headerbanner

Martje van WardjeMartje van WardjeSint Jansteen is vanouds een wegdorp, waarlangs de woningen in een lint waren gebouwd. Na de Tweede Wereldoorlog is het flink uitgebreid. Het Martje van Wardje is het kloppende hart van Sint Jansteen. Hier zijn winkels gevestigd en enkele cafés. Sinds 1884 is de markt ook het toneel van de paardenmarkt. Bovendien speelt het een grote rol tijdens carnaval.

Het grensdorp krijgt de eeuwen door flinke klappen te verwerken. Zo wordt het enkele malen geplunderd door Gentse opstandelingen. Een regelrechte ramp doet zich voor in april 1747. Franse troepen zijn dan onderweg om Hulst in te nemen. Luitenant-generaal Pieter de la Rocque, commandant van de stad, geeft dan het bevel het dorp in de as te leggen, zodat hij een vrijer schootsveld krijgt bij het verdedigen van Hulst. Door deze actie brandt het dorp volledig af. Naar verluidt bleven er slechts twee huizen heel. Het is een schrale troost voor de dorpelingen dat De la Roque tot levenslang wordt veroordeeld. Hij wordt opgesloten op Slot Loevestein en sterft in gevangenschap.

RechthuisRechthuis

 Rechthuis

Een opvallend monumentaal gebouw van Sint Jansteen is het voormalige raadhuis aan de Hoofdstraat 25, dat rond 1790 wordt gebouwd als rechthuis. Hier vergadert vanaf 1792 de vierschaar (rechtbank) van de vrije heerlijkheid Sint Jansteen. Veel dorpen worden vanaf de Middeleeuwen bestuurd door ambachtsheren of –vrouwen. Zij zijn ook verantwoordelijk voor plaatselijke verordeningen en de lagere rechtspraak. Het ambt van de heren of vrijheren was vergelijkbaar met dat van burgemeester. Voor halszaken, waarvoor de doodstraf kon worden uitgesproken, is de graaf van een gewest bevoegd, in dit geval de graaf van Vlaanderen. Sint Jansteen is eeuwenlang een vrije heerlijkheid. Deze wordt dan ook bestuurd door een vrijheer, die meer macht heeft dan een gewone ambachtsheer, omdat hij alle onroerend goed bezit in de heerlijkheid. Dat wordt dan verpacht aan derden, maar de heer blijft eigenaar.

Wapenschild Republiek der Zeven Verenigde NederlandenWapenschild Republiek der Zeven Verenigde NederlandenLelijk, maar zonder blaam

Over Sint Jansteen regeren vanaf 1240 maar liefst 24 heren die de naam Vilain dragen. Die is afgeleid van hun devies ‘Vilain, mais sans reproche’. Dat betekent ‘lelijk, maar zonder blaam’.

Na het einde van de Tachtigjarig Oorlog in 1648 valt Sint Jansteen onder de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en zijn de heren verantwoording schuldig aan de Staten Generaal. Philip-Albert de Hennin, de 24e Heer Villain, weigert dat. Het gevolg is dat zijn bezittingen verbeurd worden verklaard. De heerlijkheid komt vervolgens in handen van Jacob Wouters uit Tholen en vanaf 1732 van leden van het adellijke geslacht Van Hogendorp. Bij het aanbreken van de Franse Tijd in 1794 worden alle heerlijke rechten afgeschaft en geldt het motto Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. Sint Jansteen valt daarna tot 1815 rechtstreeks onder Frans Bestuur.

In laatstgenoemd jaar krijgt het dorp een gemeenteraad. Die komt tot de opheffing van de gemeente in 1970 samen in het voormalige rechthuis. Klik hier voor meer over de bestuurlijke geschiedenis. 

GemeentewapenGemeentewapenLiever Belgisch

Niet alleen Vrijheer Philip-Albert de Hennin had weinig op met Nederland, ook onder de bevolking zijn er velen die liever in zuidelijke richting kijken. Dat blijkt bij de Belgische Opstand. Velen spreken zich uit voor aansluiting bij België. Ook in andere dorpen in de regio leven deze sentimenten. Uiteindelijk blijft heel Zeeuws-Vlaanderen behoren tot Nederland.

Kasteel

Sint Jansteen ontstaat rond het kasteel dat de familie Van Gent in de 12e eeuw laat bouwen. De hoofdbewoners zijn ook heren van Sint Jansteen. De eerste was vermoedelijk Zeger van Gent, die van 1190-1199 de scepter zwaait over het dorp. Het kasteel fungeert als residentie van de ambachtsheren, maar vermoedelijk gebruiken velen het slechts als zomerverblijf, daar zij ook over veel andere bezittingen beschikken. Het slot draagt de naam Steen, wat betekent dat er sprake is van een al dan niet verdedigbaar stenen huis. Over de historie van het slot is bijzonder weinig bekend. Zelfs is het onduidelijk waar het heeft gestaan. Mogelijk is het verdwenen tijdens de brand van 1747.

Kerkgeschiedenis

foto Hans van der Biefoto Hans van der BieHet dorp had in de 13e eeuw een zelfstandige parochiekerk, die gewijd was aan Sint Jan. Aan het eind van de Tachtigjarige Oorlog wordt de kerk in 1648 omwald en omgebouwd tot fort. De inwoners van ‘Steen’ blijven grote meerderheid de Rooms-Katholieke kerk trouw. Zij krijgen pas in 1791 weer toestemming om openlijk bijeen te komen en bouwen in dat jaar een schuurkerk. Die wordt in 1860 vervangen door het huidige, eveneens aanfoto Hans van der Biefoto Hans van der Bie Johannes de Doper gewijde bedehuis. De kerk wordt in 2016, evenals die in Graauw, Stoppeldijk en Terhole, onttrokken aan de eredienst. Dat gebeurt nadat diverse leden van de parochie vergeefs tegenspartelen. Zo meldt koster Frank Totté in de regionale pers: ,,Het bedehuis had best behouden kunnen blijven. De zogenaamde slechte staat van het gebouw is flink overtrokken. Er was ook genoeg geld om de kerk aan te pakken. Ik ben diep teleurgesteld, maar goed er is een keuze gemaakt.” Sinds de sluiting van de kerk voor de eredienst worden vieringen gehouden in Gemeenschapshuis De Warande aan de Wilhelminastraat 43. Klik hier voor meer informatie. 

Nieuwe bestemmingen

De kerk wordt verkocht en biedt onderdak aan een brouwerij Klik hier voor website. https://theholyspiritus.com/ Daarnaast is het in gebruik als woning en vergaderplaats. In de uit 1927 stammende pastorie naast de kerk is een schoonheidssalon gevestigd. Klik hier voor website. Het oorspronkelijke interieur van het fraaie pand in expressionistische stijl is grotendeels intact. Zowel kerk als pastorie hebben de status van rijksmonument.Voormalige pastorieVoormalige pastorie

Jaarmarkt

Zoals eerder aangehaald vormt het Martje van Wardje sinds 1884 het toneel van een paardenmarkt. Deze kreeg later het karakter van een jaarmarkt, al bleven de edele viervoeters er onderdeel van uitmaken. Klik hier voor meer informatie. Café restaurant De KroonCafé restaurant De Kroon

Carnaval

Stichting Steens Carnaval is verantwoordelijk voor de festiviteiten in de dagen die vooraf gaan aan Aswoensdag. De drie cafés in het centrum spelen hierin ook een rol. Klik hier voor meer informatie. 

©Google Maps©Google Maps

Gemeente en inwoners

De gemeente Sint-Jansteen in Zeeuws-Vlaanderen, waartoe ook behoorden Absdale, Drie Hoefijzers Heikant, ’t Hoekje, Het Holleken, Kapellebrug (gedeeltelijk) en Tragel, is per 1 april 1970 opgenomen in de gemeente Hulst. In Sint-Jansteen woonden 1180 mensen in 1815. Het inwonertal groeide in de 19e eeuw gestaag, zodat 2632 ingezetenen werden geteld in 1899. In 1980 woonden er 2968 mensen en per 1 januari 2019 stond de teller stil op 3196. De plaatselijke belangen worden behartigd door Stichting Dorpsraad Sint Jansteen. Klik hier voor website.Woning in KapellebrugWoning in Kapellebrug

Kapellebrug

Kapellebrug telde per 369 inwoners 1 januari 2010 en 321 in 2019. In het lintdorpje staat de bedevaartkapel Onze Lieve Vrouw Ter Eecken. Oorspronkelijk viel deze onder de onder parochie Sint Jansteen. In deze omgeving verrees omstreeks 1450 een grote kerk. Deze is verwoest door beeldenstormers in 1578. Na wederopbouw is het gebouw in 1623 in de as gelegd door de troepen van Frederik Hendrik in 1647. Daarna volgde geen restauratie meer.

In 1933 vraagt pastoor J. Preyers aan het bisdom van Breda toestemming om een kapel te mogen bouwen op de plaats waar de restanten van de kapel lagen. Deze wordt juli 1935 ingewijd door bisschop P. Hopmans. De kapel trekt in de topjaren regelmatig 1500 bedevaartgangers per dag. Jos Everaard, die veel schreef over de kerkelijke verwikkelingen in de streek, is in 1970 geëerd met een door R. Massa uit Sint Niklaas gemaakt gebrandschilderd raam. Diverse andere exemplaren herinneren aan de geschiedenis.

Nadat het aantal bedevaartgangers aanmerkelijk terugloopt wordt een groot deel van de tuin in 1972 afgesloten. Een monument bij de ingang herinnert aan een door vrijwilligers verrichte opknapbeurt, waardoor de tuin sindsdien weer een lust voor het oog is. De bezoeker zal vrijwel altijd brandende kaarsen aantreffen, ten teken dat hier dagelijks aanloop is. Klik hier voor vieringen. 

Grens

Het dorpje ligt aan de N60. Deze weg gaat bij de grenspassage in Kapellebrug over in de N290 aan Belgische zijde. Mede door deze ligging is er sprake van bedrijvigheid. Daartoe behoren enkele bouwgerelateerde ondernemingen.Grensovergang bij KapellebrugGrensovergang bij Kapellebrug

Waterwingebied

Evides is eigenaar van Waterwingebied Sint Jansteen, waartoe ook de Clingse Bossen behoren. Het 450 hectare metende natuurgebied wordt beheerd door Het Zeeuwse Landschap. Het in 1937 geopende waterpompstation bij Kapellebrug was een initiatief van gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen, bedoeld om de zoetwatervoorziening te garanderen. Het dekzandgebied is heel geschikt voor waterwinning. In de naald- en loofbossen gedijen veel bijzondere paddenstoelen. Verder huizen er vele soorten zangvogels en kun je er ook eekhoorns waarnemen. Klik hier voor meer informatie.Ingang waterwingebied met pompgebouwIngang waterwingebied met pompgebouw

Horeca

Café Lazarus, Wilhelminastraat 1. Klik hier voor website.
Café-Restaurant De Kroon, Wilhelminastraat 2. Klik hier voor website. 
Café Ambiance, Brouwerijstraat 1. Klik hier voor website. 

Verblijf

B en B De Lieve Hemel Hemelstraat 25 Klik hier voor meer informatie. 

Klik hier om een reactie te plaatsen

Bij de tijd in de tuin van café De kroonBij de tijd in de tuin van café De kroonInterieur voormalige pastorieInterieur voormalige pastorieBeeld Jacobus de Meerdere in muur kerk Sint JansteenBeeld Jacobus de Meerdere in muur kerk Sint JansteenBegraafplaats achter de kerkBegraafplaats achter de kerkramen kerk Sint Jansteen foto Hans van der Bieramen kerk Sint Jansteen foto Hans van der BieHoek Brouwerijstraat en HeerstraatHoek Brouwerijstraat en HeerstraatMariakapel aan de HogewegMariakapel aan de HogewegGemeenschapshuisGemeenschapshuisHoofdstraat Sint JansteenHoofdstraat Sint JansteenVoormalig GrenswisselkaarVoormalig GrenswisselkaarZorgcentrum De BaronieZorgcentrum De BaronieKapel KapellebrugKapel Kapellebrug