsten is gezeten, die zal vernachten in de schaduw des Almachtigen. 2 Ik zal tot den HEERE zeggen: Mijn Toevlucht en mijn Burg! Mijn God, op Welken ik vertrouw!” Dat de terdoodveroordeelden deze boodschap serieus nemen blijkt uit het feit dat ze, voor de dominee vertrekt, het beroemde Lutherlied zingen, waarvan de eerste regels luiden:

,,Een vaste burcht is onze God, een toevlucht voor de Zijnen! Al drukt het leed, al dreigt het lot, Hij doet zijn hulp verschijnen! De vijandOmslag boek over de TienOmslag boek over de Tien rukt vast aan met opgestoken vaan; hij draagt zijn rusting nog van gruwel en bedrog, maar zal als kaf verdwijnen!”

Op blaadjes die de dominee uit zijn zakagenda scheurde schreef hij de laatste boodschap van de mannen aan hun geliefden. Zoals deze van hoofdpersoon Leen Jonker: ,,Geliefde vrouw. Ik groet u voor eeuwig. Kust mijn kinderen, groet ouders en allen die mij lief zijn. Vergeef alles wat ik u soms heb aangedaan. Je innig geliefde man Leendert Jonker en vader. Sterke u God.’’

Na het bezoek van Voorneveld worden de Tien naar Renesse gevoerd. Omwonenden worden gedwongen de ophanging bij te wonen. Het gaat op dat moment om negen personen, want één van de mannen is ernstig gewond geraakt bij zijn arrestatie. Hij wordt na zijn overlijden alsnog aan een strop gehangen op dezelfde plaats.

Hiernaast een afbeelding van de omslag van het boek dat Ellen de Vriend schreef over De Tien van Renesse 

Hieronder de links naar de beschrijvingen van de overige plaatsen op Schouwen-Duiveland 

Bruinisse Brouwershaven Burgh Dreischor Ellemeet Haamstede Kerkwerve Nieuwerkerk Ouwerkerk Oosterland Renesse  Scharendijke Serooskerke Sirjansland Westerschouwen Zierikzee  Zonnemaire