headerbanner

Liefdadigheid loopt als een rode draad door de geschiedenis van Oosterland. De aanblik van dit Duivelandse dorp, waar de adel diepe sporen achterliet, doet denken aan het noorden van Nederland. Dat komt door de zadeldaktoren van de Hervormde kerk der Protestantse Gemeente. De enige andere kerktoren in Zeeland van dat bouwtyoe staat  in  Westdorpe.

Aan een wand van de oude dorpskerk hangt een grafmonument ter herinnering aan Suzanne Maria Cau-Loncque (1699-1752). Zij en haar man mr. Johan Cau (burgemeester van Zierikzee) betekenden veel voor het dorp. Suzanna Maria Loncque was ambachtsvrouw. Dat ambt hield in dat je de hoogste gezagsdrager was in een dorp. Haar man Johan Cau overleed in 1720 op 54-jarige leeftijd, toen de ambachtsvrouw dus nog maar 21 jaar oud was. Ze overleefde ook haar dochtertjes Quirina Susanna (1719-1722) en Maria Magdalena (1720-1727). Het grafmonument is gemaakt door de beroemde beeldhouwer J.P. van Baurscheit de Jonge. Hij maakte in Zeeland een groot aantal kunstwerken.

Beeld van Suzanna voor het Gasthuis Beeld van Suzanna voor het Gasthuis Armenhuis

In 1750 deed Suzanna Cau-Loncque Oosterland een prachtig aanbod. De dorpelingen mochten kiezen: een nieuwe spits voor de kerktoren of een armenhuis. Kennelijk waren er veel behoeftigen, want er kwam een gebouw waarin 14 gezinnen gratis mochten wonen. Het kreeg de naam Gasthuis. Suzanna Maria Longue stierf in 1752, twee jaar voor het armenhuis werd opgeleverd.

Het Gasthuis raakte zwaar beschadigd bij een bombardement in april 1945, maar is daarna in volle glorie hersteld. Een geluk bij een ongeluk was dat het fraaie fronton gespaard bleef. Dat draagt de wapens van de families Cau en Loncque. Voor het pand staat een beeldje van de stichtster. Bovendien houdt de S. M. Lonquestraat de herinnering levendig aan deze vrouw. Klik hier voor haar levensverhaal

Verwoestingen

Oosterland moet vroeger een bijzonder fraai dorp zijn geweest. Dat meldt A. J. van der Aa in het in 1846 verschenen achtste deel van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden: ,,Het is niet van de oudste maar een der beste en vermakelijkste dorpen van dit eiland.” (..) ,,Het geheele dorp bestaat tegenwoordig uit zeer wel onderhouden en digt aan elkander getimmerde huizen onder welke eenigen vrij aanzienlijk zijn.”

Ondanks de aanwezigheid van het prachtige Gasthuis, de bijzondere dorpskerk en de molen kun je nu niet meer zeggen dat de dorpskom uitzonderlijk mooi is. Dat komt door het geweld in de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog. Schouwen-Duiveland werd pas 7 mei 1945 bevrijd, een half jaar later dan grote delen van overig Zeeland. De bevolking was toen geëvacueerd, omdat Duitse Wehrmacht in 1944 het toenmalige eiland grotendeels onder water liet zetten. Door de beschietingen en een bombardement dat Engelse vliegers hier in januari 1945 uitvoerden veranderden veel gebouwen in puin.Zweedse huizen aan de Sandströmstraat herinneren aan de RampZweedse huizen aan de Sandströmstraat herinneren aan de Ramp

Ramp 1953Ramp 1953

Watersnood

Nog geen tien jaar na het oorlogsleed werd Oosterland getroffen door De Ramp. Door diverse dijkdoorbraken stroomde de Oosterlandpolder van meerdere kanten vol. Het water kwam tot drie meter hoog waardoor velen geen schijn van kans hadden. De Ramp kostte in de dorpskom en het buitengebied (gehucht Viane) aan 58 mensen het leven. Veel woningen stortten in. In het dorp betrof dat vooral arbeiderswoningen.

Had de inundatie al verwoestend gewerkt voor de beplanting van Oosterland, de Ramp was de genadeslag. En zo veranderde het ooit groene dorp, dat deels door bossen werd omringd en lommerrijke lanen en straten kende, in een kale woonplaats.

