headerbanner

Yerseke is het meest karakteristieke dorp van Zeeland. De oesterputten en de havens zijn een enorme toeristentrekker. Je komt hier het hele jaar door bussen tegen met buitenlandse kentekens. De schelpdieren uit Yerseke zijn in heel Europa bekend. Je kunt de mosselen en oesters ook tot je nemen in de vele eetgelegenheden. Alhoewel veel minder bekend, heeft Yerseke nog iets bijzonders. Het is als geen andere plek in Nederland het dorp van de rommelpot, die hier koenkelpot heet.

Het bovengemiddelde aantal kapitale huizen, vooral aan de zuidzijde van Yerseke, laat zien dat de mossels en oesters grote welvaart brachten. Dat was vroeger wel anders. De oester- en mosselcultuur in Yerseke werd pas vanaf het tweede deel van de 19e eeuw van belang. Voor die tijd leefden de schelpdiervissers een armoedig bestaan.

YersekendamYersekendamLandbouw

 

A. J. van der Aa schrijft in het in 1849 verschenen deel 12 van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden dat het dorp dan ongeveer 770 inwoners telt ‘die meest hun bestaan vinden in den landbouw’. Hij rept met geen woord over mosselen of oesters. Toch zijn er dan al enkele tientallen mensen uit Yerseke en het nabijgelegen Yersekendam in de sector actief. Zij leiden een armoedig bestaan. Om te kunnen overleven werken vissers zelfs op zondag, hetgeen hen soms op kerkelijke strafmaatregelen komt te staan. Menigeen loopt blauwe plekken op bij handgemeen als er getwist werd om mossel- of oesterpercelen.

OosterscheldemuseumOosterscheldemuseumHoreca is er te kust en te keur...Horeca is er te kust en te keur...Museum

De geschiedenis van deze culturen voert terug tot de Middeleeuwen. Wie daar meer van wil weten kan terecht in het Oosterscheldemuseum. Lang niet alle toeristen komen daar echter. De meesten bezoeken de Havendijk, waarachter de beroemde oesterputten zijn gelegen en de havens. Heel veel mensen komen hier ook proeven van het goud van Yerseke. Restaurants zijn er te kust en te keur in alle prijsklassen. Klik hier voor lijst eetgelegenheden.  Klik hier voor gegevens over (zeehonden)rondvaarten, het museum, horeca en andere ingrediënten voor een bezoek aan Yerseke

Romeinen

De schelpdierencultuur in Zeeland is heel oud. Dat bewijzen de resten van maaltijden uit de Romeinse tijd, die in Aardenburg zijn gevonden. Ook daarna is er op mossels en oesters gevist. In 1434 verbiedt Graaf Filips van Bourgondië het zonder vergunning op oesters te vissen rond het toenmalige Eiland van Wolphaartsdijk, dat toen in handen was van Frank van Borsele (toen echtgenoot van Gravin Jacoba van Beieren) en de Heer van Velsen.

Reimerswaal

Vanaf de Middeleeuwen wordt er veel op mosselen gevist door de inwoners van de stad Reimerswaal. In 1572 verbiedt de overheid het hen om dat nog langer op zondag te doen. De vissers van Reimerswaal zijn dan vooral actief op het Verdronken land van Zuid-Beveland.

Wanneer hun stad in 1561 en 1563 wordt getroffen door watervloeden vertrekken de meesten naar Tholen-stad en zetten van daaruit hun activiteiten voort. Reimerswaal gaat in de 17e eeuw geheel verloren door oorlogs- en natuurgeweld.

ReimerswaalReimerswaal

Baronnen

De schelpdierencultuur krijgt een grote impuls door ontwikkelingen in het tweede kwart van de 19e eeuw. Vanaf 1870 worden de percelen op de Yerseke Bank verpacht. De vissers zijn daar tegen, omdat de visserij tot dan toe altijd vrij was geweest. Ze vrezen voor hoge prijzen om er te mogen vissen. Het protest is vergeefs. Rijke heren kopen de meeste percelen. Daaronder zijn nogal wat mensen van adellijke komaf. Daarom wordt er al spoedig gesproken van oesterbaronnen. Vandaar de kop boven dit verhaal.

Afbeelding van mosselschepen. Te zien in OosterscheldemuseumAfbeelding van mosselschepen. Te zien in OosterscheldemuseumOesterputten

J. L. H. Pompe van MeerdervoortJ. L. H. Pompe van MeerdervoortOtto Groeninx van ZoelenOtto Groeninx van ZoelenEnkele deftige heren laten het niet bij het verpachten alleen, maar besluiten ook geld te steken in de sector. De belangrijkste zijn baron mr. Otto Groeninx van Zoelen (telg uit een adellijk geslacht dat resideert op Huis ten Donck in Ridderkerk) en jonkheer J.L. H. Pompe van Meerdervoort (telg uit een adellijke familie die in Zwijndrecht het Huis Meerdervoort bezat). Beiden hadden zich in Frankrijk verdiept in de oesterteelt. Samen met enkele andere adellijke heren financiert het tweetal de aanleg van de eerste oesterputten aan de huidige Havendijk. In deze putten kan zaad dat was opgevist van de oesterbanken in de Oosterschelde onder beschermende omstandigheden uitgroeien tot volwassen exemplaren. Naar Groeninx van Zoelen werd in Yerseke een doorgaande straat vernoemd als dank voor de bemoeienis die het dorp welvaart bracht. Klik hier voor meer uitleg over de cultuur en de geschiedenis van de oesterteelt.

Mosselen

De mosselen komen van zaad dat wordt opgevist in de Waddenzee en de Oosterschelde. Jaarlijks wisselt het aanbod aan zaad (‘zaadval’). Is het eenmaal opgevist dan wordt het ‘verwaterd’. Dat wil zeggen dat het zaad wordt vervoerd naar percelen in de Oosterschelde die een harde bodem bezitten. Daar groeit het zaad uit tot volwassen mosselen. De aanwezige getijstroming zorgt ervoor dat het zand uit de schelpen wordt gespoeld. Klik hier voor een prima uitgebreide beschrijving van de teelt.

R in de maand

Nog altijd wordt, ook in Zeeland, gezegd dat je mosselen alleen moet eten wanneer de ‘r’ in de maand is, van september tot en met december dus. Maar sinds de mosselen kunnen worden gekoeld is dat niet meer zo. Ze kunnen van juli tot en met april worden geconsumeerd.

Mosselverkoop in Middelburg, tekening begin 17e eeuwMosselverkoop in Middelburg, tekening begin 17e eeuwHandel

De oesters worden van september tot en met april geoogst. De prijs komt tot stand door onderhandelingen tussen de vissers met handelaren of de klanten. De aanvoer daalde in de periode van 2006 tot en met 2009 van circa 33 miljoen stuks naar circa 20 miljoen stuks. Minder dan 20% van de oesters wordt in Nederland afgezet. België is de belangrijkste buitenlandse afnemer met ongeveer 50%. De overige exportlanden zijn Duitsland (8%), Frankrijk (6%) en Italië (16%).Ye 84 nadert de thuishavenYe 84 nadert de thuishaven

Veiling

De mosselen passeren de klok in Yerseke. Dat gebeurt in de enige mosselveiling ter wereld. Net als bij de oesters het geval is gaat het grootste deel, namelijk ongeveer 2/3, naar België, terwijl de Fransen ruim 20 procent afnemen. De rest wordt naar andere exportlanden afgezet en in Nederland.Sinds 1880Sinds 1880

Mosseldag

Een van de jaarlijkse hoogtepunten in Yerseke is de Mosseldag op de derde zaterdag in augustus. Daar komen tienduizenden mensen op af. Behalve Nederlanders gaat het vooral om Belgen, maar ook Duitsers en Fransen staan in de rij voor een bakje zilt genot.

Ook de toren van de dorpskerk ging in vlammen op.Ook de toren van de dorpskerk ging in vlammen op.

Oorlogsschade

Buiten de oesterputten met de zeer karakteristieke loodsjes, de havens en de vele restaurants is de kern van het dorp niet spectaculair te noemen. Dat komt door de beschietingen die het dorp troffen aan zowel het begin als ook aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Op 16 mei 1940 worden bijna zestig huizen in hartje Yerseke verwoest door een beschieting van Franse troepen. Ook de dorpskerk gaat dan in vlammen op. Nadat Yerseke  op 27 oktober 1944 wordt bevrijd volgt op 29 maart 1945 nog een incident. Op die dag komt er een V-1-raket terecht in de Stenge. Deze nog vrij nieuwe straat grenst aan de oude dorpskern.

