headerbanner

Hulst noemt zich de meest Vlaamse stad van Nederland. Dat is terecht. De stad ging pas in 1648 behoren tot de toenmalige Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en behoorde daarvoor tot het graafschap Vlaanderen. De bourgondische sfeer, de streektaal en de architectuur stralen uit dat Middelburg hier ver weg is, zeker figuurlijk. Inwoners oriënteren zich eerder op Antwerpen dan op de Zeeuwse hoofdstad. In die zin zijn Hulstenaren echte Europeanen. Een wandeling langs tien markante plekken in de stad.

Prins Maurits verovert de stad in 1591 ©collectie RijksmuseumPrins Maurits verovert de stad in 1591 ©collectie RijksmuseumHet hart van Hulst bestaat uit een zeer gave vesting, die in deze vorm vanaf 1615 tot stand kwam door toedoen van de Spanjaarden onder leiding van aartshertog Albertus van Oostenrijk. De stad werd toen versterkt als reactie op de bezetting door de Staatse troepen onder leiding van prins Maurits van 1591-1596. De versterkingen ten spijt kon diens halfbroer Frederik de stad in 1645 na een beleg innemen. De kern van Hulst is beschermd stadsgezicht. De stad telt 68 rijksmonumenten. Klik hier voor de complete lijst. 

De Sint Willibrordusbasiliek kwam in 2009 bij een publieksverkiezing door het NCRV-radioprogramma Plaza uit de bus als de mooiste kerk van Nederland. Staatspareltjes vindt dat Hulst ook de gaafste vesting bezit. Er zijn meer steden in Nederland met een complete omwalling en omgrachting, maar niet één daarvan is zoals Hulst nog in het bezit van maar liefst vier stadspoorten. De zeer fraaie vesting Naarden heeft er bij voorbeeld maar één. De vesting Hulst telt negen bolwerken. Dat zijn het Molen-, Galge-, Doelen-, Oude Molen-, Solms-, Prinsen-, Oranje-, Nassau- en Brederodebolwerk. Heel bijzonder is dat er in het centrum van de stad maar liefst drie voormalige refugiehuizen staan. Daar trokken monniken van de uithoven (kloosterboerderijen) in de omgeving zich terug wanneer er gevaar dreigde. Tenslotte is Hulst ook een Reynaertstad. De stad wordt namelijk genoemd in het beroemde boek Van den Vos Reynaerde. Het sluwe dier komt ook voorbij tijdens onderstaande stadwandeling.

©Google Maps©Google Maps1) Grote Markt

Het stadhuis in Vlaamse stijlHet stadhuis in Vlaamse stijl

Het stadhuis is het meest beeldbepalende gebouw op de Grote Markt. Daaraan kleeft een rijke geschiedenis. Nadat Philips van den Elzas, graaf van Vlaanderen, Hulst in 1180 stadsrechten verleende, verrees hier rond 1200 het eerste stadhuis. Dat is in 1452 verwoest toen een Gentse troepenmacht de stad aanviel. Reeds in 1455 stond er een nieuw stadhuis. Daarin speelde zich in 1485 een drama af. In dat jaar viel een groep van circa honderd door Gent aangeworven Engelse huurlingen de stad binnen. De Hulstenaars boden hevig verzet waarop de invallers zich terugtrokken in het stadhuis. Daarop staken de stedelingen het gebouw in brand, hetgeen alle invallers het leven kostte en ook het einde betekende van het tweede stadhuis.

Stadhuis gezien vanaf de westgevel van de basiliekStadhuis gezien vanaf de westgevel van de basiliekKeizer Karel V gaf in 1528 opdracht tot de herbouw. Het nieuwe stadhuis, voltooid in 1534, is ontworpen door Laurens Keldermans, telg van de befaamde Vlaamse architectenfamilie die bijvoorbeeld ook tekende voor de stadhuizen van Middelburg, Tholen, Gouda, Gent en Leuven, de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen en het Markiezenhof in Bergen op Zoom. Klik hier voor meer informatie. 

Het gebouw is opgetrokken uit ledesteen. Dat is zandsteen uit de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Het is een wonder dat het gebouw er nog staat. Aan het eind van de 19e eeuw was het stadhuis diep in verval. Het werd er niet beter op toen het gebouw in de jaren 1830-1839 diende als kazerne tijdens de Belgische Opstand. Gelukkig volgde in 1844-1846 herstel. Daarbij verdwenen wel de gotische gevelelementen, maar gelukkig bleef de uit vijf geledingen bestaande gotische halletoren bewaard. Klik hier voor verhaal over de historie van het stadhuis. 

