headerbanner

Johanneskerk KruiningenJohanneskerk KruiningenA58 bij KruiningenA58 bij KruiningenReizigers die wilden weten of ze nog in de goede richting trokken konden zich in de Middeleeuwen blindelings verlaten op kerktorens. Die stonden immers vrijwel altijd aan de westkant van een bedehuis. In Kruiningen zou de toren van de oude dorpskerk de reiziger op een dwaalspoor kunnen brengen, want die staat wonderlijk genoeg aan de zuidkant. Dat komt doordat men in 15e eeuw de 14e eeuwse kerk afbrak en de nieuwe aan de noordkant van de toren bouwde.

In werkelijkheid was en is de kans op ernstig verdwalen in Kruiningen te verwaarlozen. Immers ligt het dorp aan zowel de Ooster- alsook aan de Westerschelde. Of je nu in noordelijke of zuidelijke richting loopt, je botst altijd op een dijk. En in de oost-westrichting stuit je al snel op de A58 en de Zeeuwse spoorlijn.

NS-station KruiningenNS-station Kruiningen

In de Middeleeuwen lag het dorp op een van de eilanden die later aaneengroeiden tot het huidige Zuid-Beveland. Kruiningen behoort tot het type wegdorp. Dat wil zeggen dat de kern als een lint ontstond aan een doorgaande weg. De geschiedenis van Kruiningen is vanaf de 19e eeuw sterk gestempeld door verbindingen of anders gezegd verplaatsingen. De A58 en de Zeeuwse spoorlijn lopen er dwars doorheen. Voor de komst van de huidige rijksweg wurmde het verkeer zich over wat nu de Oude Rijksweg is. Dan kwam je langs twee molens, die beide werden verplaatst. Daarover later meer.

Gezicht op Kruseveer in aanbouw, 20 augustus 2011Gezicht op Kruseveer in aanbouw, 20 augustus 2011Veerplein werd dorp

De boulevard van KruseveerDe boulevard van KruseveerDe opening van de Westerscheldetunnel in 2003 betekende het einde vanhet veer Kruiningen-Perkpolder v.v., die werd onderhouden sinds 1943. De exploitant (Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland – PSD) staakte toen ook de verbinding Vlissingen-Breskens v.v.. De gemeente Reimerswaal ging voortvarend te werk met het herinrichten van het voormalige veerplein en de nabije omgeving daarvan. Binnen tien jaar verrees hier Kruseveer, feitelijk een nieuw dorp met fraaie woningen. Op de dijk kwamen appartementen die uitzicht bieden over de Westerschelde. Reimerswaal liep zo straatlengten voor, want de herinrichting van de voormalige veerpleinen in Breskens, Perkpolder en Vlissingen verliep uiterst stroperig.

NS-station

Mede door het verdwijnen van de veerdienst is het minder druk geworden op de twee kilometer van de dorpskom gekregen treinhalte Kruiningen-Yerseke, die vroeger de status ‘Intercitystation’ genoot. Het betekende dat alle intercitytreinen hier stopten, terwijl er soms minder mensen in- en uitstapten dan in NS-station Krabbendijke, dat veel scholieren trekt. Sinds eind 2012 stoppen alle passagierstreinen op alle stations der Zeeuwse lijn en doet de aanduiding Intercitystation er niet meer toe.

Af- en aanrijden bij Lamb WestonAf- en aanrijden bij Lamb WestonBedrijvigheid

Bedrijventerrein NishoekBedrijventerrein NishoekTreinreizigers kunnen met de ogen dicht constateren dat ze in Kruiningen zijn. Dat komt door de zoete weeë geur die aardappelverwerkend bedrijf Lamb Weston en Meyer verspreidt. Dat is gevestigd op het bij het station gelegen bedrijventerrein Nishoek. Deze grootste werkgever van Kruiningen begon in 1920 als kleine onderneming van Cees Meijer. Klik hier voor website. Behalve de frietgigant zijn er op bedrijventerrein Nishoek en elders in Kruiningen nog meer bedrijven gevestigd. Daarvan zijn er diverse gelieerd aan aardappels en juun, Zeeuwse landbouwproducten bij uitstek.

Gezicht op het schip van de Johanneskerk vanaf de orgelzolder.Gezicht op het schip van de Johanneskerk vanaf de orgelzolder.Dorpskerk

Praalgraf Aernoud van Kruiningen.Praalgraf Aernoud van Kruiningen.In dit dorp stond in de 12e eeuw al een kapel bij het kasteel van de heren van Kruiningen. Deze is in de 14e eeuw opgevolgd door een stenen kerk, waarvan de toren nog steeds bestaat. Zoals aan het begin van dit verhaal aangestipt is, dateert de huidige kerk uit de 15e eeuw en is de toren daar toen ‘aan de verkeerde kant‘ aan vastgehecht. Nadat de westbeuk van de kerk in de 16e instortte, stortte het koor in op 27 mei 1754. Het werd niet meer opgebouwd, maar de koorafsluiting is nog altijd te zien in het muurwerk.

Het interieur van dit hoge bedehuis, dat de naam Johanneskerk draagt, is interessant. Zo ligt daar de graftombe van de in 1561 overleden ridder Aernoud van Kruiningen.* In de kerk staan enkele overhuifde herenbanken, waarvan er een het jaartal 1573 draagt. Doopvont, doophek en preekstoel dateren uit de 16e eeuw. Op het klankbord van de preekstoel staat: ,,MENSCHENKINT IC HEBBE U TEN WACHTER GHESETTET OVER HET HUYS ISRAELS GHIJ SULT UYT MIJN MONT HET WOORT HOOREN ENDE HAER VAN MIJNENTWEGEN WAERSCHUWEN” (Ezechiël 3 vers 17).

Kansel en herdenkingsraam in JohanneskerkKansel en herdenkingsraam in JohanneskerkTer weerszijden van de preekstoel hangen gebrandschilderde ramen die herinneren aan de Ramp. Vanaf de orgelzolder biedt het gebouw een majestueuze aanblik. De consistorie van de kerk is in 1950 gerestaureerd in klassieke stijl. De sfeer wordt verhoogd door de antieke tegels aan de wand en schilderijen met Bijbelse taferelen. De Johanneskerk wordt gebruikt door de Protestantse gemeente, die voortkwam uit de gereformeerde en de hervormde gemeente. Klik hier voor website gemeente

*De graftombe is op de website van de kerkelijke gemeente aldus beschreven: ,,Op de dekplaat is een liggende ridder gebeeldhouwd met leeuw, handschoenen, helm en aan elke kant vier wapens; links de familiewapens van zijn vader: Cruninghe, Voorhoute, Reimerwaal en Sickele en rechts die van zijn moeder: Cruninghe, Gruythuyse, Ongnies en Rubempré. Onderaan de tombe staat een twee-regelig gedicht: ,,Die met Paulo wetteliken heeft gestreden, Wert van Christo gecront als hi is overleden”, wat ontleend is aan de tweede brief van Paulus aan Timotheüs. (2 Tim 4, de verzen 7 en 8).

Ramp-monument van Jan WolkersRamp-monument van Jan WolkersRamp

Noorse huizen KruiningenNoorse huizen KruiningenVoor de kerk staat een door Jan Wolkers gemaakt beeld dat herinnert aan de Ramp van 1953, die in Kruiningen een zeer zware tol eiste. De watersnood kostte 62 inwoners het leven. Het kunstwerk stelt een moeder voor die een dood kind met zich meedraagt. Aan de overstroming herinnert het natuurgebied Den Inkel, want het hart wordt gevormd door een weel die toen ontstond. Ook de Noorse huizen aan de Henri Dunanstraat herinneren aan de Ramp.  

Weel Den InkelWeel Den InkelMolens

De Oude Molen in KruiningenDe Oude Molen in Kruiningen

Aan de oostzijde van het dorp pronkt aan de Slagveldstraat de korenmolen van het type grondzeiler. Die verving een standerdmolen die in november 1801 bij stormweer omwaaide (evenals tien andere molens in Zeeland). Niet alleen door het verkeer, maar ook door molens staat Kruiningen symbool voor verplaatsingen. De Oude Molen werd op 1 maart 2001 een stuk naar het oosten verplaatst omdat de windvang wegens de oprukkende bebouwing op de oorspronkelijke plek ernstig was afgenomen. Klik hier voor geschiedenis molen.  

De Hoed: verplaatst van Gent naar Kruiningen en daarna naar Waarde.De Hoed: verplaatst van Gent naar Kruiningen en daarna naar Waarde.

