headerbanner

Nauw van BathNauw van Bath

Een fietstocht langs de boorden van de Westerschelde is in Zeeland bijna overal even boeiend. Peddelen langs de zeearm vanaf Waarde onder Bath en Rilland is misschien wel het allermooist.

Op een zonnige dag in het hoogseizoen verbaas je je doorlopend over de panoramische vergezichten en vooral: de rust. Wil je zeehonden zien? Best kans dat er een flinke groep ligt te zonnen op de platen onder Bath. Langs deze door de massa-recreant gemeden oevers kom je tot rust. Hooguit stuit je om de anderhalve kilometer op een echtpaar van de derde leeftijd dat hier op strandstoeltjes geniet en spekkoper zit te wezen.

Hoofdweg Hoofdweg Rilland is voor de meeste mensen niet meer dan een tussen de bomen door snel voorbijglijdende streep bebouwing langs de A58 met molen en kerktoren. Treinreizigers horen de dubbelbestemming Rilland-Bath omroepen vlak voor ze het station bereiken. Dat is gelegen in het gehucht Stationsbuurt. De treinen op de lijn Vlissingen-Amsterdam-Lelystad v.v., de langste van Nederland,Hartje RillandHartje Rilland doen het om het halve uur aan.

De naam van Rilland duidt niet op koud weer, maar op een gebied met veel riet. Rilland is het tweede dorp dat deze naam draagt. Het eerste lag op een eiland en ging verloren door een watersnood in 1539. Nadat diverse polders vanaf de 18e eeuw werden herbedijkt ontstond het huidige Rilland. Het is een goed voorbeeld van een weg- of straatdorp met bebouwing aan weerszijden van de Hoofdweg.

Het dorp is de poort naar Midden-Zeeland via de A58 en de spoorlijn. Op het grondgebied van Rilland ligt de Schelde-Rijnverbinding. Dat is de hoofdader voor de binnenvaart tussen Rotterdam en Antwerpen. Je kunt nog op twee andere manieren Zeeland in of uit via Rilland. De eerste is via de Oesterdam tussen Tholen en Zuid-Beveland, waarvan het zuidelijk deel ligt op het grondgebied van Rilland. De tweede is de fietsverbinding Rilland-Bergen op Zoom langs de Kreekraksluizen en het Zoommeer.

Het dorp beschikt over een fatsoenlijke middenstand met een supermarkt, een slagerij en een bakker. Bovendien zijn er drie basisscholen. Ten noordoosten van Rilland ligt bedrijventerrein De Poort. Vanaf het begin van de jaren negentig van de 20e eeuw vestigden zich kastuinders in de Bathpolders.

mariahoevemariahoeveHet dorp telt enkele monumentale gebouwen. Daaronder is de fraaie 18e eeuwse Mariahoeve met 19e eeuwse schuur op de hoek van de Hoofdstraat en de Valckenisseweg. Aan de Bathseweg 35 staat De Meehoeve en op nummer 50 pronkt de uit 1915 stammende boerderij Reigersberg.

Een zeer beeldbepalend monument is De Witte Molen aan de Molendreef 2. Deze wiekendrager van het type stellingmolen is in 1851 gebouwd. De molen is op zaterdagen vaak in werking en is dan ook te bezichtigen. De meeste stenen molens uit 19e eeuw staan op een plek waar er eerder ook al een stond. Dat is in Rilland echter niet het geval.

Op juli 1871 sloeg de bliksem in. Een zoon van molenaar Foort de Jonge en zijn ezel kwamen daarbij om het leven. De molen kwam in 1896 in het bezit van de familie Van de Weele. Die verkocht hem in 1969 aan de toen nog zelfstandige gemeente Rilland-Bath. In 1970 ging de molen over naar de in dat jaar ontstande gemeente Reimerswaal. 

Februariramp

Monument voor burgemeester De GoffauMonument voor burgemeester De GoffauRilland heeft als enige dorp in Zeeland een monument voor een verdronken burgemeester. Het is opgericht ter herinnering aan Josephus de Goffau. Hij werd tijdens de Rampnacht van 1 februari 1953 ’s om 3.30 uur opgebeld door Jan Walraven uit Bath. Walraven was lid van de  gemeenteraadslid en werd om zijn inzet aangeduid als ‘burgemeester van Bath’. Hij meldde De Goffau dat de situatie aan de dijk bij Bath zeer ernstig was. De burgemeester liet daarop de noodklok luiden en charterde een bus en een taxi om de bevolking in veiligheid te brengen. Op het moment dat de stoet in Bath aankwam brak daar de dijk door en kwamen De Goffau en waterstaatkundig opzichter Adrie Cijsouw om. Ook tien andere inwoners van de dorpen Rilland en Bath verdronken.

