headerbanner

Ingang Hof te ZandeIngang Hof te ZandeHet is in Kloosterzande stiller dan vroeger door de opheffing van het veer Perkpolder-Kruiningen in 2003. Dat verdween door de opening van de Westerscheldetunnel. Maar domein Hof te Zande met de oude kerk en de rentmeesterswoning geeft Kloosterzande nog altijd een chique uitstraling. Hof te Zande was de uithof (kloosterboerderij) van de Cisterciënzer Abdij ter Duinen in Koksijde (West-Vlaanderen). Deze machtige instelling, die ook de dochterabdij Ter Doest in het West-Vlaamse Lissewege bezat, verwierf evenals de Abdij van Cambron, veel bezittingen in de regio Zeeuws-Vlaanderen. Vooral Ter Duinen is actief geweest bij bedijkingen. Daartoe dienden lekenbroeders, want de monniken hielden zich vooral bezig met geestelijke zaken. De lekenbroeders werkten op de uithoven. De overheid verleende in de Middeleeuwen toestemming om buitendijkse opwassen in te polderen in ruil voor belastingvrijdom. Slaagde de bedijking, dan was dat dus een lucratieve belegging.

Hof te ZandekerkHof te ZandekerkVerwoest

Het boerderijcomplex in Kloosterzande groeide uit tot een groot complex, dat vanaf de 13e eeuw was omringd met muren en grachten. Op de rond 1250 gebouwde kapel na zijn de gebouwen in 1577 verwoest door een bende rondtrekkende geuzen. In 1609, tijdens het in dat jaar begonnen Twaalfjarig Bestand, is het bedehuis weer opgeknapt voor de katholieke eredienst. Daar kwam in 1648 een eind aan. Een jaar later kwam de kerk in handen van de protestanten.

Kerkmuur

Voor kenners maakt de aanblik van de kerk direct duidelijk dat dit bakstenen gebouw is gesticht door Cisterciënzers (ander voorbeeld in Nederland is de kerk in Aduard, voorheen de ziekenzaal van het grote Cisterciënzerklooster in dat Groningse dorp). Het interieur bevat een 18e eeuws orgel, banken uit de 17e eeuw en een doopbekken uit 1788. Bijzonder is de muur die de cisterciënzers bouwden rond de kerk. Het is de enige kerkhofmuur van de orde die in Nederland resteert. Klik hier voor meer informatie over kerk en muur. 

Feest

Op 1 november 2009 is het achthonderdjarig bestaan gevierd van de kerk op Hof te Zande. Ook is toen herdacht dat in het gebouw sinds 350 jaar protestantse diensten werden gehouden. Dat de scherpe tegenstellingen van weleer verdwenen waren bleek uit het feit dat de herdenking ook werd aangekondigd in Kerkkoerier, het blad van het toenmalige Interparochieel Samenwerkingsverband Oost Zeeuws-Vlaanderen. Klik hier voor informatie over de Protestantse Gemeente Oosthoek (Kloosterzande en Hulst). Zandloper op de kansel. Wanneer al het zand naar beneden was gelopen moest de preek volledig uitgesproken zijn.Zandloper op de kansel. Wanneer al het zand naar beneden was gelopen moest de preek volledig uitgesproken zijn.

Oranjehuis

Het terrein van de uithof werd na de inname van Hulst in november 1645 door stadhouder Frederik Hendrik een Kroondomein van de Oranjes. Rentmeesters van het adellijke geslacht Collot d’Escury zwaaiden hierover de scepter vanuit Huis te Zande aan de ingang van het domein aan het Hof te Zandeplein.Rentmeesterswoning Hof te ZandeRentmeesterswoning Hof te Zande

Willem-Alexander

De in 2008 gestorven baron Karel Jan André Collot d’Escury, de laatste rentmeester, was een jachtvriend van koning Willem Aleander toen de laatste nog Prins van Oranje was. Hij jaagde ook samen met diens grootvader prins Bernhard. De baron was dijkgraaf van Waterschap Hulster Ambacht en bekleedde ook tal van andere functies. Zo was hij beschermheer van de plaatselijke Koninklijke Harmonie Sint Cecilia, kamerheer, bestuurder van waterschapsorganisaties, vicevoorzitter van de SuikerUnie, voorzitter van de Onderlinge Hagelverzekering Zeeland en afdelingsvoorzitter van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging. Zijn vader en grootvader waren burgemeester van Kloosterzande. Het beheer over Hof ter Zande is sinds 1973 in handen van de Dienst der Domeinen.Park Hof te ZandePark Hof te Zande