2) Gouvernementshuis

GouvernementshuisGouvernementshuisTot de andere opvallende gebouwen op de Grote Markt behoort het voormalige gouvernementshuis op nummer 24. Dit van oorsprong middeleeuwse pand behoorde tot het kapittel van Kortrijk. Dat is het bestuur van de Onze Lieve Vrouwe–parochie in die West-Vlaamse stad dat eigendommen bezat in en rond Hulst. Vanaf 1641 woonde hier de Spaanse garnizoenscommandant. Na de verovering van Hulst in 1645 diende het pand als woning voor gouverneur graaf Hendrik van Nassau Siegen. Na hem bleef het gebouw tot 1794 in gebruik als woning voor garnizoenscommandanten. Notaris Willem Seydlitz kocht in 1815 het toen vervallen gebouw en liet het opknappen. Bij een verbouwing in 1840 is het bepleisterd.

Verlaat de Grote Markt in de richting van de westelijke ingang van de Sint Willibrordusbasiliek aan de Steenstraat 2.

3) Reynaert de Vos en monumentale huizen

Voor de kerk, op de hoek van de Grote Markt en de Steenstraat, staat de door Chris Ferket gemaakte beeldengroep van de Vos Reynaerde die ganzen toespreekt. Hij wordt bij begeleide stadswandelingen aangeduid als de ‘schijnheilige’ tegenover de ‘heilige’ (de Sint Willibrordusbasiliek). De vos preekt zijn onschuld tegenover zijn gehoor. Daarnaar verwijst het gezegde ‘wanneer de vos zijn passie preekt, boer let op je kippen’ (of ganzen). Klik hier voor meer over het middeleeuwse dierenepos van ‘Willem die Madocke makede’. 

Kijk tijdens het lopen door dit deel van de Steenstraat naar de gevels van de woonhuizen, die voor het merendeel de status genieten van rijksmonument.

4) Sint Willibrordusbasiliek

Omstreden spitsOmstreden spitsDe Willibrordusbasiliek staat op de plaats waar rond 1200 een kerk verrees in romaanse stijl. Het huidige bedehuis in de stijl van de Brabantse gotiek dateert grotendeels uit de 15e eeuw. In 1468 werd de kerk getroffen door een grote brand die ook de toren aantastte. In 1562 ontstond opnieuw brand, waardoor de toren geheel werd verwoest, terwijl ook een deel van de kerk schade opliep. Na de herbouw werd de torenspits in 1668 getroffen door blikseminslag. De in 1724 geplaatste nieuwe spits ging eraan bij een brand in 1876. Het carillon bleef spelen tot de spits viel. Na herstel door de beroemde architect Pierre WestgevelWestgevelCuypers volgde in 1944 nieuwe rampspoed. De toren werd geheel verwoest bij de beschietingen rond de bevrijding. In 1957 verrees de huidige toren, die de naam ‘de Prediker’ draagt. Het gevaarte is na een prijsvraag ontworpen door Jan Brouwer. De toren wordt bekroond door een Christusbeeld. Dat wordt omringd door engelen en stemvorken. In België komt deze vorm vaak voor, in Nederland is het zeldzaam. Overigens is de vorm van de spits van Brouwer in Hulst tamelijk omstreden. Het middenstuk van de toren bevat nog delen van het ontwerp van Cuypers. Het onderste deel dateert uit de 14e-eeuw en heeft dus alle verwoestingen overleefd. Het in 1670 door de befaamde gieter Pieter Hemony geleverde carillon werd een prooi der vlammen bij de brand in 1876. Dat werd pas in 1958 vervangen door het huidige. Dit is geleverd door Petit & Fritsen en bestaat uit 36 klokken. Elk kwartier strooien zij hun vrolijke klanken uit over de stad.

De verovering van Hulst door Frederik Hendrik betekende dat de katholieken geen openbare godsdienstoefeningen meer mochten houden. De kerk ging over in handen van de kleine protestantse minderheid en de katholieken weken uit naar het Belgische dorp De Klinge. Later betrokken ze een schuilkerk in de Overdamstraat. Aan deze toestand kwam een einde toen de Willibrorduskerk in 1806 op last van Napoleon is teruggegeven aan de katholieken, mits de protestanten deze deels mochten blijven gebruiken. Daarom werd een scheidingswand opgericht op de grens van koor en schip. Van de 2400 inwoners die Hulst telde rond 1840 waren er ruim 2100 rooms en 280 hervormd.

