headerbanner

Het eerste wat opvalt bij een bezoek aan Hansweert is de aanwezigheid van de vele modale woningen in de kern en de voormalige winkel- en horecapanden. Ze herinneren aan de tijd dat bijna het hele dorp leefde van de scheepvaart door het Kanaal door Zuid-Beveland. Dat kwam er in 1866 om een speciale reden. De scheepvaart op het tracé Antwerpen-Rotterdam v.v. maakt gebruik van de Kreekrak, een water tussen Ooster- en Westerschelde. In het derde kwart van de 19e eeuw konden daar door ondiepten en ander ongemak grote schepen al moeilijk passeren. Die moesten dan omvaren via het Sloe, het water dat toen Walcheren en Zuid-Beveland nog scheidde.

Drama

Schepen varen na sluispassage de Westerschelde opSchepen varen na sluispassage de Westerschelde opIn 1846 werden plannen werden gemaakt voor de aanleg van een spoorlijn die Vlissingen en Roosendaal aan elkaar zou knopen. Dat bracht een probleem met zich mee. Het betekende namelijk dat Kreekrak en Sloe zouden moeten worden afgedamd voor het maken van spoordijken. Nederland is echter op grond van de in de 19e eeuw overeengekomen Schelde-verdragen verplicht om de vrije doorvaart van schepen van en naar Antwerpen en Gent te garanderen. Dus was er een nieuwe verbinding nodig. Dat werd dan het Kanaal door Zuid-Beveland. De aanleg daarvan begon al in 1852, maar liep enkele malen uit op een drama. Aannemers verkeken zich op de grootte van de klus en gingen failliet. Natuurgeweld en daardoor ontstane dijkdoorbraken speelden daarbij ook een rol. Uiteindelijk besloot de Rijksoverheid in 1860, acht jaar nadat de eerste spade de grond in was gegaan, om het werk in eigen beheer uit te voeren.

Welvaart

Gezicht op het dorp vanaf de WerfdijkGezicht op het dorp vanaf de WerfdijkDe opening van het Kanaal op 15 oktober 1866 betekende het begin van de Gouden Eeuw van Hansweert. Dat was daarvoor een gehucht. A. J. van der Aa maakt in het in 1844 gepubliceerde vijfde deel van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden melding van vijf huizen en een inwonertal van 25 personen. De komst van de nieuwe scheepvaartverbinding leidde ertoe dat Hansweert uitgroeide tot een volwaardig dorp. Schippers van en naar Antwerpen of Gent moesten hier aanleggen om hun lading in of uit te laten klaren. Dat wil zeggen dat ze de douane moesten melden wat er werd verscheept. Dit betekende de komst van tientallen douaniers en hun gezinnen naar Hansweert. Ook sluiswachters en personeel van de Rijkspolitie te Water, de Rijksbelastingen (accijnzen) en de Marechaussée vestigde zich in het dorp.

 

Café Zeelandia.Café Zeelandia.Klein Antwerpen

Schippers maakten van het gedwongen oponthoud in Hansweert vaak gebruik om inkopen te doen. Dat leidde tot de komst van vele middenstanders. Het dorp kreeg door de florerende handel en het bijbehorende vertier de bijnaam Klein Antwerpen. De historie, en dan vooral alles wat te maken heeft met de scheepvaart, is prachtig beschreven in het boek Knooppunt in West-Europa van J. Kok, dat in 1986 uitkwam. De auteur meldt daarin de volgende aantallen neringdoenden in de Gouden Eeuw van het dorp: 37 cafés, 6 bakkers, ‘zeer veel’ kruideniers en parlevinkers, 5 schoenmakers, 5 manufacturiers, 4 schildersbedrijven, 5 slagerijen, 5 kappers, 4 aannemingsbedrijven, 3 smederijen, 3 rijwielherstellers, 4 groente- en fruithandelaren, 2 zeilmakers, 2 handelaren in scheepsartikelen en 4 handelaren in olie en scheepsvictualiën (victualiën = proviand). Parlevinkers zijn mensen die vanaf een schip waren verkopen. Dat gebeurde meestal al varend. De parlevinkers maakten hun scheepje vast aan het vaartuig van de klant en verhandelden vervolgens hun waren.

Zeven dagen open

Door de handel was in Hansweert de Winkelsluitingswet niet van kracht. Het dorp verkeerde hiermee in een bijzondere positie in Zeeland. Immers was tot ver in de 20e eeuw het handhaven van de zondagsrust in de meeste delen van de provincie een gegeven waar je niet aan moest tornen. Niettemin nam Hansweert in Zeeland wat dat betreft geen unieke positie in, want ook in Sluis waren de winkels 7 dagen per week open.

Het nieuwe MariaoordHet nieuwe MariaoordInternaat

Een reden waarom veel schippers even de wal aandeden in Hansweert was de aanwezigheid van het Katholieke Schippersinternaat dat er was gevestigd van 1938 tot 1953. Het internaat was ondergebracht in de villa Mariaoord aan de Hansweertsestraatweg. De evacuatie van de schipperskinderen in 1953, vanwege de Ramp, betekende het einde van het internaat. Het vertrek zou tijdelijk zijn maar spoedig werd duidelijk dat handhaven van de instelling in Hansweert niet meer loonde. Vervolgens diende Mariaoord als bejaardenhuis. Na de afbraak verrees in Hansweert-West het nieuwe Mariaoord.

Sloop Hansweert-Oost

Rundvee in het buitengebied waar ooit Hansweert-Oost lagRundvee in het buitengebied waar ooit Hansweert-Oost lagHet einde van de Gouden Eeuw van Hansweert zette in met de komst van de koelkast. Daardoor verminderde de behoefte om dagelijks boodschappen te doen. Een veel grotere klap voor Hansweert was echter de opening van de Schelde-Rijnverbinding in 1975. Hierdoor nam de scheepvaart in het Kanaal door Zuid-Beveland gestadig af.

Overigens kreeg het dorp ook een slag te verwerken door de aanleg van de nieuwe sluizen en de daarmee gepaard gaande verlegging in oostwaartse richting van het Kanaal. Dit karwei, uitgevoerd in 1982-1994, betekende onder meer de sloop van vrijwel geheel Hansweert-Oost. Dat betekende het verdwijnen van circa 210 woningen en de gedwongen verhuizing van de ongeveer zeshonderd bewoners. Onder de panden die verdwenen waren rijtjeshuizen, maar ook karakteristieke dienstwoningen van Rijkswaterstaat en Mariaoord. Het verdwijnen van dit deel van Hansweert riep verzet op. Zo schreef Johan Rooks in 1979 het lied Slooprock. Dat eindigt als volgt: ,,Rijkswaterstaat is in zijn sas. Er komt water waar ’t eerst niet was. De Oost gaat tegen de grond en de kleine man staat in zijn blote kont.”

 

Aan de oostelijke kant van het Kanaal werd het voorjaar 2017 nog stiller door de sluiting van Scheepswerf Reimerswaal. Deze vertrok in juni van dat jaar naar Vlissingen oost.Strand en buitendijks gelegen bedrijf Van der StraatenStrand en buitendijks gelegen bedrijf Van der Straaten

Bedrijvigheid

De Spar is belanrgijk voor het dorpswelzijnDe Spar is belanrgijk voor het dorpswelzijnHet geleidelijk verdwijnen van de drukte die de binnenvaart met zich meebracht betekende ook dat de middenstand gestaag kromp. De inwoners kunnen niet langer hun inkopen doen bij meerdere kruideniers, slagers en bakkers. Wel beschikt het dorp over een supermarkt. Die huist in appartementengebouw ‘t Bastion. Aan de Werfdijk 6 huist Van der Straaten Aannemingsbedrijf B. V.. De in 1906 opgerichte onderneming is een gerenommeerde speler op het gebied van de grond-, weg- en waterbouw. Klik hier voor website. Een andere grote werkgever in het dorp is Transportbedrijf Van Duin B. V. aan de Westelijke Kanaalweg. Dat heeft ook vestigingen in Bleiswijk en De Lier. Klik hier voor website.  Van de sleep- en bergingsbedrijven die Hansweert ooit rijk was resteert alleen de firma Polderman. Klik hier voor geschiedenis.

© Google Maps© Google MapsEen Bezoekje aan Hansweert

Verkeerspost HansweertVerkeerspost HansweertWie Hansweert wandelend of fietsend wil proeven doet er goed aan om daar een mooie zonnige en liefst warme dag voor uit te kiezen. Een mooi startpunt is het fietspad op de Westerscheldedijk vanuit de richting Kruiningen. Je hebt daar geweldig mooie uitzichten over de zeearm. Op de hoek van de Kanaal-ingang en de Westerschelde staat het paviljoenachtige gebouw van de Verkeerspost Hansweert. Vanuit dit pand begeleiden medewerkers van Rijkswaterstaat de scheepvaart.

