headerbanner

Slot HaamstedeSlot HaamstedeIn Haamstede wonen al mensen sinds de Oudheid. Stenen getuigen van de rijke geschiedenis van het slot, de dorpskerk, de molen en andere monumenten. Aan Haamstede zijn de namen verbonden van illustere mannen onder wie evangelist Willibrord, keizer Karel de Vijfde, de vermeende nationale held Witte van Haamstede, viceadmiraal Adolf van Haamstede, theoloog-kapitalist Godefridus Udemans en vliegtuigpionier Antony Fokker. Allemaal hoog geplaatsen en/of figuren die een lijntje hadden met het hogere.

In de omgeving van Haamstede wonen al mensen tijdens het Neolithicum. Dat is de Nieuwe Steentijd (Idyllisch gezicht op Molen De GraanhalmIdyllisch gezicht op Molen De Graanhalmca 4300 tot 2000 voor Christus). Dat blijkt uit opgravingen in 1956/7 bij de Steursweg. De toenmalige Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) stuitte daar op huisplattegronden van de Vlaardingencultuur (3500-2000 v. Chr.). Een van de woningen is gereconstrueerd in het Horsterwold bij Zeewolde in Flevoland. De nagebouwde woning kreeg de naam het huis van Brabers omdat de bewoners vermoedelijk uit Brabant kwamen. Klik hier voor meer informatie. Hoewel het niets uitstaande heeft met de Oudheid is het frappant dat de familienaam De Braber veel voorkomt op Schouwen-Duiveland. Die betekent ‘De Brabander’.

Romeinen

Het gebied bleef bewoond tot in de derde eeuw na Christus. Dat bleek toen de ROB ook de plattegronden in kaart kon brengen van vier woningen uit de Romeinse tijd. Daarin zijn resten gevonden van tibuli. Dat zijn buizen die de Romeinen gebruikten voor hun fameuze heteluchtverwarmingssysteem.

Zeeland raakte vanaf de 3e eeuw vrijwel ontvolkt. De sterk stijgende zeespiegel leidde tot grote overstromingen. Pas na vijf eeuwen nam de bewoning van Zeeland weer toe. Dat gold ook voor de omgeving van Haamstede, zo bleek in 1964 bij de restauratie van het kasteel. Daarbij gaf de grond skeletten prijs uit 8e en de 9e eeuw.

Ring HaamstedeRing HaamstedeHamer

Haamstede is opgekomen bij het kasteel. De Ring met de kerk in het midden vormt het hart van de bebouwing. Het dorp kwam op langs de Hamer (of Aemer), een zijriviertje van de Schelde. Dat verklaart ook de dorpsnaam als een plaats (stede) aan deze kreek.

Slot HaamstedeSlot HaamstedeKasteel

Woonkamer. foto WikimediaWoonkamer. foto WikimediaIn Zeeland staat maar een handvol gebouwen dat de naam kasteel verdient. Veel versterkte huizen gingen verloren door oorlogen en watervloeden. Haamstede vormt een van de gelukkige uitzonderingen. Het heeft een slot om u tegen te zeggen. Mogelijk bouwden de Romeinen op het kasteelterrein al een versterking. Bij de restauratie (1963- 1973) zijn funde-
ringen aangetroffen die daar op duiden. 
Het eerste kasteel bestond mogelijk slechts uit een houten woontoren. Het huidige ontstond in de tweede helft van de 13e eeuw. Het was een rechthoekige woontoren (donjon). Die stond op een ommuurd en omgracht terrein. De omtrekken daarvan zijn nog zichtbaar. Aan de oostkant van de toren zat een poortuitbouw vast, zo is ontdekt tijdens restauratie. Toen is op de bovenverdieping ook de ridderzaal teruggevonden. Die was in de eeuwen daarvoor opgedeeld in afzonderlijke kamers. Lodewijk van Gruuthuuse, ook wel Lodewijk van Brugge genoemd, liet het slot enorm uitbreiden. Dat gebeurde waarschijnlijk kort na 1468.

Ingang Slot HaamstedeIngang Slot HaamstedeBrand

Het vergrote kasteel ging in 1525 in vlammen op. Dat kwam door een feest dat eigenaar René van Gruuthuuse gaf. Hij richtte dat aan omdat keizer Karel de Vijfde op 24 februari van dat jaar bij de ten zuiden van Milaan liggende Italiaanse stad Pavia een overwinning boekte op de Franse koning Frans I. Het slot was feestelijk verlicht met brandende toortsen. Naar alle waarschijnlijkheid hebben die vlam gevat. Het slot bleef als een ruïne liggen Gelukkig bleef het muurwerk bij de brand gespaard. En zo komt het dat de resten van het hart van het kasteel, de oorspronkelijke woontoren, zijn geïntegreerd bij de herbouw, waartoe Jacob van den Eijnde in 1609 de opdracht gaf. Toen verrezen de torens ter weerszijden van de donjon. Het kasteel onderging uitbreidingen in de jaren 1679-1681 en 1706-1729. Bij een restauratie in 1888 kregen de muren, geheel naar de mode van die tijd, een pleisterlaag. Die is gelukkig verwijderd bij het herstel in de 20e eeuw.