Mede doordat een deel van de authentieke huizen bleef staan ademt de kern een gezellige sfeer. Dat is zeker het geval in de straten rond de Hervormde dorpskerk en het museum. Daar liggen ook diverse winkels en terrassen.

Aan de kop van de in 1961 door Koning Juliana geopende naar haar genoemde haven staat het door Lou Boonman gemaakte beeld Mosselvisser. Het is mede gefinancierd door Visservereniging Yerseke.

 

Koenkelpot

Op de hoek van het Kerkplein en de Wijngaardstraat staat een uniek monument ter ere van de ‘koenkelpot’. Het laatste woord is Zeeuws voor wat elders in het land de rommelpot heet of de konkelpot. Het gaat om een instrument dat bestaat uit een conservenblik (vroeger werden bloempotjes en Keulse potjes gebruikt) dat is bespannen met een varkensblaas. Klik hier voor het geluid van de koenkelpot. Kinderen bedelden sinds de middeleeuwen op Vastenavond om snoep of een klein geldbedrag om lekkers van te kunnen kopen.

Liedjes

In Zeeland, in het bijzonder op Zuid-Beveland en Tholen ging men tussen Kerstmis en Oudejaarsdag met de koenkelpot rond. Het bekendste liedje in Nederland over dit gebruik gaat als volgt:

Rommelpotterij, rommelpotterij
geef me een centje en dan ga'k voorbij
'k heb geen geld om brood te kopen
daarom moet ik met de rommelpot gaan lopen.
Rommelpotterij, rommelpotterij,
geef me een centje dan ga'k voorbij

 

Een van de liedjes die in Yerseke wordt gebezigd luidt:

Klein zieltje, klein zieltje zat achter de trap.
Klein zieltje, klein zieltje die lustte geen pap.
En als ze geen pap lust dan eet ze maar brie,
en als ze geen brie lust, dan eet ze maar nie.

Behalve dit bestonden er nog vele andere teksten. Op Zuid-Beveland zongen de kinderen bij voorbeeld:

In ’t andere land is ’t véé beter dan hier.
Daar zingen de engeltjes tierelierelier

Koenkelpotfanfare

Niet alleen het koenkelpotmonument is uniek op de wereld, dat geldt ook voor de fanfare in Yerseke die is verbonden aan de koenkelpot. Dit gezelschap loopt voorop wanneer kinderen op Oudejaarsdag langs de deuren trekken. Klik hier voor website fanfare. Klik hier voor geschiedenis van de koenkelpot in de provincie Zeeland. 

Gezicht op Yerseke vanaf de Schelvrijwegeling ten westen van het dorpGezicht op Yerseke vanaf de Schelvrijwegeling ten westen van het dorpHervormde kerk Hervormde kerk Religie

De bevolking van Yerseke was vanouds overwegend protestants, met een zeer kleine katholieke minderheid. Tot de bevindelijke stroming behoort ongeveer een kwart van de bevolking. Dat valt af te lezen uit de stemmenpercentages die de SGP in Yerseke behaalt bij verkiezingen. De Hervormde kerk en het bedehuis van de Gereformeerde Gemeente vallen op door hun afmetingen. Hierna een overzicht van de kerkgebouwen.

De mooiste kerk is zonder enige twijfel de Hervormde dorpskerk. Het in de periode 1335-1413 in fasen gebouwde bedehuis was gewijd aan Sint Odulphus. De kerk werd in 1532 grotendeels in de as gelegd. Alleen het koor, het transept (zijbeuk) en de toren bleven toen gespaard. Na herstel volgde in 1821 opnieuw brand. De toren liep daarbij zware schade op en werd drie jaar later afgebroken. In 1887 verrees een nieuwe, in neogotische stijl. Deze is in mei 1940 verwoest bij de eerder genoemde beschietingen door Franse troepen. Zij vuurden vanaf schepen in de Westerschelde, in een poging de Duitse opmars tot staan te brengen. Het hele kerkgebouw is toen in vlammen opgegaan.Koor Hervormde kerkKoor Hervormde kerk 
Na herstel van de oorlogsschade is het godshuis in 1948 weer in gebruik genomen. De toren kwam niet meer terug. Wel kreeg de kerk bij het herstel een dakruiter, die bijzonder goed combineert met de rest van het gebouw. In 1976/77 is tegen de dwarsbeuk aan een travee van het schip gereconstrueerd.
Vanwege de verwoestingen door de eeuwen heen is er niets overgebleven van het oude meubilair. Opvallend is het grote orgel met daarboven de tekst van het lied Ere zij God uit het verhaal van Christus’ geboorte in het Bijbelhoofdstuk Lukas 2.
Bijzonder zijn ook de leeuwtjes die werden aangebracht bij een renovatie in 1601. Wanneer ...tussen de leeuwjes......tussen de leeuwjes... iemand vanuit de kerk is begraven wordt namelijk gezegd dat deze ‘tussen de leeuwen is doorgegaan’. 