Sla je de hoek kom dan rij je richting sluizen. Vaak genieten hier mensen op een bank of op de Schip, schipper en scheepshondSchip, schipper en scheepshonddijk van het kijken naar de scheepvaartbewegingen. Naast het sluizencomplex ligt het station van de KNRM (Koninklijke Nederlandse Reddingsmaatschappij). Nog meer in het oog springt hier het imposante bedieningsgebouw van de sluizen. Van hieruit worden ook de Vlakebrug en de Postbrug bij Wemeldinge bediend.

Eenmaal over één van de sluisbruggen heen linksaf slaan. Je volgt dan Scheldemond, de weg die onder de dijk voert. Na enkele honderden meters buigt die rechtsaf. Je passeert nu aan de rechterkant de resten van de drie voormalige sluizen. Je slaat nu rechtsaf en bereikt dan de Lange Geer. Op nummer 25, direct aan het begin, kijk je uit op een uit 1870 daterend huis, dat vroeger diende als sluiswachterswoning. Op nummer1 kun je desgewenst uitblazen bij café ’t Anker voor een drankje. De espressokoffie die hier werd geserveerd aan Staatspareltjes was van uitstekende kwaliteit.

Sla je de hoek om naar links dan ben je in het hart van Hansweert. Aan je rechterhand is appartementencomplex Het Bastion, met supermarkt. Je hebt hierDorpshuis Kaj Munk.Dorpshuis Kaj Munk. ook zicht op dorpshuis Kaj Munk, genoemd naar een beroemde Noorse dominee. Dit kloeke dorpshuis met terras verving het gelijknamige dat na de Ramp van 1953 werd geschonken door Noorwegen. Je bent nu in de Schoolstraat.

Je hebt nu de meeste bezienswaardigheden van het dorp wel gehad. Fijnproevers maken vervolgens op eigen initiatief nog een wandeling door de rest van het dorp. Zij stuiten in de Kanaalstraat op de doorleefde gevel van café Zeelandia. Mede door deze gevel ademt deze straat met enige fantasie nog een beetje Noorse huizen.Noorse huizen.de sfeer van vroeger toen Hansweert nog Klein Antwerpen werd genoemd.

Aan de Dijkstraat 12 staat het voormalige kerkgebouw dat de Hervormde gemeente hier in 1911 in gebruik nam. Het bedehuis is in 2019 onttrokken aan de eredienst nadat een particulier het aankocht om er een woning van te maken. De gecombineerde hervormde gemeenten van Hansweert en Schore zetten beide kerken te koop. Afspraak was dat na verkoop van een bedehuis het andere open zou blijven voor het houden van gezamenlijke diensten. Aldus geschiedde in 2019.

Aan de Kerklaan 9 staat de in 1872 ingewijde rooms-katholieke Kerk van de Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen. Bij de gevechten In de meidagen van 1940 die de Duitse bezetting inleidden, werd de spits van de toren afgeschoten. Het bedehuis werd bij de bevrijding in 1944 nog zwaarder getroffen. Na herstel van de schade is de kerk opnieuw ingewijd in 1952. Klik hier voor informatie over parochie.  Aan de Europalaan staan zes Noorse huizen te pronken. Ook dit betreft een geschenk van Noorwegen na de Ramp.

© Google Maps© Google Maps

Gemeentebestuur en inwoners

Hansweert is nooit een zelfstandige gemeente geweest. Het viel tot 1 januari 1970 onder de gemeente Kruiningen. Sinds die datum behoort het tot de gemeente Reimerswaal. Hansweert telde in 1980 nog 1905 inwoners. Daarna is de bevolking afgenomen. Per 1 januari 2016 werden er 1678 ingezetenen geteld.

Rooms-katholieke Kerk van de Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen.Rooms-katholieke Kerk van de Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen.Dit huis in 1867 ingericht als eerste kerk van de parochie O.L.V. Onbevlekt Ontvangen. In 1871 kwam de huidige kerk gereed.Dit huis in 1867 ingericht als eerste kerk van de parochie O.L.V. Onbevlekt Ontvangen. In 1871 kwam de huidige kerk gereed.

Voormalige Hervormde Kerk Hansweert. Opname dateert van voor de verkoop van het gebouw.Voormalige Hervormde Kerk Hansweert. Opname dateert van voor de verkoop van het gebouw.Leugen of klapbank op de ScheldedijkLeugen of klapbank op de Scheldedijk

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN