headerbanner

Fleurige fietstunnel tussen Kapelle en Biezelinge, met dank aan Annie M.G. Schmidt Fleurige fietstunnel tussen Kapelle en Biezelinge, met dank aan Annie M.G. Schmidt Toren met gemetselde spitsToren met gemetselde spitsAan de kloeke toren van de Hervormde kerk kun je nog altijd zien dat Kapelle de eeuwen door een voornaam en machtig dorp is geweest. Deze omgeving werd al in de vroege middeleeuwen bewoond, zo blijkt uit de vondst van potscherven uit de 3e eeuw.

Het huidige Kapelle is voortgekomen uit Maalstede, nu een wijk, maar in de 13e eeuw een dorpje bij het gelijknamige kasteel. De heren van dit slot bouwden een kapel, die in 1248 wordt genoemd. Deze kreeg de naam Kapelle ter Maalstede en stond mogelijk op dezelfde De fruitteler en de lakenwerer staan bij het gemeentehuis model voor vroegere en latere rijkdom in Kapelle  De fruitteler en de lakenwerer staan bij het gemeentehuis model voor vroegere en latere rijkdom in Kapelle plaats als de huidige grote kerk op het Kerkplein. Aan het eerste kerkje dankt Kapelle haar naam. Omstreeks 1300 werd het vervangen door de huidige Hervormde kerk. Begonnen werd met het zuiderkoor, dat uit die periode dateert. Later werd de kerk gecompleteerd door de bouw van het noorderkoor, het schip en de toren.

Het dorp kwam op aan een kreek die tussen de Wester- en de Oosterschelde liep. Een deel van dit water is nog te vinden aan de Langegracht. Het deel vanaf de haven van het op korte afstand zuidwaarts gelegen dorp Biezelinge droeg de naam Molenwater. Hiervan zijn ten zuiden van Biezelinge nog gedeelten waarneembaar.

Kapelle werd in de middeleeuwen heel welvarend. Het was in de 14e eeuw het voornaamste handelscentrum in de wijde omtrek. Dat kwam mede door de ligging nabij de diepe haven Biezelinge. Heel belangrijk voor Kapelle was de lakennijverheid. Op de schorren rond het dorp graasden grote kudden schapen. Hun wol werd gebruikt bij de productie van laken stoffen. Het gaat hier trouwens niet om beddenlakens, maar om geweven wollen lakens. Die werden gebruikt voor het maken van bij voorbeeld mantels en jurken.

Het gezicht op Kapelle ontvouwt zich als een aquarel.Het gezicht op Kapelle ontvouwt zich als een aquarel.Burenruzies met Goes

Kitskinderscheweg in KapelleKitskinderscheweg in KapelleIn Kapelle en het omliggende buitengebied wemelde het van de lakenweverijen. Het ging zo goed dat de heren van Goes dwars gingen liggen. Zij slaagden er in 1407 in om Graaf Willem IV van Holland en Zeeland zover te krijgen dat hij het inwoners van Goes verbood om vlees, bier en andere levensmiddelen uit de omliggende regio te betrekken. Bovendien mochten ze buiten de stad geen laken laten weven. Toen dat niet helemaal leidde tot het verwachte resultaat kregen de Goese vroede vaderen het in 1452 voor elkaar dat Hertog Philips van Bourgondië bepaalde dat in Goes alleen nog maar door inwoners van de stad laken mocht worden verkocht. Deze pesterijen waren ongetwijfeld slecht voor de productie in Kapelle. De Tachtigjarige Oorlog, die verlammend uitwerkte op de handel, betekende dat de lakennijverheid in Kapelle werd gedecimeerd.

Heden ten dage is Kapelle is een mooi woondorp met veel groen. De ring met de monumentale Hervormde kerk en voorname woningen en enkele villa’s elders in het dorp geven Kapelle nog altijd een wat deftige uitstraling. Het dorp is groot genoeg om er een fatsoenlijke middenstand op na te kunnen houden. En voor wie uitgebreid wil winkelen is Goes, dat een trekker heeft in de vorm van een meubelboulevard, nooit ver weg.

Hierna een beschrijving van karakteristieke gebouwen en andere opvallende elementen

Hervormde kerk

Interieur Hervormde kerk KapelleInterieur Hervormde kerk KapelleHet belang van Kapelle kun je nog altijd aflezen aan de omvang van de Hervormde kerk. Die is kolossaal. Bijzonder is dat de spits geheel gemetseld is en even opmerkelijk zijn de vier torentjes op de hoeken. Elders in de streek kwamen meerdere kerken voor met een dergelijk kwartet, maar alleen in Kapelle bleven de torentjes alle behouden.

Aan de kerk is de legende verbonden van twee zusters die opdracht gaven voor de bouw van de kerktorens in Kapelle en Kloetinge. Zij zouden daaraan deWapenbord in Hervormde kerk KapelleWapenbord in Hervormde kerk Kapellevoorwaarde hebben verbonden dat deze even hoog zouden moeten zijn. Toen de bouwer na het voltooien van het karwei bemerkte dat de toren van Kapelle een beetje hoger was dan die in Kloetinge zou hij zich hebben opgehangen aan de spits van de laatstgenoemde toren. Hoe het ook zij, de dorpskerken van beide dorpen vertonen zeker verwantschap.

Het vijfzijdige gesloten zuiderkoor van de kerk is zoals aan het begin van dit verhaal al aangegeven, gebouwd vanaf het begin van 14e eeuw, terwijl aan de bouw van schip en toren is begonnen in 1427. De kroonluchters in het zuiderkoor zijn gemaakt in de 17e en 18e eeuw. Die in het schip zien er ook klassiek uit, maar zijn in 1967 aangebracht. Het schip werd in de 15e eeuw uitgebreid met de beide zijbeuken.

Het noorderkoor dateert uit het einde van de 15e eeuw. Daar staan fraaie 16e eeuwse koorbanken. Ook bevindt zich daar het grafmonument voor jonkheer Philibert van Serooskerken (ambachtsheer) en diens echtgenote Anna van Heerjansdam. Klik hier voor geschiedenis kerk.  Klik hier voor kerkgemeente.  \

Koptische Kerk KapelleKoptische Kerk Kapelle

Koptische kerk

De uit 1917 daterende kerk aan de Biezelingsestraat is in 2014 overgenomen door de Koptische gemeenschap in Zeeland. Tot die tijd was het gebouw onder de naam Ontmoetingskerk in gebruik bij de gemeente van de Gereformeerde kerk. Deze ging in 2014 op in de Protestantse gemeente Biezelinge.

De kopten gaven het gebouw de naam Heilige Maria en Arseniuskerk. Het is de enige gemeente van de Koptisch Orthodoxe Kerk in Nederland. Klik hier voor website

 

Petrakerk KapellePetrakerk KapellePetrakerk

De uit 1996 daterende Petrakerk aan de Goessestraatweg werd gebouwd als vervanger voor het kerkgebouw van de Gereformeerde Gemeente aan het Jufferswegje in Biezelinge. Doordat de gemeente sterk groeide is dit beeldbepalende gebouw in 2012 vergroot tot een kerk met 1350 zitplaatsen. Klik hier voor website

 

Meestoof

Meestoof De Nijverheid in KapelleMeestoof De Nijverheid in Kapelle

Aan de Ooststraat 45A staat de uit 1871 daterende meestoof De Nijverheid. In meestoven werden wortels van de meekrapplant (Rubia tinctorum) na een ingewikkeld proces van drogen en malen verwerkt tot rode verfstof. Dit meekraprood werd al sinds de Oudheid gebruikt als verfstof voor kleding. Zo zijn er in het graf van de Egyptische farao Toetanchamon textielresten aangetroffen die ermee waren geverfd.

In Zeeland was de grond bijzonder geschikt voor de meekrapteelt. Zodoende was de provincie de voornaamste producent van meekrap in het noordwesten van Europa. Het was de meest winstgevende tak van landbouw. Overigens werd de meekrapteelt ook beoefend op de Zuid-Hollandse eilanden en in het westen van de provincie Noord-Brabant.

Tholen en Schouwen-Duiveland waren de belangrijkste meekrapgebieden, maar er stonden ook stoven in alle andere regio’s in Zeeland. Van de 44 exemplaren die de provincie Zeeland telde zijn er niet meer dan een handvol blijven bestaan. Behalve die in Kapelle staan er nog in Nieuwdorp, Noordgouwe, Capelle (Schouwen-Duiveland) en Walsoorden. De stoof in Kapelle is in 2013-14 geheel hersteld. Klik hier voor website

Franse begraafplaats in KapelleFranse begraafplaats in Kapelle

Begraafplaats

Op 16 mei 1940 is er bij Kapelle fel gevochten tussen Duitse troepen en Franse eenheden die Nederland te hulp waren geschoten. Een dag later werden 65 gesneuvelde Fransen door de plaatselijke bevolking ter aarde besteld. Na de Tweede Wereldoorlog zijn alle Franse militairen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland waren gesneuveld en die niet naar Frankrijk werden gerepatrieerd, hier samengebracht. Op 16 mei 1950 is de Franse militaire begraafplaats officieel geopend. Hier liggen 217 Franse militairen, 20 Marokkaanse en Algerijnse militairen die sneuvelden in Franse dienst en 1 Belgische militair. De Marokkaanse soldaten zijn overigens niet in Zeeland gesneuveld, maar kwamen om bij de evacuatie van militairen vanuit Duinkerken.  

 

Kastelen

Terrein voormalig kasteel Maalstede in KapelleTerrein voormalig kasteel Maalstede in Kapelle

In het dorp hebben liefst vijf kastelen gestaan, waarvan behalve fundamenten en grachten niets is overgebleven. In de 20e eeuw is er het een en ander gedaan om deze elementen wat beter te accentueren, zodat de adellijke behuizingen niet in het vergeetboek raken. Op de plaatsen waar deze stonden zijn informatieborden neergezet, terwijl er ook een kastelenpad is uitgezet.

Het voornaamste kasteel was Slot Maalstede. In de gelijknamige wijk zijn aan de straat Maalstede de fundamenten van het kasteel te zien op een tot plantsoen herschapen verhoogd terrein. De fundamenten zijn beter zichtbaar gemaakt door steenkorven met staaldraad op te plaatsen. Tussen Slotstraat en Langegracht ligt het eilandje waar eens kasteel Bruelis pronkte. De nog aanwezig slotgracht sluit aan op de waterpartijen aan de Langegracht, die een restant zijn van de kreek die ooit liep tussen Ooster- en Westerschelde. Op de hogere gronden aan deze kreek ontstond rond de 10e eeuw het huidige Kapelle. Vlakbij de hertenkamp stond ook het kasteel Gistellis. 

NS-station Kapelle-BiezelingeNS-station Kapelle-Biezelinge

NS-station

Het op 1 juli 1868 geopende markante spoorwegstation Kapelle-Biezelinge, dat vrijwel op de grens staat van beide dorpen, behoort tot het standaardtype SS vijfde klasse  waarvan er tientallen zijn gebouwd in de 19e eeuw. De stations Krabbendijk en Kruiningen-Yerseke zijn soortgelijk. Ze liggen net als het station Kapelle-Biezelinge aan de Zeeuwse lijn tussen Vlissingen en Bergen op Zoom. SS slaat op Staatsspoorwegen. De SS fuseerde in 1938 samen met de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM of HSM) tot de Nederlandse Spoorwegen.

 

 

Beeckman Academie

Isaac Beeckman AcademieIsaac Beeckman Academie

Tegenover het station staat de Isaac Beeckman Academie. Deze in oktober 2010 door D66-leider Alexander Pechtold geopende havo en vwo-opleiding onderscheidt zich van andere door de kleinschalige opzet. Een klas telt er maximaal 16 leerlingen. Bijzonder is ook dat er geen huiswerk wordt gegeven. In ruil daarvoor duren de schooldagen langer. Alle leerlingen krijgen een laptop, waarmee ze lesstof direct verwerken in opdrachten. De school werkt niet met dure managers en bespaart ook op andere manier op de kosten. Zodoende wordt het mogelijk dat kinderen twee weken per jaar naar Londen of Parijs kunnen om respectievelijk de Engelse of Franse taal in de praktijk te brengen.  

Kerkplein

Voor het gemeentehuis aan Kerkring 1 staan beelden van de lakenwever en de fruitteler. Een verwijzing naar de lakenweverij die Kapelle in de Middeleeuwen welvaart bracht en de fruitteelt die later garant stond voor de bloei van het dorp.

Aan het plein staan diverse monumentale woonhuizen. Daaronder is de uit 1870 daterende voormalige dokterswoning op nr. 35. De winkel op nr. 75, gevestigd in de voormalige pastorie van de Nederlandse Hervormde gemeente, is het geboortehuis van de schrijfster Annie Maria Geertruida Schmidt.

Biezelingsestraat 31 KapelleBiezelingsestraat 31 KapelleVilla’s

Aan de Biezelingsestraat 34 staat een uit 1910 daterende villa, die dienst doet als kantoorgebouw. Oorspronkelijk was dit een dokterswoning. Op nummer 9 van dezelfde straat staat Huys Gistellis, een voormalige notariswoning. De naam herinnert aan het slot dat hier eens in de buurt stond.

Appels met peren vergelijken in KapelleAppels met peren vergelijken in KapelleFruitteelt

Vanaf het begin van de 20e eeuw groeide de fruitteelt fors. Deze is vooral sterk aanwezig in het gebied tussen Kapelle en Wemeldinge. Dat leidde tot de komst van een veiling. Deze werd in augustus 1917 geopend op initiatief van de Veilingvereniging Kapelle-Biezelinge en Omgeving (KBO). Concentratie en fusies lagen ten grondslag aan sluiting van de veiling op 15 november 1985. Op het terrein tussen de Stationsstraat, de Van der Biltlaan en Oude Veiling verrees een woonwijk, die de naam Veilingmeester kreeg.

Van der Have

Villa Eureka in KapelleVilla Eureka in Kapelle

Van der Have en Kapelle werden zeker vroeger als een twee-eenheid in één adem genoemd. Het begon allemaal in 1879 toen Daniël van der Have met 200 gulden op zak een boomkwekerij aanplantte bij de Dijkwelsestraat. De zaken gingen goed. Na zes jaar liet Daniël de monumentale villa Eureka bouwen. Het bedrijf werd in 1914 een zaaizadenhandel en later met zaadveredeling. In 1956 werd het predicaat ‘Koninklijk’ verleend. Tegenwoordig is het bedrijf de hoofdvestiging van het concern DLF, dat zich bezig houdt met veredeling, productie, marketing en verkoop van graszaden. Bij Van der Have werkten ooit meer dan 300 mensen. Tegenwoordig werken er bij het Kapelse bedrijf minder dan een derde van dat aantal. Klik hier voor website

Annie M. G. Schmidt

Geboortehuis en beeld van Annie MGGeboortehuis en beeld van Annie MGDe beroemdste inwoonster van Kapelle was ongetwijfeld Annie. M. G. Schmidt. De schrijver/dichter kwam 20 mei 1911 ter wereld in de pastorie van de Nederlandse Hervormde Gemeente. Haar vader, ds. J. D. Schmidt was namelijk van 1909 tot 1942 verbonden aan Hervormd Kapelle. Bij de Hervormde kerk staat een borstbeeld van Annie. In Biezelinge is een wijk verrezen met straatnamen die herinneren aan personages uit het oeuvre van Schmidt. De spoortunnel die beide dorpen met elkaar verbindt is beschilderd met figuren uit haarkinderboeken Jip en Janneke en Pluk van de Petteflet.

 

Jan Kees de Jager

Een andere bekende Kapellenaar is Jan Kees de Jager, die in 2007 als staatssecretaris van Financiën toetrad tot het kabinet Balkenende IV. Op 23 februari 2010 volgde de promotie tot minister op dat departement toen het kabinet demissionair raakte door het uittreden van de ministers van PvdA-huize. Ook in het door de PVV gedoogde kabinet (2010-2012) van VVD en CDA onder leiding van Mark Rutte voerde De Jager het bewind over Financiën.