Het kasteel is op gezette tijden publiek toegankelijk. Klik hier voor informatie. Ingang aan de RingIngang aan de Ring

Slotbos

Het Slotbos, onderdeel van het natuurgebied Zeepeduinen, is alleen te bezoeken tijdens excursies van Natuurmonumenten. Gegevens daarover staan op het informatiepaneel bij het kasteel. De data zijn ook op te zoeken op de website van natuurmonumenten. Klik hier voor website. 

Witte van Haamstede

Op de hoek van de Weststraat en de Ring staat een klein standbeeld van Witte van Haamstede. Hij was de bekendste bewoner die ooit op het kasteel van Haamstede verbleef. Deze heer van Haamstede kwam circa 1281 ter wereld als bastaardzoon van de beroemde Hollandse graaf Floris de Vijfde.Hij kreeg de achternaam Van Heusden. Zijn broer graaf Jan de Eerste gaf het kasteel aan hem in leen. Dat betekent dat hij het in gebruik mocht nemen. Witte van Haamstede zou zijn mannetje hebben gestaan op het slagveld. Dat kwam goed van pas, want het was in zijn tijd volop oorlog. Graaf Gwijde van Vlaanderen veroverde vanaf 1303 bijna heel Zeeland, Holland en Utrecht. In 1304 waren alleen Dordrecht en Haarlem nog in handen van graaf Jan van Holland. Volgens overlevering keerde Witte van Haamstede het tij. Hij zou in dienst van Jan, die opgesloten zat in het belegerde Zierikzee, het Vlaamse leger een grote nederlaag hebben toegebracht. Dat zou zijn gebeurd nabij het huidige Huis te Manpad bij Heemstede. Daar staat op een gedenkzuil: ,,ter eere van Witte van Haemstede grave Floris zoon van Holland en van de brave burgers van Haerlem die met hem de vreemde MANNEN langs dit PAD verdreven den xxvi april mccciiii en ter eere van hen die tot ontzet van Haerlem bij dit MANNEPAD hun leven waagden.” Hierdoor genoot Witte van Haamstede een heldenstatus als die van Michiel de Ruyter en Piet Heijn. Dat verhaal hield stand tot historici in de 20e eeuw ontdekten dat de slag op fantasie berust. Dus moet Witte het met een kleine sculptuur doen, die schril afsteekt tegen het standbeeld van Michiel op het Keizersbolwerk in Vlissingen. Klik hier voor meer informatie over Witte. 

Slot Haamstede kende sinds de Middeleeuwen een groot aantal al dan niet adellijke eigenaren. Klik hier voor meer informatie. 

Dorpskerk

Dat de dorpskerk van Haamstede zo groot is uitgevallen heeft alles te maken met de nabijheid van de schatrijke bewoners van het slot. Het gebouw is net als het kasteel de moeite waard om te bezoeken. De eerste kerk van Haamstede stond vermoedelijk in het duingebied, grofweg ergens tussen de huidige vuurtoren en Westenschouwen. Dit bedehuis is al genoemd in 776. Op de plaats van de dorpskerk stond waarschijnlijk rond 925 al een houten godshuis. Dat werd omstreeks het jaar 1000 opgevolgd door een aan Johannes de Doper gewijde tufstenen kerk in Romaanse stijl.

De huidige dorpskerk kwam gereed in 1506. Deze werd gebouwd omdat de Romaanse kerk rond 1500 afbrandde door blikseminslag. Het kolossale gebouw kon verrijzen dankzij de gaven van Jan de Vijfde van Brugge alias Van Gruuthuuse, die toentertijd het kasteel bewoonde als Heer van Haamstede. De invloed en rijkdom van de adellijke heren straalt heden ten dage nog af van hun stadspaleis in Brugge dat als museum is ingericht. Klik hier voor meer informatie. Orgel Hervormde KerkOrgel Hervormde Kerk