De kerk is behalve tijdens de zondagse erediensten in van begin juni tot half september op woensdagen en zaterdagen te bezoeken voor het publiek. Klik hier voor website kerk

De Gereformeerde kerk staat aan de Damstraat 20, de straat waar vroeger veel mensen woonden van de gegoede burgerij. De fraaie zaalkerk is in 1865 gebouwd in neoclassicistische stijl. Klik hier voor website.

De Sint Annakerk aan de Langeville 37 verrees in 1894/95. Hier kerkten de rooms-katholieke inwoners tot de kerk februari 2003 werd onttrokken aan de eredienst. 

Aan Oude Bogaert 2 staat de in 1964 gebouwde kerk van de Gereformeerde Gemeente. Door groei van de gemeente komt is besloten tot nieuwbouw en wordt de huidige kerk  gesloten.

Aan de Kaaistraat 20 staat het karakteristieke kerkje van de Vrije Evangelische Gemeente. Klik hier voor website

Aan de Marijkelaan 39 houdt de Hervormde gemeente Rehoboth diensten. Klik hier voor website

Yerseke MoerYerseke MoerNatuurgebied

In het buitengebied van Yerseke ligt de Yerseke Moer. Het is een zout en nat natuurgebied waar veel vogels leven. Het is één van de meest waardevolle natuur- en cultuurlandschappen van Zeeland, omdat het is ontstaan door invloed van de zee en getekend is door menselijk gebruik. Het was ooit een veengebied, daarna schuurde de zee diepe geulen in het gebied en ontstonden zoutlagen in de grond. De kreekruggen werden later begraasd door schapen en in de 15e eeuw werd een deel van de Moer afgegraven voor zoutwinning. Door de slordige bedekking met klei op de afgegraven grond, ontstond een hobbelig landschap.

©Google Maps©Google MapsGemeente en inwoners

Yerseke was een zelfstandige gemeente waartoe vanouds ook de gehuchten Yersekedam en Het Zoute behoorden. Sinds 1 januari 1970 maakt het onderdeel uit van de gemeente Reimerswaal. Het dorp telde halverwege de 19e eeuw 770 inwoners. In 1980 woonden er 5728 mensen en in 2016 stond de teller op 6830.

Centrum dorp. ©Google MapsCentrum dorp. ©Google Maps

Yersekendam

Dit gehucht is geheel opgegaan in de bebouwing van Yerseke. Cafe-restaurant het Oude Veerhuis herinnert nog aan de tijd van de dagelijkse pont tussen Yerseke en Gorishoek op Tholen. Tegenwoordig vaart er in het toeristenseizoen een fiets-voet-veer.  Het in 1877 in opdracht van een oesterkweker gebouwde herenhuis met koetshuis aan Dam 6 is een rijksmonument.

Voormalige huis oesterkweker in Yersekedam.Voormalige huis oesterkweker in Yersekedam.

Het ZouteHet Zoute

Het Zoute

Deze buurtschap met diverse fraaie boerderijen en woonhuizen ligt in landschappelijk mooi agrarisch gebied ten zuiden van Yerseke rond de Grintweg en de doodlopende weg Zoute.

Het gehucht is genoemd naar de uithof (kloosterboerderij) die de abdij van Tongerlo in dit gehucht bezat in de 12e eeuw. Hier is niets meer van terug te zien. Zelfs een informatiebordje ontbreekt.