Molen

Behalve het gasthuis zijn er nog meer dingen in Oosterland die herinneren aan de adellijke geschiedenis. Daaronder is de molen van het type grondzeiler. Deze is in 1752 gebouwd in opdracht van mevrouw Loncque. De wiekendrager was de opvolger van een houten exemplaar, een standerdmolen. De huidige molen was steeds bezit van de adellijke ambachtsheren. Sinds 1914 was het monument eigendom van telgen uit de familie Schimmelpenninck van der Oye.

Stichting Heerlijkheden

De ambachtsherenfamilie heeft de molen en andere eigendommen ondergebracht in de Stichting der Heerlijkheden Oosterland, Sirjansland en Oosterstein.  In het bestuur daarvan zaten in 2018 drs. C. O. A. baron Schimmelpenninck van der Oye (secretaris/penningmeester) en R. D. van Haersma Buma, voorzitter. Beide families raakten in 1969 met elkaar verbonden door het huwelijk van de voorzitter en secretaris van de stichting. Van Haersma Buma stamt uit een oud Fries patriciërsgeslacht, waaruit ook CDA-politicus Sybrand van Haersma Buma voortkwam.

De toegangspalen van het verwoeste jachthuis.De toegangspalen van het verwoeste jachthuis.Toegangspalen jachthuis

Aan de Hoge Maireweg staan twee met leeuwen bekroonde hekposten. Die zijn afkomstig van het door het dorpsbombardement van 1945 verwoeste jachthuis aan de Hofweg. De Engelse luchtmacht wierp er bommen af omdat werd verondersteld dat het onderdak bood aan Duitse officieren, hetgeen achteraf onjuist bleek. Na de oorlog zijn de toegangspalen verplaatst naar de huidige locatie. Het uit 1651 daterende jachtslotje bood onder de naam Heerenhof onderdak aan de ambachtsheren en –vrouwen van het dorp.

Dan maar een beeld van het gebied vanuit de lucht met dank aan ©Google Maps Dan maar een beeld van het gebied vanuit de lucht met dank aan ©Google Maps Dijk rond De MaireDijk rond De MaireVerboden toegang

Onder de adellijke bezittingen in Oosterland valt ook De Maire, direct ten zuiden van het dorp. In dit natuurgebied ligt een eendenkooi. Deze kwam in de plaats van de kooi aan de Lage Rampertseweg tussen Oosterland en Viane, die verloren ging bij de Ramp van 1953. De naam Maire voert terug op de gelijknamige kreek die werd afgedamd in 1354. Dat gebeurde op initiatief van Willem van Beieren, bij de totstandkoming van de Oosterlandpolder. Het gebied wordt in de regio ‘De Aanwas’ genoemd.

Terwijl sinds de 20e eeuw steeds meer natuurgebieden in Nederland open werden gesteld voor het publiek, was dit bij de Maire decennia lang absoluut niet het geval. Ambachtsheer F. A. L. C. baron Schimmelpenninck van der Oye liet na de Tweede Wereldoorlog rond het terrein een dijk aanleggen. Zodoende kun je vanaf de openbare weg vrijwel niets zien van het natuurschoon. Overigens kunnen geïnteresseerden tegenwoordig toegang krijgen wanneer ze deelnemen aan een excursie van Het Zeeuwse Landschap.

Te zien in Stadhuismuseum ZierikzeeTe zien in Stadhuismuseum Zierikzee

Jodocus

H. JodocusH. Jodocus

Voordat de Oosterlandpolder in 1354 tot stand kwam stond er in deze omgeving al een houten kerkje op de Kapelledijk in de Vierbannenpolder. De eerste kerk van Oosterland ontstond in de 14e eeuw. Dat was kort na de bedijking van de Oosterlandpolder. Dit bedehuis werd gewijd aan Jodocus. Het gaat hier om een vernederlandste naamgeving van deze heilige, die elders Judocus wordt genoemd.

Judocus (geboren 599 en overleden in 668 of 669) leefde volgens overlevering een heel sober en vroom leven in Bretagne. Zelfs zijn laatste stuk brood deelde hij met de armen. Het begrip liefdadigheid is dus ook door deze patroonheilige verbonden aan Oosterland. De leefwijze van Jodocus trok te meer de aandacht, omdat hij een koningszoon was. Drie broers en twee zussen van hem werden eveneens heilig verklaard. Onder hen was Winok. Hij is vernoemd in de Frans Vlaamse plaats Sint Winoksbergen.

Behalve de naam van de oude kerk is er nog een spoor van Jodocus in het dorp te vinden. Jodocus werd namelijk vanouds ook aangeduid als Sint Joos of Sint Joost. Dus is zijn naam ook verbonden met de Sint Joostdijk. Wie meer wil lezen over Jodocus doet er goed aan om hier te klikken

 

Kerkbrand

In de 15e eeuw kreeg de 14e eeuwse kerk een nieuw koorgedeelte. Het was de bedoeling ook het schip te vernieuwen, maar daar kwam het niet van door de troebelen rond de Reformatie. Uiteindelijk is schip het schip in 1612 ingestort. Onduidelijk is of dit het gevolg was van verval, of dat het verloren ging door een grote brand die het dorp in dat jaar trof. Koor en toren kwamen na afbraak van de resten van het schip vrij te staan. De spits is toen vervangen door het eerder in dit verhaal aangeduide zadeldak. Het koor bleek uiteindelijk niet groot genoeg om de kerkgangers te herbergen. Daarom is het in de 19e eeuw verlengd met twee traveeën.

Interieur

Herenbank Jodocuskerk. foto Hans van der BieHerenbank Jodocuskerk. foto Hans van der BieDe preekstoel en de herenbank dateren stammen uit het derde kwart van de 16e eeuw. De herenbank bevat wapens van de families De Jonge en Stavenisse. In de toren hangen een grote en een kleinere klok. De grote dateert uit 1424 en behoort daarmee tot de oudste van het land. De klokken werden in de Tweede Wereldoorlog door de bezetters geroofd. De schipper van het vaartuig waarmee de Oosterlandse klokken en veel andere exemplaren uit de provincie Zeeland werden vervoerd, was zo vriendelijk om de boot te laten zinken op het IJsselmeer. Zodoende kwamen de klokken van Oosterland na de oorlog weer terug.

De kerktoren werd zwaar beschadigd door het oorlogsgeweld. Bij het herstel is deze verhoogd van 17 tot 22 meter. Het karakteristiek zadeldak, dat geheel vernield was, kwam terug bij de restauratie. De toren wordt vanwege haar uiterlijk ook wel eens voor een duiventil aangezien. Klik hier voor meer over de geschiedenis van de kerk

Kasteel Oosterstein

Op een eiland in natuurgebied De Maire zijn in 1958 de fundamenten opgegraven van kasteel Oosterstein. Daarbij kwamen zowel de hoofd- als ook de voorburcht te voorschijn. Het versterkte slot is in het derde kwart van de 14e eeuw gebouwd in opdracht van ambachtsheer Hendrik van den Abeele of diens zoon Floris. Het kasteel onderging in de 16e eeuw een verbouwing. Kort nadat het complex in 1761 te koop werd aangeboden werd het geheel gesloopt. Klik hier voor meer informatie

Transformatortoren

Een apart geval is de uit 1928 stammende voormalige transformatortoren van de de Provinciale Zeeuwse Elektriciteitsmaatschappij (PZEM) aan de Hoge Maireweg. Het tot ruïne bouwwerkje is in 2014 gerestaureerd en ingericht als faunatoren, bedoeld voor mussen, zwaluwen, vleermuizen, uilen, egels, spitsmuizen en insecten. Klik hier voor meer informatie

Kerk Oud Gereformeerde Gemeente OosterlandKerk Oud Gereformeerde Gemeente OosterlandKerk Gereformeerde Gemeente OosterlandKerk Gereformeerde Gemeente Oosterland

Kerken

De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 vormt een belangrijke pijler voor de conclusies dat Oosterland een overwegend protestants dorp is. De christelijke partijen behaalden er bijna twee derde van de stemmen. De SGP was de partij met verreweg de grootste aanhang. Dat komt door de aanwezigheid van twee kerken uit de bevindelijk gereformeerde stroming. Ze behoren respectievelijk tot de Gereformeerde Gemeente en de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland.

De oude dorpskerk wordt gebruikt door de Hervormde Gemeente, die behoort tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De geschiedenis en het interieur van dat bedehuis zijn hierboven al beschreven. Klik hier voor website van deze gemeente.

De kerk van de Gereformeerde Gemeente staat aan de Sint Joostdijk en is gebouwd in 1916. Het gebouw onderging een uitbreiding in 1975. In 2014 is er een verenigingsgebouw tegenaan gezet. Klik hier voor meer informatie

Het karakteristieke bedehuis van de oud gereformeerden aan de Burgemeester van der Havestraat dateert van 1965. De karakteristieke kerk werd in 2012 uitgebreid met een verenigingsbouw.
 

Buitengebied

Het buitengebied ten zuiden en oosten van Oosterland behoort tot de rustigste uithoeken van Schouwen-Duiveland. Tip voor de fietstoerist: begin een tocht vanaf het voormalige veer Zijpe ten zuiden van Bruinisse. Volg dan het pad langs de stromen Zijpe en Mastgat in zuidelijke richting. Met een beetje geluk kom je hier zelfs op een hoogzomerse dag weinig mensen tegen. Intussen heb je wel geweldige uitzichten over het water. Klim je de dijk even over, dan geldt hetzelfde voor de landzijde.

Vanaf de Middeleeuwen lag hier een haventje dat van belang was voor de aan- en afvoer van goederen en poststukken. Na de totstandkoming van de veerverbinding Anna Jacobapolder-Zijpe v.v. diende het alleen nog voor het verschepoen van landbouwproducten. Nu ook daar een eind aan is gekomen resteert slechts stilte over de slikken ter plaatse. 

Uiteindelijk kom je uit in Viane. Hier staat nog altijd de weegbrug van dit gehucht. Je zou bijna zeggen voormalig gehucht, want hier zijn diverse huizen verdwenen door de Ramp. Aan de overkant van het Mastgat wenkt de molen van Stavenisse op Tholen.

Je kunt nu desgewenst richting Ouwerkerk je weg vervolgen om daar het indrukwekkende Watersnoodmuseum te bezoeken. Wie naar de kern van Oosterland wil gaat de dijk af over de Beijerseweg. Daar staat aan de Geule het voormalige stoomgemaal Viane, dat is verbouwd tot woning. Fiets de Beijerseweg helemaal uit en sla aan het eind daarvan rechtsaf. Via de Lage Rampertseweg bereik je de bebouwde kom van Oosterland.

Hendrick Danielsz Slatius getekend door Claes Jansz VisscherHendrick Danielsz Slatius getekend door Claes Jansz Visscher

Henricus Slatius

In Oosterland stond in 1585 de wieg van de remonstrantse dominee Henricus Slatius. Deze stelde zich bijzonder scherp op in de kerkelijke strijd met de orthodoxe contraremonstranten. In dat conflict stonden volgelingen van de Leidse hoogleraren Arminius (remonstrant) en Gomarus tegenover elkaar. De volgelingen van Gomarus werden contraremonstranten genoemd. Tijdens de Nationale Synode (kerkelijke vergadering ) van 1618-1619 in Dordrecht werd de leer van de remonstranten veroordeeld en werden hun predikanten vogelvrij verklaard.

In 1619 werd Johan van Oldebarnevelt, een remonstrant, terechtgesteld in Den Haag. Dat gebeurde op beschuldiging van hoogverraad. Aangenomen wordt dat stadhouder prins Maurits hoofdverantwoordelijk was voor de dood van deze raadspensionaris. Diens zonen Willem en Reynier van Oldenbarnevelt beraamden in 1634 een moordcomplot tegen de prins. Henricus Slatius leverde de wapens waarmee de aanslag zou worden uitgevoerd. Het plan werd echter voortijdig ontdekt. Willem kon uitwijken naar Brussel, maar zijn broer Reynier werd gearresteerd en vervolgens onthoofd.

De voortvluchtige Slatius, op wiens hoofd een prijs van 4000 gulden was gezet, is uiteindelijk gearresteerd na herbergbezoek in het Drentse Rolde. Hij schrok hevig toen hij merkte dat daar soldaten verbleven. Die kregen argwaan toen Slatius de benen nam zonder het bier op te drinken dat hij zojuist had betaald. Korte tijd later kregen ze hem te pakken. Uiteindelijk werd de onfortuinlijke dominee terechtgesteld. Overigens was Henricus Slatius in eigen kring niet geliefd en werd hij meerdere malen op zijn nummer gezet.
Klik hier voor achtergrondinformatie over het complot
Klik hier voor de boeiende levensloop van Henricus Slatius

Supermarkt COOP in Oosterland. Supermarkt COOP in Oosterland. Voorzieningen

Oosterland is groot genoeg om nog te kunnen bogen op een flinke middenstand. Zo kunnen de inwoners voor boodschappen in het eigen dorp terecht bij een supermarkt, een bakker, een schilderswinkel, een textielwinkel en een cadeauwinkel. Oosterland herbergt twee basisscholen. Dat zijn de reformatorische dominee Johannes Bogermanschool (klik hier voor website) en Openbare School De Oosterburcht (klik hier voor website). Tenslotte kunnen sporters terecht bij voetbalclub SV Duiveland (klik hier voor website). Ook is er een dartvereniging. Zanglustigen komen aan hun trekken bij het Christelijk Gemengd Koor Vooruitgang Zij Ons Streven (VZOS) - klik hier voor website-  en het Oranje Koor ( Klik hier voor facebookaccount ). Dorpshuis Oosterhof aan de Sint Joostdijk 27 biedt onderdak aan diverse activiteiten en is ook opengesteld voor bruiloften en partijen. Klik hier voor website.

Logies

Kampeerders kunnen terecht bij minicamping De Welblok. Klik hier voor website

café-cafetaria Oosterlandcafé-cafetaria OosterlandHoreca

Een belangrijk sociaal trefpunt is café-cafetaria Neffen d'Eule aan de Markt. Klik hier voor facebookaccount.  Broodjes en snacks kun je verkrijgen bij Toff aan de Molenweg. Klik hier voor website.  Eten kun je bij de Wok van Zeeland aan de Rijksweg 62. Klik hier voor website.

kaart grondgebied Oosterland en Viane ©VGoogle Mapskaart grondgebied Oosterland en Viane ©VGoogle MapsGemeentebestuur en inwoners

Oosterland was een zelfstandige gemeente waartoe ook het dorp Sirjansland en het gehucht Viane behoorden. In 1961 ging het op in Duiveland. Sinds 1997 valt heel het eiland onder de gemeente Schouwen-Duiveland. Het dorp telde 2415 inwoners in 2008. Per 1 januari 2018 woonden er 2290 mensen. De plaatselijke belangen worden behartigd door de Dorpsraad. Klik hier voor website. 

Centrum Oosterland ©Google MapsCentrum Oosterland ©Google MapsTenslotte: de redactie kwam bij het maken van dit verhaal op enkele thema’s uit dankzij het tweedelige werk Oosterland in vroeger tijden van Cor Pols. De met een vaardige pen geschreven boekjes zijn respectievelijk uitgegeven in 1996 en 1997 bij De Zeeuwse Boekhndel in Zierikzee.

Hieronder de links naar de beschrijvingen van de overige plaatsen op Schouwen-Duiveland 

Bruinisse Brouwershaven Burgh Dreischor Ellemeet Haamstede Kerkwerve Nieuwerkerk Ouwerkerk Oosterland Renesse  Scharendijke Serooskerke Sirjansland Westerschouwen Zierikzee  Zonnemaire

 

Kansel Jodocuskerk. foto's Hans van der BieKansel Jodocuskerk. foto's Hans van der Bie

Grafmonument Loncque. foto Hans van der BieGrafmonument Loncque. foto Hans van der BieOrgelfront in de Jodocuskerk. foto Hans van der BieOrgelfront in de Jodocuskerk. foto Hans van der BieIn Oosterland staat een standbeeld voor veldwachter Adriaan Fondse die vanwege zijn werk voor het verzet werd opgepakt en uiteindelijk na martelingen omkwam in concentratiekamp Bergen Belsen.  In Oosterland staat een standbeeld voor veldwachter Adriaan Fondse die vanwege zijn werk voor het verzet werd opgepakt en uiteindelijk na martelingen omkwam in concentratiekamp Bergen Belsen. In het seizoen wordt het buitengebied van Oosterland extra gekleurd door de bloementeelt.In het seizoen wordt het buitengebied van Oosterland extra gekleurd door de bloementeelt.Leeuwebekjes zijn er ookLeeuwebekjes zijn er ookDuizendschoon onder OosterlandDuizendschoon onder OosterlandVoormalig stoomgemaal OosterlandVoormalig stoomgemaal OosterlandLandhuis aan de Hoge MariewegLandhuis aan de Hoge MariewegDoprshuis OosterhofDoprshuis OosterhofFronton van het GasthuisFronton van het GasthuisVoormalige Gereformeerde Kerk aan de Lange Achterweg in Oosterland.. Deze is gebruikt vanaf 1919 tot aan de opheffing van de gemeente in 1970  Voormalige Gereformeerde Kerk aan de Lange Achterweg in Oosterland.. Deze is gebruikt vanaf 1919 tot aan de opheffing van de gemeente in 1970 Molen OosterlandMolen OosterlandBaard ,molen OosterlandBaard ,molen OosterlandWapens van de  families Cau en Loncque geven aan dat er in Oosterland een adellijke molen staatWapens van de families Cau en Loncque geven aan dat er in Oosterland een adellijke molen staat