Keizerlijk bezoek

De nieuwe kerk trok veel aandacht. Zelfs keizer Karel de Vijfde, die bevriend was met de heer Van Gruuthuuse, reisde in juli 1540 af naar Haamstede om het bouwwerk te kunnen bezoeken. Het kasteel kon hij toen niet bezoeken, daar dat toen nog in puin lag. Na de Reformatie verdween er een flinke hap uit het gebouw. Het koor is namelijk in 1605 gesloopt. Dat gebeurde op grote schaal in Zeeland. Dat kwam doordat bij de protestantse eredienst de kansel de centrale plaats kreeg bij de Woordverkondiging. In de katholieke traditie is dat juist het koor. Na de Reformatie legden veel koren dus het loodje omdat de protestanten ze overbodige achten. Naar verluidt zijn de stenen van het koor verwerkt bij het herstel van het slot dat in 1609 begon.Bij een grote kerk horen grote pilarenBij een grote kerk horen grote pilaren

Interieur

Bij binnenkomst van de kerk trekt het grote houten schot de aandacht, dat schip en transept (dwarsbeuk) van elkaar scheidt. Het is beschilderd met de tekst ‘Zo blijft geloof, hoop en liefde, deze drie maar de meeste is de liefde’ uit hoofdstuk 13 van het Bijbelboek 1 Korintiërs. In de kerk hangen drie koperen kroonluchters. De kansel dateert uit 1610. Op de uit 1743 stammende herenbank staan wapens van de ambachtsheerlijke families Mogge en Van der Lek.Kerkbrede BijbeltekstKerkbrede Bijbeltekst

Ziekentroost

Onder de predikanten die de kerkelijke gemeente van Haamstede dienden waren er enkelen die vroeger nationale bekendheid genoten. Onder hen was dominee Cornelis van Hille, die hier in 1577 tijdelijk verblijf hield. Hij publiceerde in 1571 de Ziekentroost. Deze publicatie ter bemoediging van stervenden kreeg een vaste plaats in tal van Psalmboekuitgaven. Klik hier voor volledige tekst. 

Kapitalist

Godefridus Corneliszoon Udemans stond van 1582 tot 1599 op de kansel in Haamstede. Hij behoorde met Willem Teellinck (zie hieronder) tot de grondleggers van de Nadere Reformatie, de piëtistische stroming die in Zeeland veel aanhang kreeg. Udemans fulmineerde tegen de lange haardracht bij mannen in zijn tijd. Maar historisch gezien van veel groter belang was zijn publicatie ’t Geestelyck Roer van ‘t Coopmans schip’. Daarin verdedigde hij het maken van handelswinsten als een zegen van Godswege. De theoloog keurde de slavenhandel goed, maar ging daarin minder ver dan tijdgenoten. Zo bepleitte hij de vrijlating van slaven die zich bekeerden tot het christendom. Dat leidde er overigens toe dat plantagehouders probeerden te voorkomen dat slaven met het Evangelie in aanraking kwamen. Volgens de Duitse geleerde Max Weber geldt Udemans met genoemde publicatie als een van de grondleggers van het kapitalisme.

De theoloog was ook tweede voorzitter van de Synode van Dordrecht (1618-1619). Die nationale kerkvergadering gaf opdracht tot het vertalen van de Bijbel in de Nederlandse taal (Statenvertaling). Klik hier voor meer over het leven van Udemans. Zo zag Cornelis Pronk de kerk in 1745Zo zag Cornelis Pronk de kerk in 1745

Vroomste dorp

Willem Teellinck behoorde evenals Udemans tot de piëtistische stroming. Hij was van 1608-1613 verbonden aan de kerk van Haamstede. Teellinck gaf zestig boeken uit en liet bij zijn dood 40 manuscripten achter. Van hem werd gezegd dat hij de inwoners van het dorp, eerder juist berucht om hun losse levenswandel, tot de vroomste uit de wijde omtrek maakte.   

De kerk van Haamstede is behalve tijdens erediensten ’s zomers op donderdag te bezoeken van 10.30-15.30 uur. Dan is er een expositie te zien en wordt vaak het kerkorgel bespeeld. Klik hier voor informatie over de Hervormde Gemeente die het kerkgebouw gebruikt. 

Molen De Graanhalm

Op de grens met Burgh staat molen De Graanhalm. De tweede naam is Pannenkoekenmolen en die is onder het grote publiek bekender dan de eerste. Het is opvallend dat deze molen is neergezet op het laagste punt in de nabije omtrek. Een verklaring daarvoor is dat hier in de Middeleeuwen aanvankelijk is gemalen met een getijdemolen. Die werkte, zoals de naam al zegt, op eb en vloed. Aan de overkant van De Graanhalm begint de Moolweg. De naam is een regelrechte verwijzing naar een molen. Een getijmolen draait met een waterrad dat verbonden is met de maalstenen binnen in het gebouw. Deze molens worden gevoed vanuit een molenwater. Komt de vloed op dan wordt de sluis naar de molenkom opengezet, die dan volstroomt vanuit het buitenwater. Dat kan in dit geval een kreek zijn geweest die vanaf de Oosterschelde het Schouwse land indrong. De sluisdeuren van een getijmolen sluiten bij het invallen van de eb. Wanneer het peil van het buitenwater voldoende is gedaald kunnen de sluisdeuren weer open. Het rad van de molen kan nu draaien op de kracht van het uitstromende water. Kost niks en is twee keer per etmaal toepasbaar. Over groene energie gesproken!

Stellingmolen

Van de getijmolen ter plaatse is overigens niets naders bekend. Wel is zeker dat De Graanhalm in 1847 is gebouwd op de plaats waar eerst een houten achtkante molen stond. Die was te klein om al het werk aan te kunnen. Daarom is De Graanhalm een stellingmolen. Dat type is veel hoger en bevat meer opslagruimte dan de grondzeiler die hier tot 1847 dienst deed. Van zo’n type komen, zoals de naam zegt, de zeilen tot aan de grond. De wieken van een stellingmolen hangen op een veel hoger niveau. De molenaar kan ze kruien (= naar de hoek draaien van waaruit de wind waait) vanaf de balie of stelling die rondom de molenromp is aangebracht.

Duurzaam bedrijf

Het echtpaar Mattie en Piet-Jan Landegent kocht de molen in 1974 aan. Ze openden er een pannenkoekhuisje dat al snel uitgroeide tot een volwaardig bedrijf. De Pannenkoekmolen is een begrip bij inwoners en toeristen. Je kunt er behalve pannenkoeken ook ijs eten. Alles is gemaakt met producten uit eigen tuin/streek. En alles wat met meel te maken heeft is gemalen op De Graanhalm, die uitsluitend op windkracht werkt. Het bedrijf is dan ook sterk gericht op verduurzaming. Het pannenkoekenmeel is gemaakt van tarwe die achter de molen rijpt. Men bewerkt het akkerland met Zeeuwse trekpaarden. Klik hier voor meer bijzonderheden over het duurzame karakter van het bedrijf. 

De familie Landegent slaagde erin om maalbedrijf en horeca op een succesvolle manier te combineren. Klik hier voor meer informatie.

Een tweede voorbeeld van zo’n horeca-maalbedrijf-combinatie op Schouwen-Duiveland is molen De Lelie in Elkerzee. Klik hier voor meer informatie. 

Klein adellijk huis en het grote op de achtergrondKlein adellijk huis en het grote op de achtergrondHet Anker

Het karakteristieke woonhuis Het Anker aan het Sluispad 2 draagt muurankers met het jaartal 1617. Het is geen sluiswachterswoning geweest zoals soms wordt aangenomen. Tot de bewoners behoorde Adolf van Haamstede (1520-585), zoon van de vierde Witte van Haamstede. Hij bleef katholiek toen de Reformatie opkwam en trouw aan koning Philips II. Adolf was viceadmiraal van de Spaanse vloot. Een door hem in 1573 uitgeruste vloot werd in de pan gehakt door de Watergeuzen. Toen Adolf in 1574 met een vloot op weg was om het door de geuzen belegerde Middelburg te ontzetten trok hij aan het kortste eind bij de Slag bij Reimerswaal. Hoewel het huis er in de 16e eeuw al stond is de trapgevel van 1918. Deze is aangebracht in opdracht van de toenmalige eigenaar R. H. van Schaik, directeur van Dobbelman Tabak- en Zeepfabriek in Rotterdam. De 17e eeuwse ingangspoort naast het pand is afkomstig van een herenhuis in Zierikzee. Het pad is te bezoeken op Open Monumentendag.

Weststraat 34Weststraat 34Overige interessante monumenten

Brouwerij

De panden aan de Westraat 32 en 34 vormen een heel mooi monumentaal duo. Het woonhuis met achterliggende schuur op nummer 34 was vanaf de 17e eeuw tot de sluiting in 1830 in gebruik als brouwerij. Deze droeg de naam De Witte Gekroonde Leeuw. Exploitanten waren leden van de familie Bolle. Het uit 1799 daterende huis op nummer 32 werd eveneens bewoond door leden van de brouwersfamilie.De Bruynvis. Linksachter de voormalige Christelijke Gereformeerde KerkDe Bruynvis. Linksachter de voormalige Christelijke Gereformeerde Kerk