Beroemde inwoners

De in een bescheiden arbeidersmilieu opgegroeide Neeltje Lokerse (28 augustus 1868 – Voorburg, 17 februari 1954) is de beroemdste vrouw die ooit in Yerseke werd geboren. Zij kreeg in 1901 een kind van haar werkgever, die op zijn beurt weigerde dat kind te erkennen. Het kwam in die tijd heel veel voor dat bij dienstbodes, vaak nog tieners, kinderen werden verwekt. Vaak werd zo’n zaak dan afgekocht door de meestal rijke daders. Neeltje liet het er echter niet bij zitten dat haar kind niet werd erkend door de vader. Ze loste schoten op haar werkplek. Dat bracht haar voor de rechter. Die liet bij behandeling van de zaak de omstandigheden die Neeltje tot haar daad brachten zwaar meewegen en sprak haar vrij. Neeltje begon daarna met het houden van lezingen in het hele land. Dat leidde in 1909 tot de komst van de Wet-Loef. Die hield in dat onderzoek naar vaderschap mogelijk werd. Bovendien kwam er wetgeving over alimentatie. Klik hier voor meer informatie over Neeltje Lokerse

Johnny Hoogerland

Van een heel andere orde is de faam van de 13 mei 1983 in het dorp geboren wielrenner Johnny Hoogerland. Hij won aansprekende wedstrijden als de Driedaagse van West-Vlaanderen en het Nederlands kampioenschap op de weg.

Johnny zal door wielerliefhebbers altijd in verband gebracht worden met de val die hij maakte op 11 juli 2011 tijdens een etappe van de Ronde van Frankrijk. Dat gebeurde doordat de chauffeur van een auto van de Franse televisie hem aanreed. Johnny, die op dat moment in de kopgroep zat en virtueel leider was van het bergklassement, kwam samen met de Spaanse coureur Juan Antonio Flecha in het prikkeldraad terecht. Hij stapte weer op en bereikte bloedend en vol schrammen de finish van de etappe. Uiteindelijk moest hij uit de ronde door de gevolgen van het ongeluk, waarvoor hij drie jaar later financiële genoegdoening kreeg.

Het gebeuren was een domper voor Yerseke. Het dorp verkeerde die zomer namelijk in een feestroes door de prestaties van Hoogerland. Zodoende kon je toen bij de slager bolletjeslasagne krijgen en bij de bakker bolletjestompouces. De benamingen slaan op de bolletjestrui, het tricot dat de leider in het bergklassement van de Tour de France om de schouders draagt. Klik hier voor meer over Johnny Hoogerland.

Behalve Hoogerland zijn er in het dorp nog drie bekende wielrenners geboren. Piet Rentmeester (1938) won onder andere de koersen Kuurne-Brussel-Kuurne, de Ronde van Nederland, Paris-Camembert, de Ronde van Catalonië en de Ronde van Andalusië. Klik hier voor zijn levensloop. https://encyclopedievanzeeland.nl/Piet_Rentmeester

Patrick Tolhoek (1965) was mountainbiker en wielrenner. Hij werd in 1998 Nederlands kampioen mountainbike. Klik hier voor meer bijzonderheden

 

Klik hier voor bijzonderheden over de wielrenner Antwan Tolhoek (1994).  Kopie van 'De bankier en zijn vrouw'van de Zeeuwse schilder Marinus Claesz. van Roemerswaele (1490-1567). Te zien in museum YersekeKopie van 'De bankier en zijn vrouw'van de Zeeuwse schilder Marinus Claesz. van Roemerswaele (1490-1567). Te zien in museum YersekeOok van Roemerswaele: 'In het kabinet van de advocaat' Ook van Roemerswaele: 'In het kabinet van de advocaat' Leugenkot of klapbank in YerseeLeugenkot of klapbank in YerseeGereformeerde KerkGereformeerde KerkVoormalige RK Kerk en pastorie YersekeVoormalige RK Kerk en pastorie YersekeGedenksteen muur koorzijde Hervormde kerkGedenksteen muur koorzijde Hervormde kerkFiguur van een leeuwFiguur van een leeuwKerk Gereformeerde GemeenteKerk Gereformeerde GemeenteKerkgebouw RehobothKerkgebouw Rehoboth

Kerk Vrije Evangelische Gemeente YersekeKerk Vrije Evangelische Gemeente YersekeEntree zuidzijde YersekeEntree zuidzijde Yerseke

 

 

 

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN