headerbanner

De VogelDe VogelHengstdijk behoort door de nabijheid van de Vogelkreek en weidse polders tot het mooiste waarmee het oosten van Zeeuws-Vlaanderen pronkt. Bovendien beschikt het dorp over een juweel van een kerk die rijkelijk is bedeeld met kunst.

De fraaie en geliefde Vogelkreek ligt bijna geheel op het grondgebied van Hengstdijk. Ironisch genoeg kreeg echter het tweelingdorp, dat bestaat uit Stoppeldijk en Boschkapelle, de naam Vogelwaarde, terwijl dat er niet eens aan grenst. Uit de dorpsnaam Hengstdijk zou je zo maar kunnen aflezen dat die iets te maken heeft met edele viervoeters, maar dat is niet zo. De oudst bekende aanduiding is Hengisdic. De naam slaat op een dijk van een zekere Hein.

Norbertijnen

Het grondgebied van Hengstdijk ten noorden van De Vogel omvat de Groot Hengstdijkpolder, de Klein Hengstdijkpolder, de Zoute Polder en een klein deel van de Rummersdijkpolder. Het gebied wordt vanaf de 12e eeuw in cultuur gebracht door toedoen van de norbertijnenabdij in Drongen, een dorp ten westen van Gent. Deze beschikt hier dan over een uithof, oftewel een kloosterboerderij.

Plundering

Nadat de norbertijnen in 1156 een parochie stichten in Hulsterloo (het huidige Nieuw-Namen) krijgen ze toestemming om in 1161 hetzelfde te doen in Hengstdijk. Dit kerkgebouw wordt 1591 zwaar beschadigd tijdens een plundertocht. Daarna volgt herstel. De middeleeuwse kerk wordt afgebroken in 1891 en in 1892 vervangen door de huidige. De plaatselijke kerkgeschiedenis is door George Sponselee en Eddie Prince verwoord in het boek ‘Hengstdijk Het dorp en zijn parochie’. Zij beschrijven dat de plunderaars die in 1591 hun verwoestende sporen nalieten mogelijk geuzen waren. Het kunnen volgens de auteurs ook Staatse troepen zijn geweest. Zij komen in datUitvoering op 15 maart 2015Uitvoering op 15 maart 2015 jaar in Walsoorden aan land en rukken vervolgens onder leiding van prins Maurits op naar Hulst. De Staatse militairen nemen de stad kort daarna in. Dat betekent dat de katholieke eredienst niet meer in het openbaar mag worden uitgeoefend. In 1596 valt de stad weer in Spaanse handen. Zodoende kunnen de katholieken weer vrij hun geloof belijden in Hulst en omgeving, dus ook in Hengstdijk. Daar komt een einde aan wanneer Frederik Hendrik de stad in 1645 herovert op de Spanjaarden. Net als in de andere dorpen rondom Hulst blijft de bevolking van Hengstdijk in grote meerderheid trouw aan de rooms-katholieken kerk. Abraham Strijdt staat na zijn OrgelzolderOrgelzolderbenoeming tot predikant van Hengstdijk voor lege banken te preken.

De parochiekerk is gewijd aan de H. Catharina Martelares. Mensen die zich het lot van het gebouw aantrokken zijn sinds 1998 verenigd in de Stichting behoud Catharinakerk. Doel daarvan is de lasten van de parochie te verlichten en deze te helpen bij de instandhouding van het gebouw dat het silhouet van het dorp domineert. Klik hier voor website. 

Bij het proces van kerksluitingen in de regio in het tweede decennium van de 21e eeuw blijft het bedehuis van Hengstdijk buiten schot. De kerkgemeenschap maakt deel uit van de parochie H. Maria Stelle ter Zee. Klik hier voor website. 

Ramen parabel Verloren Zoon Ramen parabel Verloren Zoon Rijk kerkinterieur

Aanbidding der WijzenAanbidding der WijzenDe kerk is rijkelijk voorzien van religieuze kunstvoorwerpen. Het opvallendste stuk is het 2 bij 3 meter grote schilderij over de Aanbidding der Wijzen. Daar is een mysterie aan verbonden. Het doek bevat het signatuur 16 SDV 49. Dat geeft aan dat het uit 1649 dateert en dat Cornelis de Vos de maker was. Het laatste klopt, maar de datering niet. Dat komt zo. In 1647 wordt de kerk leeggehaald omdat protestanten er na de val van Hulst de dienst uit gaan maken. De voorwerpen die het interieur sieren worden publiekelijk verkocht. Kennelijk heeft iemand toen het schilderij van De Vos en enkele andere voorwerpen meegenomen met de bedoeling het later weer terug te geven. Om te voorkomen dat de protestanten er aanspraak op zouden kunnen maken werd het doek voorzien van het jaartal 1649.

Hoofdaltaar en overige kunst

HoofdaltaarHoofdaltaarHet hoofdaltaar is in 1892 gemaakt door Jos van Genk-Seelen. Hij ontwierp ook het doopvont in de zijbeuk. De in 1897 aan het hoofdaltaar toegevoegde beelden tonen de heiligen Malachias (aartsbisschop in Ierland en befaamd om zijn helderziendheid), Agnes (Romeinse martelares die in de vroege Middeleeuwen op 13-jarige leeftijd werd omgebracht), Juliana (zou aan het begin van de 4e eeuw zijn omgebracht in Rome tijdens de geloofsvervolgingen onder keizer Diocletianus) en David (koning van Israël).

De muren zijn beschilderd met sjablonen. Die tonen onder meer arenden, waaronder hengsten staan afgebeeld. Tot H. Antonius van PaduaH. Antonius van Paduade beelden in het kerkgebouw behoren drie uit hout gesneden gepolychromeerde (beschilderde) exemplaren die aan het eind van de 19e eeuw zijn vervaardigd in het atelier van Jos van Genk in Antwerpen. Het eerste toont de H. Antonius van Padua (1195-1231). Hij is vooral bekend als beschermheilige van de verloren voorwerpen en de woorden ‘Heilige Antonius beste vrind, zorg dat ik mijn …… vind’ en varianten daarop. Zijn naamdag valt op 13 juni en daar horen de volgende spreuken bij: ,,Als Sint-Antoon de zon doet schijnen, ziet de boer zijn zorgen verdwijnen” en ,,Is Sint-Antonius nat, dan drinkt de boer zich zat.” Het beeld is voorzien van een lelie als teken van reinheid, het kindeke Jezus en de Bijbel als teken van geleerdheid. Klik hier voor meer bijzonderheden. 

Het tweede betreft de H. Catharina van Alexandrië († 25 november 307, de naamgeefster van de kerk. Zij draagt in haar linkerhand een palmtak als symbool van het martelaarschap. Het gebroken rad waarop haar rechterhand rust staat symbool voor de pijnigingen die zij moest ondergaan op last van de Romeinse keizer Maxentius, die vergeefs naar haar hand De naamgeefster van de kerkDe naamgeefster van de kerkdong. Klik hier voor meer bijzonderheden.

Het derde beeld is van de H. Maria. Zij draagt het kindeke Jezus met wereldbol (symbool voor Zijn koningschap) en een scepter (symbool verbeeldt haar als Koningin des hemels).

De Catharinakerk bevat een keur aan gebrandschilderde ramen. In het priesterkoor hangen er negen, in de zijbeuken twee vijfdelige en twee vierdubbele, in het schip zes dubbele en in de toren twee dubbele. Die schat is te danken aan pastoor De Kerf. Hij betaalt in 1921 bij de viering van zijn 25-jarig priesterjubileum het eerste raam uit eigen zak. Zijn eigen familie en rijke boeren uit de streek komen met vorstelijke bijdragen over de brug, terwijl van de overige parochianen bescheidener bedragen binnenkomen. De ramen zijn gemaakt in het atelier Stalins & Janssens in Antwerpen. Ze zijn in twee etappes aangebracht. De tweede was in 1936 bij het 40-jarig jubileum van de pastoor. Afgebeeld staan onder andere de apostelen Marcus en Mattheüs, paus Gregorius en bisschop Augustinus. Ook Jeanne d'Arc en Liduina van Schiedam zijn vertegenwoordigd, evenals de verloren zoon uit de gelijknamige parabel van Jezus.

Hengst en klok

Unieke windvaanUnieke windvaanHeel veel kerktorens worden bekroond door een windwijzer in de vorm van een haan. Die van Hengstdijk is de enige in het land met een hengst. Deze sierde al de oude kerk en daarna de voormalige pastorie. De windwijzer is in de jaren zeventig van de 20e eeuw op de vieringtoren geplaatst. Vieringtorens worden zo genoemd omdat ze op het kruispunt staan van het koor en schip van een kerk.

De in 1669 gegoten klok van de kerk is met zijn diameter van 1,05 m en gewicht van 729 kilo de grootste uit de wijde omgeving. Het gevaarte wordt in maart 1943 door de bezetters verwijderd en naar Duitsland vervoerd samen met exemplaren uit andere kerken. Het is de bedoeling ze om te smelten voor de wapenindustrie. Na protest vanuit Nederland komt de bewuste partij klokken, dus ook die van Hengstdijk terug. In 1947 wordt hij opnieuw in de toren gehangen.

Aandacht voor de koers in de Provinciale Zeeuwse Courant. bron:  Krantenbank ZeelandAandacht voor de koers in de Provinciale Zeeuwse Courant. bron: Krantenbank ZeelandKerk en koers

Wanneer Hengstdijk in 1956 het achthonderdjarig bestaan viert van de parochie en daarmee ook van het dorp viert staat het nationaal in de belangstelling. Dat komt door toedoen van D. J Hermans. Hij is kassier van de Boerenleenbank, gemeenteontvanger en ontvanger-griffier van het waterschap en heeft goede contacten met ploegleider Kees Pellenaars en de wielrenners Wim van Est en Wout Wagtmans, zo meldt de PZC van 28 juli 1956. Hermans nodigde het drietal uit eens te komen jagen in zijn domein. Het gevolg daarvan is dat de Nederlandse deelnemers aan de Tour de France in dat jaar direct na hun terugkeer uit Frankrijk gehuldigd worden in de tuin van de pastoor G.J.G. Bongenaar. Ze rijden ook een wedstrijd in het dorp. De twee daarop volgende jaren gebeurt dat opnieuw en dat trekt een massa volk.

De Vogel vanaf het zuiden gezienDe Vogel vanaf het zuiden gezienNatuur en landschap

Hengstdijk ligt in een zeekleipoldergebied aan kreek De Vogel, welke behalve een toeristische trekpleister ook een natuurgebied vormt. Oostelijk van het dorp ligt het natuurgebied De Grote Putting. Dat ontsnapte aan grootschalige ruilverkaveling en bestaat dus uit kleine percelen.

Verblijf en horeca

Het dorp is geliefd bij de vele vakantiegangers die neerstrijken op vijfsterrencamping De Vogel ten noorden van de kreek. Daar is ook verblijf mogelijk in stacaravans of bungalows. De Vogel beschikt ook over een cafetaria en een restaurant met terras aan het water. Klik hier voor website. 
Een rustige bestemming is thee- en koffietuin De Oude Perenboom aan de Plattedijk 5. Klik hier voor informatie via facebook.©Google Maps©Google Maps

Gemeente en inwoners

Hengstdijk (in streektaal Usdijk) telde 534 inwoners op 1 januari 2010. Tot 1936 vormde Hengstdijk een zelfstandige gemeente waartoe ook de buurtschappen Oostdijk en Oude Stoof behoorden. Tussen 1936 en 1970 maakte het dorp deel uit van de gemeente Vogelwaarde; daarna van Hontenisse en sinds 2003 van de gemeente Hulst.©Google Maps©Google Maps

Gehuchten die tot de gemeente Hengstdijk behoorden

Vogelfort

Vogelfort ligt ten zuidwesten van Hengstdijk en grenst aan het westelijke uiteinde van de Vogel. Het gehucht is genoemd naar het voormalige fort Vogelfort, waarvan de vorm nog is te herkennen aan het wegbeeld. Vogelfort ligt aan een nog bestaand deel van de Oude Haven die vroeger Hulst verbond met de Westerschelde. Juist vanwege die ligging legden de Spanjaarden hier een versterking aan met vier bastions. Fort Vogelfort maakte onderdeel uit van de Staats-Spaanse Linies. Die vormden tijdens de Tachtigjarige Oorlog lange tijd het front tussen de Spaanse bezetters en de Staatse troepen.Kronkeldijk Vogelfort geeft ligging voormalige versterking aanKronkeldijk Vogelfort geeft ligging voormalige versterking aan

Kampen

Dit buurtschap werd voorheen ‘Campen’ genoemd. Mogelijk gaat het om een verbastering van de naam ‘Cambron’. In de Hofpolder lag namelijk de uithof (kloosterboerderij) van de Benedictijner Abdij van Cambron. Het gehucht bestaat uit bebouwing langs de Campensedijk en directe omgeving. Het grenst aan de Oude Haven.

Vogelfort ©Google MapsVogelfort ©Google MapsOude Stoof

De naam van dit ten westen van Hengstdijk gehucht herinnert aan een meestoof aan de Zuiddijk. Deze stond tegenover het perceel waar nu de Landwinkel is gevestigd. Meestoven dienden voor het verwerken van de wortel van de meekrapplant tot rode verf. Bij dat proces werd een door paarden aangedreven molen gebruikt, een rosmolen. Oude Stoof wordt aan de westkant begrensd door de Oude Haven en aan de oostkant door de kreek De Guil.Aanprijzing voor ooft uit eigen streekAanprijzing voor ooft uit eigen streek

Strooienstad

Dit gehucht ligt ten noordoosten van Hengstdijk en bestaat uit een tiental huizen rond de kruising van de Hooglandsedijk en de Koningsdijk. De naam Strooienstad zou slaan op de dakbedekking van woningen in het gehucht.Het centrum van PauluspolderHet centrum van Pauluspolder

Pauluspolder

Pauluspolder ligt zuiden van Hengstdijk en kreek De Vogel en bestaat uit de Kerkweg, de Polderweg en de Serpaulusstraat. Het gehucht was vroeger een volwaardig dorp met een kerk, een school, twee winkels en vijf cafés. In de in 1860 afgebroken kerk stond een orgel dat in 1817 was geschonken door de plaatselijke pastoor. Het bedehuis was uitgerust met een zware toren die zwaar overhelde in westelijke richting. De kerk was gewijd aan de Heilige Gerulphus, die ook bekend is onder de naam Sint Gerolf. Na de sloop verrees er in Stoppeldijk een nieuw bedehuis, dat was gewijd aan dezelfde heilige. Na het verdwijnen van de kerk kromp Pauluspolder uiteindelijk tot de omvang van een gehucht. Klik hier voor verhaal over middenstand en cafés. 
Klik hier voor verhaal over geschiedenis voormalig dorp.  Voormalige school PauluspolderVoormalige school Pauluspolder

Margret

Margret bestaat uit woningen aan de Margretsedijk ten zuiden van Hengstdijk en behoort gedeeltelijk tot Vogelwaarde. Op de splitsing van de Ravensweg en de Margretsedijk staat een kapelletje dat is gewijd voor Onze Lieve Vrouw van Lourdes.MargretMargret

Klik hier om een reactie te plaatsenBistro 't Jagershuis naast de kerk van Hengstdijk is afgebroken na een verwoestende brand in 2018Bistro 't Jagershuis naast de kerk van Hengstdijk is afgebroken na een verwoestende brand in 2018Mariakapel aan de Hengstdijkse Kerkstraat Mariakapel aan de Hengstdijkse Kerkstraat Jozefkapel aan de Jozefstraat ((geplaatst uit dankbaarheid voor de behouden terugkeer van de militairen uit Nederlands Indië)Jozefkapel aan de Jozefstraat ((geplaatst uit dankbaarheid voor de behouden terugkeer van de militairen uit Nederlands Indië)Sint JozefstraatSint JozefstraatBoerenwoning aan de Rummersijkstraat ten noorden van KampenBoerenwoning aan de Rummersijkstraat ten noorden van KampenKern gehucht KampenKern gehucht KampenOude Haven bij Oude Stoof (restant voormalig havenkanaal tussen Hulst en de Schelde)Oude Haven bij Oude Stoof (restant voormalig havenkanaal tussen Hulst en de Schelde)Landwinkel Oude StoofLandwinkel Oude StoofKerkramen Jeane d'Arc en H. GregoriusKerkramen Jeane d'Arc en H. GregoriusRaam Onze Lieve Vrouw van LourdesRaam Onze Lieve Vrouw van LourdesRamen achter hoofdaltaar CatharinakerkRamen achter hoofdaltaar Catharinakerk