Hugenoten

De protestantse adellijke familie stamt uit Frankrijk. Voorvader André (1610-1686) werd op 13 mei 1653 erkend als lid van de Franse adel. Hij vluchtte na de herroeping van het Edict van Nantes in 1685 naar Nederland. Het in 1598 door de Franse koning Hendrik de Vierde uitgevaardigde edict betekende dat protestanten het recht kregen hun geloof in het openbaar te belijden. De herroeping betekende vervolging. Zodoende ontvluchtten 50.000 Hugenoten (benaming voor Franse protestanten) hun land, waarvan velen zich in Nederland vestigden. André’s zoon Daniël Collot d'Escury (1643-1714) trad als officier in Britse dienst onder Willem III (koning van Engeland stadhouder van onder andere Holland en Zeeland in de Republiek der zeven verenigde Nederlanden). De banden tussen de familie en de Oranjes zijn dus al eeuwenoud. Daniëls zoon Henri (1682-1733) was officier in Staatse dienst. Omdat hij trouwde met een vrouw uit de Nederlanden was hij de stamvader van de Nederlandse familie Collot d'Escury.Koetshuis Hof te ZandeKoetshuis Hof te Zande

Huis en koetshuis

Het huis waarin de rentmeesters resideerden, bevat nog delen van het pand dat de Oranjes lieten bouwen op de plaats van het voormalige klooster. Diverse leden van het Oranjehuis trokken zich hier op gezette tijden terug. Het tegenoverliggende koetshuis dateert uit 1890. Het gebouw heeft een gevelsteen uit circa 1700 en een gebeeldhouwde, wapenhoudende leeuw uit 1720. De muur ernaast bevat twee fragmenten van de graftombe van Gerard van Ghistelles († 1425). Deze zijn afkomstig uit de in 1817 gesloopte kerk van Zuiddorpe.

Molenboek

Vanaf het tweede kwart van de 20e eeuw waren de gezusters Saar en Henriëtte Collot d`Escury in Zeeuws-Vlaanderen molenbeschermers van het eerste uur. Dat kwam onder meer tot uiting door het boek ‘De molens van Zeeuws-Vlaanderen, bijdrage tot de kennis en geschiedenis van windmolens in Zeeland’ van jonkvrouwe Saar Collot d’Escury uit 1927. Dat was het eerste regionale molenboek van Zeeland en waarschijnlijk ook één van de eerste van het hele land.

Hof te Zandeplein

Het fraaie voormalige gemeentehuis aan Hof te Zandeplein 1 is in 1909 gebouwd naar ontwerp van architect J. Wisse. Het gebouw staat op de lijst van rijksmonumenten. Het bevat gebrandschilderde ramen en de voormalige raadszaal.

Op Hof te Zandeplein nummer 19 staat Hotel van Leuven. Het bestaat al sinds het begin van de 19e eeuw en droeg vroeger de naam Sint Hubertus. Later is het genoemd naar de toenmalige eigenaren, in de tijd waarin gasten nadat hen kamer en bed waren aangewezen, werden vergast op royale potten kloffie. De gelegenheid is vanouds bekend vanwege de vergaderingen, concerten, kaartingen enHet voormalige gemeentehuis (links) en Hotel De LindeHet voormalige gemeentehuis (links) en Hotel De Linde andere evenementen. De plaats van samenkomst wordt dan aangekondigd als ‘Zaal Van Leuven’. Hotel café restaurant de Linde op de hoek van het Hof te Zandeplein en de Hulsterweg is een beeldbepalend gebouw. Hier wordt horeca bedreven sinds het begin van de 19e eeuw.

Op het plein is ook een monument ter gedachtenis aan de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog. Het bestaat uit een natuurstenen zuil met een hand, een vuurwapen en een voet. De basaltblokken bij het monument bevatten plaatjes met de namen van de slachtoffers uit de voormalige gemeente Hontenisse.

Monument gevallenen Tweede WereldoorlogMonument gevallenen Tweede Wereldoorlog

Watersnood

Het gedenkteken voor de watersnood van 1906 aan de Hulsterweg ter hoogte van de Tasdijk is in 1921 gemaakt door D. Wolbers. Het opschrift vermeldt: ,,Ter herinnering aan den watersnood van 12 maart 1906 en uit dankbaarheid aan H. M. onze koningin Wilhelmina voor haar bezoek en haar zoo ruimschoots verleende steun”. Bij deze ramp waren in Zeeuws-Vlaanderen geen slachtoffers te betreuren, maar de materiële schade was groot.

Groenendijk

Kerk GroenendijkKerk GroenendijkHet ontstaan van het met Kloosterzande vergroeide dorpje Groenendijk is volledig te danken aan de houten schuurkerk die hier in 1692 is verrezen. De eerste kerk in deze omgeving is in 1457 ingewijd in het toenmalige Hontenisse. Deze ging in 1509 verloren door een overstroming. Nadat het gebied opnieuw was bedijkt is een tweede bedehuis neergezet dat in 1572 afbrandde door toedoen van de geuzen. Daarna weken de katholieken uit naar de kapel van het Hof te Zande. Daaruit werden ze in 1646 verdreven toen de periode aanbrak waarin de Rooms-Katholieken hun geloof niet meer in het openbaar mochten belijden. De komst van de schuurkerk in 1692 inInterieur Sint Martinuskerk. foto Hans van der BieInterieur Sint Martinuskerk. foto Hans van der Bie het toen nog afgelegen Groenendijk betekende dat de katholieken in schuilkerkpositie weer konden samenkomen. Het gebouw mocht er aan de buitenkant echter beslist niet uitzien als een bedehuis. Nadat de schuurkerk in 1751 afbrandde is er een grotere neergezet. Deze werd in 1805 uitgebreid en voorzien van een klokkentoren. In 1870 is de huidige kerk van de Sint Martinusparochie verrezen. Bij de restauratie in 1971 is veel zelfwerkzaamheid verricht door leden van de KBO. Circa twintig 65-plussers hebben toen bergen werk verzet. Tot de inventaris behoren grote neogotische kruiswegstaties uit de bouwtijd. Het hoofdaltaar (circa 1920) is afkomstig uit de afgebroken Nijmeegse Christus Koningkerk.

De witgepleisterde pastorie (Groenendijk 38) werd in 1877-'78 gebouwd in neoclassicistische stijl. Het Heilig Hartbeeld is van circa 1920. Op de hoek van de Hengstdijksestraat en de Groenendijk staat een Mariakapel.

Het kroonjuweel van GroenendijkHet kroonjuweel van GroenendijkMolen

De 18e eeuwse standerdmolen van Groenendijk is een belangrijke bezienswaardigheid. Zeeland heeft nog maar vier molens van dit type. De andere staan in Retranchement, Sint Annaland en Waarde. De eigenaar wilde de molen in 1920 slopen. Het monument is van de ondergang gered door toedoen van de freules Collot d’Escury, die het in 1927 aankochten. Klik hier voor meer informatie. ©Google Maps©Google Maps

Inwonertal en gemeente

Kloosterzande was hoofdplaats van de gemeente Hontenisse, die per 1 januari 2003 is opgegaan in de gemeente Hulst. Het dorp telde volgens het in 1840 uitgegeven zesde deel van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederland van A. J. van der Aa 46 huizen, waarin in totaal 226 mensen woonden. Op 1 januari 2010 waren er 3279 ingezetenen. Op 1 januari 2019 was de bevolking afgenomen tot 3184 personen. De plaatselijke belangen worden behartigd door een dorpsraad. Klik hier voor website. ©Google Maps©Google Maps

Feesten

In het eerste weekeinde van juni worden de Molenfeesten gehouden, compleet met kermis en braderie. Klik hier voor website. 

In de herfst houdt carnavalsvereniging De Kloorianen de Bamisfeesten. Bamis is een samentrekking van de woorden ‘Bavo’ en ‘mis’. Het gaat om de feestdag van Sint Bavo op 1 oktober. Klik hier voor meer over de feesten. 

Pannenhoekhuis Hof te ZandepleinPannenhoekhuis Hof te ZandepleinHoreca

Hotel Van Leuven. Hof te Zandeplein 19. Klik hier voor website.
Hotel De Linde. Hulsterweg 47. Klik hier voor website.
Brasserie-lunchroom Tommy’s. Cloosterstraat 30. Klik hier voor website.
Pannenkoekenhuis ’t Kabouterke Hof te Zandeplein 24 Klik hier voor website.
Restaurant Den Burtman Kruispolderkaai 1, Kruispolderhaven Klik hier voor website.
Theetuin Kerkhoeve Klik hier voor website.
Chinees Indisch restaurant Fong Lin Groenendijk 63.

Gehuchten grondgebied Kloosterzande

Op de achtergrond de befaande mouterijOp de achtergrond de befaande mouterijHoek en Bosch

Dit gehucht ligt direct ten zuidwesten van de dorpskom en bestaat uit de gelijknamige straat. Aan Hoek en Bosch 2 is mouterij The Swaen gevestigd. Het gelauwerde bedrijf bereidt mout uit gerst, dat geliefd is bij Nederlandse bierproducenten en hun collega’s over de hele wereld. Het bedrijf maakte voorheen deel uit van de onderneming van de firma Menu. Daaronder viel tot de sluiting in 1948 ook een bierbrouwerij. De mouterij ging in 1998 over naar Grolsch. In 2013 volgde verzelfstandiging van het bedrijf. In 2006 is gekozen voor de naam The Swaen’ in plaats van De Zwaan. Klik hier voor website. 

Tasdijk

Dit gehucht, dat ook bekend staat als ‘De Tas’ grenst noordelijk aan Hoek en Bosch en bestaat uit de Kwikstraat en de Tasdijk.

Kruisdorp

Dit gehucht ligt ten oosten van Kloosterzande en bestaat uit de Kruisdorpstraat en de Kruisdorpsedijk. Aan het oostelijke uiteinde van laatstgenoemde dijk staat een monument voor de tien mensen die in Duivenhoek het leven lieten tijdens de Ramp van 1953.

Fluitershoek

Dit gehucht bestaat uit een tiental huizen en boerderijen aan de Lange Nieuwstraat in de Kruispolder.

Baalhoek

Dit plukje huizen ligt in de Kruispolder ten noordwesten van Kruispolderhaven aan de Scheldedijk. De naam van het gehucht heeft niets van doende met ergens de smoor in hebben, maar is mogelijk afgeleid van het in de 16e eeuw verdronken dorp Balle. Een andere theorie luidt dat de naam verband houdt met een paalhoofd in de buurt. Baalhoek kwam vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw in het nieuws door plannen om van hieruit een kanaalverbinding aan te leggen naar Antwerpen. Het Baalhoekkanaal zou de vaarroute naar de haven van die stad flink bekorten. Mede door felle protesten van landbouw- en natuurbeschermingsorganisaties ging het plan de prullenmand in. Het kanaal zou het einde hebben betekend van Baalhoek, Duivenhoek, Kruispolderkaai, Paal en Emmadorp. Klik hier voor mee informatie. 

Kruispolderhaven

Dit gehucht, ook wel Kruispolderkaai genoemd, ligt vlakbij de Westerschelde in de Kruispolder. Het bestaat uit Kruispolderkaai, Scheldeweg, Lange Nieuwstraat en Duivenhoekseweg. Het haventje is in 1978 afgedijkt. De daar aanwezige werf verhuisde bij die gelegenheid naar Walsoorden, evenals de mosselschipper die de haven gebruikte als ligplaats.

Duivenhoek

Dit gehucht ligt ten zuiden van Kruispolderhaven en omvat de Duivenhoeksestraat en de Duivenhoekseweg. Tijdens de Ramp op 1 februari 1953 werden de huizen van de families Smidt, Kindt en Daalman door het water meegesleurd. Daarbij lieten acht mensen het leven. Hun namen staan op het monument in Kruisdorp. 

Verblijf
Bed en Breakfast DuivenhoekDuivenhoekseweg 10 4587 RG Kloosterzande. Klik hier voor website

Klik hier om een reactie te plaatsenAppartementengebouw HulsterwegAppartementengebouw HulsterwegCloosterstraat KloosterzandeCloosterstraat KloosterzandeInterieur Hof te Zandekerk Interieur Hof te Zandekerk Herenbank Hof te Zandekerk Herenbank Hof te Zandekerk Orgel Hof te ZandekerkOrgel Hof te ZandekerkInterieur Sint Maartenskerk. foto Hans van der BieInterieur Sint Maartenskerk. foto Hans van der BiePastorie GroenendijkPastorie Groenendijk