De Bruynvis

Opvallend is de gevelsteen van huis ‘De Bruynvis aan de Noordstraat 32. De naam heeft niets uitstaande met visserij. Het uit circa 1810 daterend pand heet zo omdat het ooit werd bewoond door mensen met de achternamen De Bruyn en Vis. Het rijtje kleine woningen aan de Noordstraat 22 t/m 28 is gebouwd in opdracht van het Burgerlijk Armenbestuur en diende tot huisvesting van behoeftigen. Op de gevelsteen van het woonhuis aan de Ooststraat 1 staat: ‘Het nieuwe Gasthuis tot Haemsteede’. Daaruit blijkt dat hier ooit zieken zijn verpleegd. Direct rechts daarvan op de Ring 23 staat een voormalige smederij, die een horecabestemming kreeg. Voor het gebouw staat een travalje (hoefstal).Voormalig ziekenhuisVoormalig ziekenhuis

De Bewaarschole

Aan de Weststraat 18 staat de fraaie voormalige bewaarschool (kleuterschool). Het Burgerlijk Armbestuur liet dat in 1873/4 bouwen in neoclassicistische stijl. Tot 1956 is hier onderwijs gegeven aan kleuters uit Haamstede en Burgh. Daarna deed het gebouw dienst als gymlokaal, postkantoor, repetitielokaal van de Koninklijke Muziekvereniging Witte van Haemstede en mortuarium. Sinds 1975 fungeert het pand als ruimte voor kunstexposities. Klik hier voor website. BewaerscholeBewaerschole

Tempelput

Aan de linkerzijde van de Moolweg (in noordelijke richting) ligt de Tempelput. Voorheen grensde die aan de Paesen’hil, oftewel de Paasheuvel, maar die is geheel afgegraven. Volgens overlevering hield Willibrord hier tegen het einde van de 7e eeuw ooit een preek. Deze monnik stak in 690 samen met elf of twaalf metgezellen vanuit Engeland de Noordzee over om in de Lage Landen het Evangelie te brengen.

In veldboeken tot 1667 wordt gemeld dat er bij de locatie van de plas een tempelruïne ligt. Het betrof de resten van een Romeinse tempel, die was gewijd aan Ariane. Inwoners van Haamstede noemden een pad in deze omgeving het ‘Laantje van Ariane’.

De Romeinen exploiteerden een handelsnederzetting aan de zuidwestpunt van Schouwen-Duiveland. De resten daarvan liggen in zee voor de kust van Westenschouwen. Mocht Willibrord hier inderdaad hebben gepreekt, dan is de locatie een logische keuze. Evangelisten hadden vanaf de Bijbelse tijd de gewoonte om juist daar hun boodschap te brengen waar de lokale gemeenschappen hun eigen goden vereerden.

Meidenjacht

Tot in de 20 eeuw kwam de jeugd hier op tweede paasdag bijeen bij de heuvel. Op die uitgaansdag stonden er kraampjes waar lekkers werd verkocht. Een jongen kon daar als aanzoek aan een meisje vragen of zij eens mee de heuvel af wou rollen. Dat gebruik hield mogelijk verband met prehistorische vruchtbaarheidsrituelen. Het evenement vertoonde ook gelijkenis met de taferelen op tweede pinksterdag op het 51 meter hoge Klimduin bij Schoorl. 

De Paasheuvel aan de Moolweg is in de 20e eeuw afgegraven. Het zand is gebruikt voor wegenonderhoud in Haamstede en Burgh. Heel jammer dat daarvoor uitgerekend deze historisch interessante heuvel is gebruikt. In het kilometers diepe duingebied was er elders immers genoeg zand voorhanden.

Strao

homepagina van website http://www.straoburghhaamstede.nl/homepagina van website http://www.straoburghhaamstede.nl/

Het water in de Tempelput diende vanouds voor de paarden als drinkput na de strao in februari of maart. In de Westhoek van Schouwen bestaat het eeuwenoude gebruik om met de paarden naar zee te rijden om de benen te wassen van de edele viervoeters. Het straorijden is opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Klik hier voor geschiedenis en achtergronden van dit gebruik. Klik hier voor website strao Burg-Haamstede

Timpebos

Het geboomte bij de put draagt de naam Timpebos. Dat is een verwijzing naar een timpaan, de driehoekige bekroning van een klassieke tempel. Bossen bij tempels werden daarom in de vorm van een driehoek aangeplant. Haamstedenaar Wim de Vrieze, die een groot aantal publicaties op zijn naam heeft staan over de geschiedenis in de Westhoek van Schouwen, sprak een video in over de Tempelput. Klik hier voor meer informatie over Wim de Vrieze. 

Kerken van Haamstede

Onze Lieve Vrouwe op ZeeOnze Lieve Vrouwe op ZeeOf Willibrord nu in Haamstede is geweest of niet, zeker is dat het christendom in de Middeleeuwen vaste voet kreeg. De geschiedenis van de dorpskerk is aan het begin van dit verhaal beschreven. Vroeger stond er ook een kerkje of kapel in Onze Lieve Vrouw op Zee. Dat gehucht lag bij het Middenpad in de duinen van Haamstede. Daar stond in de Middeleeuwen een aan Onze Lieve Vrouw gewijde houten kapel. Die is rond 1500 vervangen door een Voormalige Christelijke Gereformeerde KerkVoormalige Christelijke Gereformeerde Kerkstenen exemplaar. Bij het gehucht lag een vluchthaventje. De kapel kreeg soms bezoek van vissers die hier een pelgrimsinsigne kochten ter bescherming op zee. Andere bezoekers waren mensen die in Zierikzee waren veroordeeld tot een bedevaart. De kapel is in 1572 verwoest door de Watergeuzen, die na de inname van Brielle met hun schepen naar Schouwen afzakten. Het gehucht verdween later onder het zand. Op de plek waar in 1907 de fundamenten van het kerkje bloot waaiden is in 2011 een Gereformeerde KerkGereformeerde Kerkinformatiepaneel geplaatst. De aan Onze Lieve Vrouw op Zee gewijde de Rooms Katholieke Kerk aan de Serooskerkseweg 2 herinnert aan de duinkapel. De kerk dateert van 1958/9. Klik hier voor website. 

De gereformeerden houden diensten in de kerk aan Platboslaan 1. De Gereformeerde Kerk ontstond rond 1850. In 1925 is de kerk aan de Noordstraat in gebruik genomen. Deze stond op de plaats waar nu de Spar is gevestigd. Omdat de gemeente groeide is in 1963 de huidige kerk gebouwdKerk Gereformeerde GemeenteKerk Gereformeerde Gemeente aan de Platboslaan. Klik hier voor meer informatie. 

Aan de Ankerweg 10 staat de kerk van de Gereformeerde Gemeente. Die ontstond in 1901 toen leden zich onttrokken aan de plaatselijke Gereformeerde kerk. Na achtereenvolgens in een particuliere woning en een pakhuis te hebben gekerkt betrok de gemeente een eigen bedehuis aan de Noordstraat. Het huidige kerkgebouw aan het Sluispad is in gebruik sinds 1953. Het gebouw onderging in 1971 een uitbreiding. Klik hier voor website. 

De in 1956 vanuit Zierikzee ontstane Christelijke Gereformeerde Kerk houdt diensten in de Ontmoetingskerk aan de Dapperweg 25. Klik hier voor website. Christelijke Gereformeerde Kerk HaamstedeChristelijke Gereformeerde Kerk Haamstede

©Google Maps©Google MapsGemeentebestuur

Haamstede was een zelfstandige gemeente tot het in 1961 opging in de gemeente Westerschouwen waartoe ook behoorden de voormalige gemeenten Burgh, Noordwelle, Renesse en Serooskerke. Sinds 1 januari 1997 valt Haamstede evenals de rest van het eiland onder de gemeente Schouwen-Duiveland. Onder Haamstede vielen ook Koudekerke, een deel van Burghsluis en het uitgestrekte duingebied ten westen van het dorp. De plaatselijke belangen worden behartigd door de Dorpsraad Burgh-Haamstede. Kik hier voor website. 

Voorzieningen

Haamstede vormde per 1 januari 2019 samen met Burgh en Nieuw-Haamstede het meest vergrijsde deel van Zeeland, want 40,6 procent van de inwoners was toen 65 jaar of ouder. In Nieuw-Haamstede behoorde toen 59,7 procent tot die leeftijdscategorie. De inwoners hoeven in principe niet hun gebied uit om boodschappen te doen. Mede dankzij het toerisme is er een flink winkelbestand. In Haamstede en Burgh bestaat een groot aantal verenigingen. Klik hier voor een overzicht. Ring HaamstedeRing Haamstede

Logies en horeca

Voor actuele overzichten van de plekken waar je kunt verblijven (hotels, campings, appartementen, groepsaccommodaties en caravanparken,) en de restaurants verwijst Staatspareltjes graag naar de website Burgh Haamstede. Klik hierHotel Bom, al heel lang een toeristisch epicentrum in HaamstedeHotel Bom, al heel lang een toeristisch epicentrum in Haamstede

Nieuw- Haamstede

Nieuw-Haamstede is de duurste plek van Zeeland. Bureau Louter zette de buurtschap in 2011 op plaats 19 van de vijftig rijkste wijken van Nederland. Dat gebeurde op grond van gemiddeld inkomen en waarde van het onroerend goed. Diverse behuizingen gaan schuil achter muren en er hangen veel beveiligingscamera’s. Wel heel zichtbaar is de vuurtoren uit 1837, de Westerlichttoren. Het 53 meter hoge gevaarte was eerst grijs van kleur. Vanwege de aanleg van het nabijgelegen vliegveld kreeg de toren in 1935 een beschildering van rood-witte strepen in de vorm van een spiraal. Dat is in tegenstelling met de vuurtoren van Hollum op Ameland. Die draagt dezelfde kleuren, maar daar zijn ze horizontaal boven elkaar geschilderd. Nico Fokker was één van de schilders die aan het karwei meewerkten. Dat is vermeldenswaard omdat zijn achternaam ook verbonden is met een pionier uit de vliegtuigbouw: Anthony Fokker. Diens voorouders hadden vanaf het midden van de 17e eeuw een duinboerderij vlakbij het vliegveld. Klik hier voor zijn levensloop. Mensen uit de streek noemen de toren 'de zuurstok'. Toen er in 2018 steigers verschenen voor een opknapbeurt kopte de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC) dan ook; ,,Zuurstok van Nieuw-Haamstede zit even in de verpakking”. Het gevaarte kreeg nationale bekendheid vanwege de afbeelding op de biljetten van 250 gulden die in omloop kwamen op 7 januari 1986 en onbruikbaar werden op 28 januari 2002 door de euro. De toren reikt tot  58 meter boven NAP, en is exact even hoog als die van Hollum op Ameland.

Vliegveld

Dat Haamstede eens een vliegveld bezat met lijnvluchten op Rotterdam was te danken aan particulier initiatief. Op 30 april 1925 zag in Zierikzee het ‘Schouws Luchtvaartcomité’ het licht. Dat streefde met andere organisaties naar goede vliegverbindingen met het toenmalige Nederlands Indië. Toen comitévoorzitter J. J. Cock in 1925 in Amsterdam sprak met KLM-directeur Abel Plesman vertelde hij dat het een lange reis was geweest vanaf Zierikzee. Daarop beloofde Plesman te zullen bekijken of er een vliegverbinding kon komen tussen Zierikzee en het Rotterdamse vliegveld Waalhaven. Dat leidde uiteindelijk op 4 april 1931 tot de opening van het vliegveld West-Schouwen in Nieuw- Haamstede. Die vestigingsplaats bleek goedkoper dan Zierikzee. Het hele verhaal staat te lezen in deel 1 van het boek Trugkieke in de historie van de bijzondere duindorpen Burgh & Haamstede van Wim en Ana Maria de Vrieze.

De vliegverbinding werd een enorm succes, niet alleen wat het aantal klanten betreft, maar ook commercieel. Spoedig werd de lijn verlengd naar Vlissingen en daarna zelfs naar Knokke. Je deed met deze vorm van openbaar vervoer slechts twintig minuten over het traject Nieuw-Haamstede-Rotterdam v.v.. Vlissingen-Rotterdam vergde ruim een half uur. De retourprijs voor dat traject werd in 1938 verlaagd van 12 gulden 50 naar f 8,30. In 2018 deed je er per trein drie keer zo lang over tegen een prijs van 43 euro. Dat is omgerekend f 94.60.

Het mooie liedje was in 1939 uit bij het staken van de vluchten wegens oorlogsdreiging. Defensie vorderde het vliegveld en stationeerde er militaire vliegtuigen. Die zijn op 13 mei 1940 op één na vernietigd bij een beschieting door Duitse Messerschmitts. De lijnvluchten zijn na de Tweede Wereldoorlog niet meer hervat. Het vliegveld doet alleen nog dienst voor zweefvluchten. Klik hier voor website Vliegclub Haamstede. 

BurghsluisBurghsluisBurghsluis

Haven BurghsluisHaven Burghsluis

De buurtschap Burgh-
sluis is vooral bekend om zijn jachthaven. Fietstoeristen stappen hier graag af om al dan niet vanaf het terras van bar petit restaurant ’t Oliegeultje te genie-
ten van het uitzicht. Als je geluk hebt zie je hier een bruinvis voorbij zwemmen of ontwaar je met je verrekijker zeehonden op de Roggeplaat die hier op bijna een kilometer afstand ligt. 
A. J. van der Aa schrijft in het in 1840 verschenen tweede deel van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden dat de haven toen ligplaats bood aan ‘een klein vissersschuit, waarvan de eigenaar des zomers ongeveer 100 zeehonden en eenige bruinvischen vangt en des winters op de binnenstroomen vischt’.

Plompe Toren KoudekerkePlompe Toren KoudekerkeKoudekerke

Inlagen en karrensporen in natuurgebied naast De PlompetorenInlagen en karrensporen in natuurgebied naast De PlompetorenDe Plompe Toren is het laatste restant van het dorp Koudekerke, dat eind 16de eeuw in de golven verdween. De toren herbergt een informatiecentrum over de geschiedenis, legenden en natuur van de streek. De toren biedt een weids uitzicht over het omringende natuurgebied, waar veel steltlopers en andere watervogels te zien zijn. Natuurmonumenten heeft in de toren een informatiecentrum ingericht. Dagelijks toegankelijk en bijzonder aanbevolen! Vanaf de toren heb je een prachtig zicht op de KoudekerkscheZeemeermanlegendeZeemeermanlegende Inlaag en de Oosterschelde in de directe omgeving. Bij helder weer kun je hier tientallen kilometers ver kijken en bij voorbeeld de installaties rond de haven van Antwerpen zien.

Op de benedenverdie-
ping is een presentatie te zien van de vloek die volgens de legende over Westenschouwen is uitgesproken. Een zeemeermin sprak nadat een visser uit dat dorp zijn echtgenote in de netten kreeg en weigerde om haar terug te geven, de volgende woorden uit: ,,Westenschouwen, 't zal u rouwen dat ge heeft geroofd mijn vrouwe, Westenschou-
wen zal vergaan, alleen de toren zal blijven staan.” De haven verzandde  en Wes-
tenschouwen verviel tot een gehucht. Later is de vloek verbonden aan Koudekerke. Dat is niet verwonderlijk, want Koudekerke is tussen 1475 en 1650 stukje bij beetje verzwolgen door de oprukkende Oos-
terschelde. De laatste vier boerderijtjes die vlakbij de toren stonden zijn in 1944 afgebroken op last van de bezetter.

Hieronder de links naar de beschrijvingen van de overige plaatsen op Schouwen-Duiveland 

Bruinisse Brouwershaven Burgh Dreischor Ellemeet Haamstede Kerkwerve Nieuwerkerk Ouwerkerk Oosterland Renesse  Scharendijke Serooskerke Sirjansland Westerschouwen Zierikzee  Zonnemaire

 

Gezien in Nieuw Haamstede. Toeterlof is de Zeeuwse benaming voor fluitekruid omdat je er muziek mee kunt makenGezien in Nieuw Haamstede. Toeterlof is de Zeeuwse benaming voor fluitekruid omdat je er muziek mee kunt makenNatuurgebied De Maire bij Nieuw HaamstedeNatuurgebied De Maire bij Nieuw HaamstedeBoerderij aan de Kloosterweg tussen Haamstede en Nieuw HaamstedeBoerderij aan de Kloosterweg tussen Haamstede en Nieuw HaamstedeHogezoom in HaamstedeHogezoom in HaamstedeVerkeersluw gedeelte HoogezoomVerkeersluw gedeelte HoogezoomNa de Hogezoom kom je richting Renesse door de Halve MaanNa de Hogezoom kom je richting Renesse door de Halve MaanTravalje van voormalige smidse aan de RingTravalje van voormalige smidse aan de RingHervormde Kerk gezien vanaf de DapperwegHervormde Kerk gezien vanaf de Dapperweg

Monumentaal pand aan de ZuidstraatMonumentaal pand aan de ZuidstraatKoetenisseweg in het westelijke buitengebiedKoetenisseweg in het westelijke buitengebiedTien Geboden-kunstwerk aan de BouwmanswegTien Geboden-kunstwerk aan de BouwmanswegDerde Gebod: 'Vereer naast mij geen andere goden'.Derde Gebod: 'Vereer naast mij geen andere goden'.Natuur langs de Armhoekseweg in het westelijke buitengebied van HaamstedeNatuur langs de Armhoekseweg in het westelijke buitengebied van HaamstedeNatuur langs de Omloopsweg, eveneens gelegen in het westelijke buitengebiedNatuur langs de Omloopsweg, eveneens gelegen in het westelijke buitengebiedGoudgeel vlas langs de Westerseweg Goudgeel vlas langs de Westerseweg Haamstede is nog altijd een afzonderlijk van Burgh te onderscheiden dorp, maar dat wordt amper visueel gemaaktHaamstede is nog altijd een afzonderlijk van Burgh te onderscheiden dorp, maar dat wordt amper visueel gemaakt