In 1929 volgde het vertrek van de protestanten. Zij kregen in ruil daarvoor 120.000 gulden mee van de katholieken, waarmee ze hun kerk bouwden aan de Houtmarkt. Naar aanleiding daarvan verhief paus Pius XI de kerk in 1935 tot basiliek. Op 18 augustus 2004 kreeg de kerk een eigen door de Hoge Raad van Adel erkend wapen.

De basiliek bevat een aantal zeer grote glas-in-loodramen. Die tonen de geboorte van Jezus, Zijn verblijf in de olijvenhof en Zijn kruisiging, opstanding, hemelvaart en andere momenten uit ZijnChristusramenChristusramen rondwandeling op Aarde. Andere thema’s zijn Onze Lieve Vrouw van het Hart, Maria ten hemelopneming, de Heilige Familie, Sint Jozef en Sint Willibrord (bisschopswijding aankomst in Nederland en verblijf in Zeeland).

In de kerk hangt daarnaast een flink aantal kleine gedenkramen die zijn gewijd aan religieuze thema’s en de geschiedenis van stad en regio. Zo is er een raam voor de in Hulst geboren Cornelius Jansenius (1510-1576), bisschop van Gent en deelnemer aan het Concilie van Trente. De abdijen van Baudeloo, Dongen, Ter Doest en Ter Duinen, welke alle een rol speelden bij de bedijking van de polders in het oosten van Zeeuws-Vlaanderen, zijn eveneens vertegenwoordigd. Verder zijn er ramen met de wapens van Hulst en Zeeland, terwijl ook Frederik Hendrik is te zien.

Een opvallend schilderij is dat van De barmhartige Samaritaan, vervaardigd door Jan Baptist Lodewijk Maes (Gent 1794 - Rome 1856). De monumentale preekstoel dateert van 1806. De 17e eeuwse kansel die het gebouw sierde verhuisde naar de Protestantse kerk.

Het hoofdorgel is in 1612 vervaardigd door de Belgische bouwer Louis Isoré. Het instrument is in de jaren 1764-1766 uitgebreid. Toen de rooms katholieken in 1807 weer vanHoofdorgelHoofdorgel het gebouw gebruik gingen maken, namen zij uit hun oude schuilkerk hun orgel mee. Dat is in 1775 vervaardigd door een Vlaamse orgelbouwer. Ook staat er in de kerk sinds 2006 een uit 1949 daterend instrument dat afkomstig is uit de Sint Eligiuskerk in Oostburg. Klik hier voor meer over de orgelgeschiedenis. 

In 1999 is de basiliek gerestaureerd. De kerk is in 2009 na een verkiezing door de NCRV door een vakjury aangewezen als mooiste van Nederland. De kijkers verkozen de kerk van Bant in de Noordoostpolder aan als mooiste, maar dat had alles te maken met een actie van de GeenStijl.nl Deze website riep namelijk op om massaal op dat gebouw te stemmen. De uitverkiezing van de kerk in Hulst betekende dat de Oostkerk in Middelburg, ook lang een kanshebber, het moest afleggen.

Blijf na het verlaten van de kerk de Steenstraat in noordwestelijke richting volgen. Niet te missen is het woon- en winkelpand met jugendstil-details aan de Korte Nieuwstraat 1 op de hoek met de Steenstraat. Dit is gebouwd in 1914/5 voor de manufacturen- en confectiefirma Reiss van den Berghe, waarvan de naam in marmoriet is afgebeeld.

 

 

 

5) Refugiehuizen

Ter DuinenTer DuinenHet voormalige refugiehuis Cambron is gevestigd aan de Steenstraat 14. Sinds dit pand een detailhandelsbestemming kreeg is het uitgerust met een winkelpui. Daardoor is alleen aan de zijkant goed te zien dat dit een oud pand is dat fungeerde als vluchthuis van de Cisterciënzer monnikenabdij uit Cambron-Casteau, een dorp in de Belgische provincie Henegouwen. Deze abdij exploiteerde de uithof (kloosterboerderij) in de buurt van Stoppeldijk en bedijkte een groot aantal polders in de omgeving van dat dorp.

Het pand Steenstraat 28 was het refugiehuis van de Cisterciënzer monniken van Abdij Ter Duinen in het West-Vlaamse dorp Koksijde. Zij bezaten de belangwekkende uithof Hof te Zande in Kloosterzande.

Het gebouw biedt onderdak aan het Museum Hulst, dat voortkomt uit de verzameling van de oudheidkamer van oudheidkundige kring De Vier Ambachten. Het museum is gewijd aan de geschiedenis van Hulst en omgeving. Het bevat een leuke verzameling aan boeken en andere voorwerpen over het epos de Vos Reynaerde. Daarnaast zijn er prehistorisch bodemvondsten te zien uit Nieuw Namen, de oudste nederzetting van Zeeland en voorwerpen uit de 13e tot de 18e eeuw die de grond prijsgaf. Ook is er klederdracht uit het Land van Hulst, het Land van Axel en het Land van Cadzand, naast informatie over de vesting en de plaatselijke LandshuisLandshuisnijverheid. De wisseltentoonstellingen zijn over het algemeen ook gewijd aan regionaal-historische thema’s. Vanuit het torentje heeft de bezoeker bovendien een mooi uitzicht over de binnenstad. Ook de tuin van het museum is te bezoeken. Klik hier voor meer informatie. 

Aan Steenstraat 37 is de plaatselijke VVV gehuisvest. Op deze plek verrees in 1576 het ‘Landthuys’ van het Hulster-Ambacht, dat als rechthuis fungeerde. Het ging verloren tijdens het beleg van in 1596. In 1655 volgde de komst van het nieuwe rechthuis, dat omstreeks 1730 werd verbouwd in Lodewijk XIV-stijl. Het pand diende van 1838 tot 1934 als kantongerecht. In de 19de-eeuwse achtervleugel is het voormalige cachot nog aanwezig.

Loop de Steenstraat uit een stukje de Overdamstraat in en sla vervolgens de eerste straat rechts in. Dat is de Vismarkt die uitloopt op de Bierkaai.

Bierkaai, gezien vanaf de VismarktBierkaai, gezien vanaf de VismarktBrug BierkaaiBrug Bierkaai6) Bierkaai

In 2012 kwam het water in de stad terug door de ontgraving van een deel van de haven aan de Bierkaai. Het herinnert aan de scheepvaart en de verbinding tussen de Westerschelde en Hulst die functioneerde tot aan het einde van de 18e eeuw. Langs de Bierkaai zijn diverse horecagelegenheden gevestigd. Jammer dat veel toeristen niet verder komen dan de terrassen aan de Grote Markt. Zodoende missen ze dit sfeervolle stukje nieuwe stad en de Keldermanspoort die toegang gaf tot de haven.

Ga de brug over en neem het trapje naar beneden. Volg hier het wandelpad in noordelijke richting naar de Keldermanspoort.

Keldermanspoort en haventoegangKeldermanspoort en haventoegang7) Keldermanspoort

KeldermanspoortKeldermanspoortDe Keldermanspoort behoort tot de indrukwekkendste versterkingen van het land. Het is een dubbele poort, die zowel over land als over water toegang geeft tot de stad. De Keldermanspoort verrees in de jaren 1506-'33. De kern bestaat uit een overkluizing met tongewelf voor de scheepvaart. De opening was afsluitbaar met een valhek. De waterpoort werd geflankeerd door wachttorens met kazematten. Aan de landkant waren beide poortopeningen voorzien van een valbrug. Toen de Spanjaarden in 1596 de stad belegerden werd de poort verwoest. Vervolgens zijn de restanten in 1618 onder het zand verdwenen om pas in 1957/8 weer opgegraven te worden. Na restauraties in 1986 en 1999-2000 zijn de resten van het complex weer in volle glorie te bewonderen. Na de terugkeer van het havenwater langs de Bierkaai komt het nog meer tot zijn recht. De wallen zijn hier het hoogst. Dat is bewust gedaan omdat het aan deze kant hier niet mogelijk was het land buiten de wal onder water te zetten wanneer een aanval op de stad dreigde.

Vervolg de wandeling over de wallen in oostelijke richting tot de Stadsmolen. Links beneden ligt de Dubbele Poort aan de Tivoliweg. Deze is in 1619 gesticht als onderdeel van de toen aangelegde nieuwe vestingwerken.

8) Molen

De Stadsmolen is in 1792 gebouwd op het Molenbastion. Boven de ingang bevindt zich een steen met het wapen van de Generaliteit, oftewel de Staten Generaal. Het na lange strijd op de Spanjaarden veroverde Zeeuws-Vlaanderen stond tijdens en na de Tachtigjarige Oorlog onder rechtstreeks staatsbestuur. Vandaar het wapen. Dat bevat de spreuk Concordia Res Parvae Crescunt (Eendracht maakt macht). Het windgemaal droeg aanvankelijk dan ook de naam ’s Lands molen. Pas na de restauratie van 1956 is de naam Stadsmolen in zwang gekomen. Het gemeentebestuur kocht de bijna tot ruïne vervallen molen op 29 september 1954 van Stien van Helsland, de laatste particuliere eigenaar. Tot omstreeks 1931 is er gemalen op windkracht, later alleen met een motor, maar het bedrijf rendeerde toen slecht.

In 1974 wordt Willy Baart aangesteld als stadsmolenaar. Ook de later tot grootste Zeeuwse molenkenner uitgegroeide Frans Weemaes heeft hier lange tijd de molen in werking gesteld. De laatste beschrijft in zijn werk ‘Molens in Zeeland’ de eerste en enige les die ze in 1974 kregen van ex-eigenaar Stien van Helsland. ‘Het werd een zeer korte cursus. Stien legde in enkele zinnen uit hoe je de molen in werking moest brengen en weer stilzetten en besloot met: ,,Zo, nu ga ik naar huis. Ik kan er niet meer tegen. Ik heb hier zoveel ellende meegemaakt.” Later is hij nog één keer vijf minuten langs geweest’, zo verhaalt Weemaes. Sinds 2017 maakt de molen onderdeel uit van de Vestingcross. Bekende veldrijders als Matthieu van der Poel en Wout van Aert reden sindsdien al crossend door de ene deur de molen binnen en een seconde later het gemaal weer uit. Dat is een uniek verschijnsel in de Nederlandse molenwereld. Klik hier voor meer over de geschiedenis. 

Blijf het wandelpad over de wallen langs het Galge-, het Doelen-, het Oude Molen- en het Solmsbolwerk.

 

 

Vest bij de Dubbele PoortVest bij de Dubbele Poort9) Omwalling

Graauwse PoortGraauwse PoortDe bankjes langs het pad nodigen uit om uit te kijken over de stad of het gebied buiten de vesten. Dat geldt zeker voor het stukje tussen het Molen- en het Galgebolwerk. Richting het Doelenbolwerk ligt de derde poort op de route: de eenvoudig uitgevoerde Bagijnepoort of Graauwse Poort.

Vanaf het Solmsbolwerk voert de route naar beneden, rechtdoor de Korte Bellingstraat in. Aan het eind rechtsaf de Lange Bellingstraat in en dan direct linksaf. Na 100 meter volgt het voetpad naast het stadhuis en is het einde van de route bereikt. Aan de rechterhand ligt de straat Baudeloo met het gelijknamige refugiehuis.

10) Baudeloo

Refugium BaudelooRefugium Baudeloo

Refugiehuis Baudeloo behoorde bij de gelijknamige cisterciënzer abdij in het dorpje Klein Sinaai, net over de grens in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Deze bezat een uithof bij Lamswaarde. Het uit het derde kwart van de 15de eeuw daterende pand diende vanaf 1584 als hospitaal. Vanaf het einde van de 17de eeuw tot 1832 was het eigendom van de familie Von Raden. Die liet aan het begin van de 19de eeuw de huidige vensters en bepleistering aanbrengen. Het pand fungeerde van 1861 tot 1987 als Liefdesgesticht van de zusters Franciscanessen. Zij runden er een kostschool voor meisjes. Na hun vertrek zijn latere aanbouwsels verwijderd en ging het pand dienst doen als muziekschool.

Buiten de route

Een attractie buiten de route is de voormalige treinremise aan het Stationsplein. Het gesloopte station was stopplaats op de spoorlijn Terneuzen-Gent- Mechelen v.v. waarop het personenvervoer in 1952 is gestaakt. De remise biedt onderdak aan bierbrouwerij Vermeersen. Die is befaamd door de streekbieren die er worden geproduceerd. Klik hier voor website. 

GentsepoortGentsepoortGentsepoort en Reynaertmonument

De Gentse Poort aan de Gentsestraat dateert uit 1780 en is rijk versierd. Hier staat ook het in 1938 door A. Damen vervaardigde Reynaert-monument dat tot 1945 op de Grote Markt stond. De Gentse Poort is een prima vertrekpunt voor een wallenwandeling rond de hele vesting. Zie de kaart hieronder.©Google Maps©Google Maps

 

Klik hier om een reactie op dit artikel te plaatsenBaudeloo-raam in basiliekBaudeloo-raam in basiliekCambron-raam in basiliekCambron-raam in basiliekTer Duinen-raam in basiliekTer Duinen-raam in basiliekReynaert-raam in museumReynaert-raam in museum