Burenruzies met Biezelinge

Biezelinge, kade voormalige havenBiezelinge, kade voormalige havenDaar Kapelle zelf niet aan open water lag werden goederen verscheept via Biezelinge. Dat beschikte aan het eind van de middeleeuwen over een uitstekende haven. Bovendien kon het bogen op een drukbeklante markt. Het ging Biezelinge in de 15e en 16e eeuw dermate voor de wind dat het in 1500 twee maal zoveel inwoners telde als Kapelle. Maar het dorp werd bestuurd vanuit Kapelle en de heersers aldaar stonden het niet toe dat er in Biezelinge een eigen kerk kwam. Gelovigen konden wel naar een kapel om te bidden, maar de missen werden bediend in Kapelle. Pas in 1592 werd Biezelinge een afzonderlijke parochie. Zo werd in de middeleeuwen al de kiem gelegd voor de animositeit tussen beide dorpen. Die was aan het begin van de 20e eeuw nog springlevend. Toen er een nieuwe begraafplaats moest komen werd men het niet eens over de locatie. Zodoende kregen beide dorpen een nieuw kerkhof. De verdeeldheid bleek ook uit het feit dat in de gemeenteraad mensen van dezelfde partijen zitting hadden namens afzonderlijke plaatselijke kieslijsten.

AbbekinderenAbbekinderenKasteelweg en Bos van de Toekomst in AbbekinderenKasteelweg en Bos van de Toekomst in AbbekinderenAbbekinderen

Dit gehucht ligt ten zuidoosten van Kloetinge en valt deels onder de gemeente Goes en deels onder de gemeente Kapelle. Aan de Abbekindersezandweg staan enkele fraaie historische boerderijen. Bij de doodlopende Kasteelweg liggen onder de grond restanten van het voormalige Slot Smallegange. Hier woonden de voorouders van Mattheus Smallegange, auteur van de in 1700 verschenen beroemde Nieuwe Cronyk van Zeeland. Staatsbosbeheer stichtte hier een Bos van de toekomst, dat de naam Abbekindersebos kreeg.

DijkwelDijkwelDijkwel

Dit gehucht ligt ten zuiden van Kapelle. Een boerderij aan de Dijkwelseweg draagt de naam van de buurtschap. In de lente is het hier heerlijk toeven wanneer de fruitbomen bloeien.

TeekenburgTeekenburgTeekenburg

Dit noordoostelijk van Kapelle gelegen gehucht bestaat uit enige bebouwing rond het kruispunt Teekenburgseweg, Postweg en Lurpseweg. Noordelijk ligt hier een groot aaneengesloten fruitteeltgebied. Oostelijk grenst Teekenburg aan het natuurgebied de Kapelse moer.Kapelse MoerKapelse Moer

Horeca

Hotel-café-restaurant De Zwaan aan Kerkplein 47 bestaat al sinds 1617 en behoort daarmee tot de oudste horecagelegenheden in Zeeland. Je kunt hier behalve logeren en dineren ook genieten op het terras. Het laatste geldt ook bij Café De Herberg op nummer 61.  Aan de Smokkelhoekweg 12 vind je Motel-restaurant-Grand Café Caisson. Deze zaak is sinds 1960 een begrip. Logies Je kunt blijkens recensies goed logeren in De Zwaan.   

Gemeentehuis van Kapelle.Gemeentehuis van Kapelle.Gemeente

Kapelle is de hoofdplaats van de gemeente Kapelle. Deze gemeente telde 12.653 inwoners per 1 april 2016. Behalve Kapelle behoren tot de gemeente de dorpen Wemeldinge, Biezelinge en Schore en de gehuchten Abbekinderen, Dijkwel en Teekenburg.  

Kern  van dorp KapelleKern van dorp Kapelle

Aan de Weg naar het Stomme Kruis, even ten westen van Kapelle, staat een grenslinde. Werd hier recht gesproken of Maria vereerd? Wie het weet mag het zeggen. Aan de Weg naar het Stomme Kruis, even ten westen van Kapelle, staat een grenslinde. Werd hier recht gesproken of Maria vereerd? Wie het weet mag het zeggen.

Atelier De Lurp aan de Lurpseweg bij TeekenburgAtelier De Lurp aan de Lurpseweg bij Teekenburg

Vaete in KapelleVaete in Kapelle

Kerkplein KapelleKerkplein Kapelle 

 

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN

Adrie van Driessen: Schitterend en volledig weergegeven. Dat was weer echt genieten. Hartelijk dank, Willem!