De LevensbronDe LevensbronDe plaatselijke hervormde en de gereformeerde kerken zijn in 2007 opgegaan in Protestantse gemeente De Levensbron. Die houdt diensten in De Levensbron, voorheen de Gereformeerde Kerk,aan de Valckenisseweg 12. De voormalige hervormde kerk aan de Bathseweg is in 2000 afgestoten. Klik hier voor website Protestantse gemeente.

Rilland herbergt ook een kerk van de Gereformeerde Gemeente. Deze staat aan de Swaanhilstraat. Klik hier voor website van deze gemeente.

Voormalig kloosterVoormalig kloosterDe 1904 stichtten paters kapucijnen een klooster tussen Rilland en de Stationsbuurt. Bij het klooster verrees spoedig een kerkgebouw. Nadat het klooster in 1966 werd verlaten is deze kerk verkocht. Met de opbrengst is toen een rooms-katholieke kerk aan de Hontestraat gebouwd, welke in 1970 is ingewijd. Dit bedehuis is in 2015 gesloten.  Het kloostercomplex heeft gediend als verzorgingshuis en werd later verbouwd tot hotel. Tegenwoordig fungeert het als pension voor buitenlandse werknemers.

De voormalige gemeente Rilland-Bath op Zuid-Beveland, waartoe behalve Rilland en Bath ook behoorden de gehuchten Bathpolder, Drie Haasjes, Duivenhoek, Stationsbuurt en Völckerdorp, telde 488 inwoners in 1815. In 1899 was het inwonertal gestegen tot 1822. Vanaf 1 januari 1970 ging Rilland deel uitmaken van de gemeente Reimerswaal. Het dorp telde 2814 inwoners in 1980. Het inwonertal groeide tot 3015 per 1 januari 2021.

Bath

Gezicht op BathGezicht op BathHet fortdorp heette aanvankelijk Fort Bath. De versterking is in 1785 aangelegd als opvolger van Fort Lillo. Dat ligt op een eilandje ten noorden van Antwerpen. Toen Fort Lillo aan de Zuidelijke Nederlanden toeviel was er behoefte aan een nieuwe versterking aan de Schelde. Het fort herbergde een bezetting van 300 man. Daarom verrees in 1822 een (Nederlandse Hervormde) garnizoenskerk. De opheffing van de militaire bezetting in 1867 luidde ook het einde in van deze kerk. Het bedehuis werd in 1890 gesloopt en heropgebouwd in Rilland. Daar woonden toen veel meer hervormden dan in Bath. Klik hier voor geschiedenis kerk.

Interuer Vrije Evangelische KerkInteruer Vrije Evangelische KerkBath herbergt toch nog een kerkje, namelijk dat van de Vrije Evangelische gemeente. Het dorp is het enige in Nederland waar dit kleine kerkgenootschap het alleenrecht heeft.

Het dorpje bestaat uit een handvol straten binnen de omgrenzing van het fort. De Lillostraat herinnert aan het voormalige fort van die naam. In de Arsenaalstraat is nog altijd de voormalige wapenopslag te vinden.

Bath is, hoewel het nog geen honderd inwoners, telt een leefbaar dorp. In 2015 werd het 90-jarig bestaan gevierd van de buurtvereniging. In Buurthuis De Tobbe worden allerlei activiteiten gehouden. Klik hier voor website Buurtvereniging Bath.

Zo zag Jan van Goyen de toren.Zo zag Jan van Goyen de toren.Het Nauw van Bath, gelegen in een bocht van de Westerschelde, is berucht vanwege de scheepsongelukken die zich hier voordoen. Daarover handelt het in 2009 verschenen boek De Duvel zit in het nauw. Het gewriemel vanaf de schepen is van nabij goed te volgen. Fietsers kunnen vanaf dit punt doorpeddelen richting Antwerpen. Onderweg passeren ze dan het grote terrein van Golfclub Reymerswaal. Klik hier voor website

Tot 2009 konden bezoekers van Bath aanleggen in café Land- en Scheldezicht, dat dateerde uit 1823. Kort na sluiting van deze gelegenheid is het gesloopt. Burgemeester Jan Huisman van de gemeente Reimerswaal onthulde 21 juni 2011 een herdenkingsbord. Land- en Scheldezicht was een van de laatste huiskamercafés in Zeeland. De toog was amper drie barkrukken breed.

Het is de moeite waard om dit dorpje te bezoeken op een mooie zomerdag. En wat is er dan leuker dan de mondeling vraag: ,,Ben jij wel eens in Bath geweest? Ik wel!”

Overigens is het eerste dorp Bath in 1552 verloren gegaan bij een watersnood in 1552. Het was al sinds 1442 een volwaardige parochie met een eigen kerk. Toen Bath ten onder ging is de kerktoren nog heel lang blijven staan. Zodoende prijkt de ruïne op het doek Bathse toren van Jan van Goyen (Leiden 13 januari 1596 - Den Haag 27 april 1656). Het doek van de beroemde schilder hang in de Kunsthalle in Leipzig. Nadat de toren instortte was er van Oud Bath niets meer te bespeuren.

  

Völckerdorp

VölckerdorpVölckerdorp

Tussen Bath en het Brabantse Woensdrecht ligt Völckerdorp. Het is lastig vindbaar zo blijkt uit een verhaal op Internet van mensen die het zoeken opgaven. Maar wie zegt heel Zeeland te kennen, moet hier ook eens een kijkje nemen.

Het gehucht is vernoemd naar Hendrik Gerard John Völcker die aan het begin van de twintigste eeuw eigenaar was van een groot schorrengebied langs de Kreekrak. Het gebied bestaat uit de Damespolder (1884), de Anna-Maria Polder (1897) en de Völckerpolder (1904). De van oorsprong Duitse familie Völcker kreeg een Nederlandse tak toen Johann Wilhelm hristian Völcker (1769-1822) zich in Amsterdam vestigde als koopman. Klik hier voor familiegeschiedenis.

In 1904 zijn er achttien arbeiderswoningen gebouwd die het dorpje vormen. Omdat de meest dichtbijgelegen school op vijf kilometer afstand lag, had Völckerdorp vanaf 1907 ook een eigen lagere school. In 1935 is deze echter gesloten omdat de regering het goedkoper achtte de kinderen van dit gehucht per bus van en naar Rilland te vervoeren. Wie hier een bezoekje brengt bevindt zich in het meest oostelijk gelegen stukje van Zeeland. Het gehucht heeft korte tijd een kapel geherbergd waar paters uit Rilland voorgingen.

Middenhof

Aan de rand van het gehucht Middenhof, ten noorden van de Oude Rijksweg/N289. vestigden zich vanaf het begin van de jaren negentig van de 20e eeuw glastuinders. In de jaren daarna ontstond hier een ‘klein Westland’.MiddenhofMiddenhof

Tweedeweg

Dit gehucht ligt ten noorden van Rilland langs de Oude Rijksweg/N298 en bestaat uit een plukje huizen in het buitengebied, waar een plaatsnaambordje is neergezet.

StationsbuurtStationsbuurtStationsbuurt

Dit gehucht is genoemd naar het NS-station, waar je om het half uur kunt in- of uitstappen op de lijn Vlissingen-Lelystad v.v., de langste van Nederland. Stationsbuurt is een oostelijke uitloper van de bebouwing van Rilland.Drie HaasjesDrie Haasjes

Drie Haasjes

Dit gehucht begint aan de overzijde van de overweg bij Stationsbuurt. In het huis met de naam Drie Haasjes was café De Melksalon gevestigd.

Duivenhoek

Dit gehucht bestaat uit enige boerderijen en woningen langs de gelijknamige straat. Tussen de Bergkilweg en de A58 ligt de Vinkenissekreek.


Perceel Paradijs

Aan de sedert 1916 bestaande weg van Woensdrecht via Rilland verder Zeeland in lag tussen Rilland en de Stationsbuurt een perceel grond met de naam Paradijs. Helaas was dit stuk polder met woningen erop bij de watersnood in 1953 geen paradijs, want ook hier stond het Scheldewater. Later is  het Paradijs begraven onder de autosnelweg A 58. Het toeval wil dat ook de aangrenzende gemeente Woensdrecht een stuk grond met de naam Paradijs kende. Deze grond lag destijds aan "den grooten weg no. 3" van Haarlem via Bergen op Zoom en Hoogerheide naar "de Brabandschen grenzen" (lees Putte). Dit Paradijs overkwam het zelfde lot als het Paradijs te Rilland. 

Klik hier om ook het verhaal te lezen over het Paradijs te Woensdrecht op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (bhic). Klik op het plaatje om de aanvulling van het BHIC over het Paradijs te Rilland te lezen.

 

Drie HaasjesDrie HaasjesTweede WegTweede Weg

Dorpshuis RillandDorpshuis Rilland

Voormalig gemeentehuis RillandVoormalig gemeentehuis Rilland

Meehoeve aan de BathsewegMeehoeve aan de Bathseweg

Hoeve ReigersbergHoeve Reigersberg

KreekraksluizenKreekraksluizen

Schelde-RijnverbindingSchelde-Rijnverbinding

Voormalig café Land-en ScheldezichtVoormalig café Land-en Scheldezicht

Walstraat in BathWalstraat in Bath

Arsenaal in Arsenaalstraat BathArsenaal in Arsenaalstraat Bath

Bij Golfclub Reymerswaal bijna op de grens met AntwerpenBij Golfclub Reymerswaal bijna op de grens met Antwerpen

Grensweg tussen Bath en Antwerpen.Grensweg tussen Bath en Antwerpen.

Veredelingsbedrijf aardappelen bij Rilland-Bath.Veredelingsbedrijf aardappelen bij Rilland-Bath.