Aan de Zandweg stond vroeger een standerdmolen. Geloof het of geloof het niet, maar ook de geschiedenis van deze wiekendrager staat model voor verplaatsingen. De molen is circa 1550 gebouwd in Gent en werd in 1857 afgebroken, naar Kruiningen verscheept en weer opgebouwd. Na verval werd de kast van dit monument op 1 april 1989 tijdens een bijna legendarisch transport over de weg naar het 5 kilometer verder gelegen Waarde gebracht. Daar volgde volledige restauratie en kreeg de molen de naam De Hoed. Klik hier voor geschiedenis molen

Villa aan de Hoofdstraat Villa aan de Hoofdstraat Overige bezienswaardigheden

Markt Kruiningen.Markt Kruiningen.Kruiningen is verder tamelijk arm aan monumentale gebouwen, maar hier moet wel de villa aan Hoofdstraat 20 worden genoemd. Deze staat op de lijst van Rijksmonumenten. De villa is in 1898 opgetrokken als woning voor de toenmalige plaatselijke huisarts.

Het verdient ook aanbeveling de Markt te bezoeken, direct aangrenzend aan de Burgemeester Elenbaasstraat waaraan de Johanneskerk is gelegen. Aan de MarktVoormalig gemeentehuis Kruiningen.Voormalig gemeentehuis Kruiningen. staan diverse monumentale woonhuizen. In het midden kun je niet heen om de muziektent. Verder zijn er enkele horecagelegenheden met terras.

Het voormalige raadhuis op Markt 2 is gebouwd in 1914. Tot 1 januari 1970 zetelde daar het gemeentebestuur van Kruiningen. Op genoemde datum ontstond de gemeente Reimerswaal, waarvan het bestuur nu resideert aan het Oude Plein 1. Het oude gemeentehuis biedt tegenwoordig onderdak aan een bouwkundig ontwerp- en Ingenieursbureau. 

 

Inter Scaldes

Villa Inter Scaldes.Villa Inter Scaldes.Aan Zandweg 2 pronkt de monumentale villa Inter Scaldes (Latijn voor tussen de Scheldes) dat onderdak biedt aan het gelijknamige restaurant. Dat is meerdere malen uitgeroepen tot de beste eetgelegenheid van Nederland. Inter Scaldes kreeg in 1984 twee Michelinsterren, toen Maartje Boudeling daar de scepter zwaaide. Zij was er chef-kok tot 2001. Inter Scaldes kreeg ook twee Michelinsterren onder haar opvolger Jannis Brevet. Op 10 september 2003 brandde de villa grotendeels af. Na herstel volgde op 27 mei 2004 heropening. Klik hier voor website.

Boerderijen

Boerderij Sint Pieterspolder.Boerderij Sint Pieterspolder.Op het grondgebied van Kruiningen staan enkele boerderijen die prijken op de lijst van Rijksmonumenten. Dat is in de eerste plaats Hof Seemarte aan Zanddijk 17. Deze hoeve dateert uit circa 1800. De tweede is te vinden aan Sint Pieterspolder 1. Dit complex (boerderij, schuur, wagenschuur, varkensschuur) dateert uit ongeveer 1900. Iets ten noorden van dit complex ligt aan de Scheldedijk de voormalige landbouwhaven die eveneens is geklasseerd als Rijksmonument.

Kerk Gereformeerde Gemeente in Nederland KruiningenKerk Gereformeerde Gemeente in Nederland KruiningenOverige kerken

Kerk Gereformeerde Gemeeente Kruiningen.Kerk Gereformeerde Gemeeente Kruiningen.Vroeger was de Nederlandse Hervormde Kerk de grootste  in Kruiningen, maar intussen zijn de verhoudingen aanmerkelijk gewijzigd. De gereformeerde en hervormde kerk krompen. Zij vormen nu samen de Protestantse gemeente, die diensten houdt in de Johanneskerk. Vanaf het laatste kwart van de 20e eeuw groeiden de bevindelijke kerken fors. Dat leidde ertoe dat bijna de helft van de bevolking lid is van een van de volgende kerkgenootschappen: Gereformeerde Gemeente, Gereformeerde Gemeente in Nederland, Hersteld Hervormde Kerk en Vrije Gereformeerde Gemeente. De laatste ontstond in de herfst van 2017 door conflicten binnen de Gereformeerde Gemeente. Dominee Gerrit Bredeweg trad vervolgens uit en begon diensten te beleggen in het dorpshuis. Aan de problemen lagen volgens de regionale pers ook sociaal-economische factoren ten grondslag. Op 16 oktober 2020 nam de gemeente van Bredweg een eigen bedehuis in gebruik. Dat is de Adullamkerk aan de Zandweg.Adullamkerk van de Vrije Gereformeerde GemeenteAdullamkerk van de Vrije Gereformeerde Gemeente

Kerkgebouwen

Hersteld Hervormde Kerk Kruiningen.Hersteld Hervormde Kerk Kruiningen.De kerk van de Gereformeerde Gemeente staat aan de Hansweertseweg 1. Dit gebouw is april 1978 in gebruik genomen. De kerk van de Gereformeerde Gemeente in Nederland (een kerkverband dat in 1953 ontstond door een scheuring binnen de Gereformeerde Gemeente) staat aan de Stationsweg 2. Dat gebouw is sinds 1995 in gebruik en is in de ogen van Staatspareltjes nog een tikje mooier dan de hiervoor genoemde kerk. Het door architect Fierloos uit Goes straalt geborgenheid uit, al kan dat ook worden vertaald als geslotenheid. De gemeente van de Hersteld Hervormde Kerk houdt diensten in de Ichtuskerk aan Clercqswegje 12. Dat was tot 1997 in gebruik bij de Gereformeerde Kerk.

© Google Maps© Google MapsAlgemeen

Kruiningen telde per 1 januari 2013 4172 inwoners. Het dorp is hoofdplaats van de gemeente Reimerswaal, omdat het gemeentehuis hier is gelegen. Tot 1 januari 1970 vormde Kruiningen een zelfstandige gemeente waartoe ook Hansweert en een gedeelte van Oostdijk behoorden. Sinds genoemde datum maakt Kruiningen onderdeel uit van Reimerswaal. Hieronder vallen ook Bath, Hansweert, Krabbendijke, Oostdijk, Rilland, Waarde en Yerseke.© Google Maps© Google Maps

Eten en drinken

Behalve in het hierboven genoemde prestigieuze Inter Scaldes kun je in Kruiningen ook tafelen bij en Eetcafé Kruiningen. Eétcafé De Korenbeurs aan de Markt is in 2020 gesloten. Dat was een regelrecht gevolg van de coronacrisis. De zaak werd te koop gezet, in afwachting van een nieuwe exploitant.

 

Hazenburg in Kruiningen (Kruseveer).Hazenburg in Kruiningen (Kruseveer).Bredam in Kruseveer.Bredam in Kruseveer.Gezien aan het Clerqswegje in Kruiningen: een fraai geveltje, kennelijk gebouwd als reclame-uiting om aan te geven wat het bedrijf op die plek allemaal kan presteren.Gezien aan het Clerqswegje in Kruiningen: een fraai geveltje, kennelijk gebouwd als reclame-uiting om aan te geven wat het bedrijf op die plek allemaal kan presteren.Restaurant De Zeeuwsche Paerel maakte plaats voor appartementenRestaurant De Zeeuwsche Paerel maakte plaats voor appartementenGebouw van Ons Boerengoed, Vereniging tot instandhouding van het Zeeuwse cultureel erfgoed, vooral bekend van klederdrachtenshows.Gebouw van Ons Boerengoed, Vereniging tot instandhouding van het Zeeuwse cultureel erfgoed, vooral bekend van klederdrachtenshows.Markt Kruiningen.Markt Kruiningen.In gebouw Bachten Vaete, tegenover het gemeentehuis, zijn diverse openbare diensten gevestigd.In gebouw Bachten Vaete, tegenover het gemeentehuis, zijn diverse openbare diensten gevestigd.Ingang begraafplaats Kruiningen.Ingang begraafplaats Kruiningen.Uienbedrijf. Veel ondernemingen in Kruiningen zijn landbouw-gerelateerd.Uienbedrijf. Veel ondernemingen in Kruiningen zijn landbouw-gerelateerd.Villa Zandweg Kruiningen.Villa Zandweg Kruiningen.Liefde voor groen, uitbundig uitgestald aan de ZanddijkLiefde voor groen, uitbundig uitgestald aan de ZanddijkHof Kruninghe, complex van huur- en koopappartementen van Zorggroep Ter Weel aan de Langeviele in Kruiningen Hof Kruninghe, complex van huur- en koopappartementen van Zorggroep Ter Weel aan de Langeviele in Kruiningen Den Inkel, natuurgebied van 23 hectare.Den Inkel, natuurgebied van 23 hectare.Orgel Johanneskerk Kruiningen.Orgel Johanneskerk Kruiningen.Landwinkel annex camperkampeerplaats aan Kaasgat KruiningenLandwinkel annex camperkampeerplaats aan Kaasgat KruiningenKaasgat KruiningenKaasgat KruiningenOlzendedijk Kruiningen.Olzendedijk Kruiningen.In de verte Kruiningen, gezien vanaf de Zanddijk.In de verte Kruiningen, gezien vanaf de Zanddijk.

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN