headerbanner

©Google Maps©Google MapsMeester Van der HeijdengroeveMeester Van der HeijdengroeveZeker drie dingen maken Nieuw Namen heel bijzonder. Het oostelijkste dorp van Zeeuws Vlaanderen is de enige plek in Europa waar je de overgang tussen Plioceen en Pleistoceen goed kunt waarnemen. Dat is één. Het tweede is de bijzonder rijke geschiedenis van het dorp: van bedevaartsoord in de Middeleeuwen via de verwoestingen in de Tachtigjarige Oorlog tot de vorming van een parochie in de 19e eeuw die er een kerkdorp van maakte. Ten derde: het dorp kende achtereenvolgensDe zandgroeve in Nieuw Namen is diep uitgegraven.De zandgroeve in Nieuw Namen is diep uitgegraven. drie namen: Hulsterloo, De Kauter en de huidige.

Nieuw Namen is gelegen op een zandrug. Je merkt het bij nadering van het dorp. Het ligt tot zeven meter boven NAP. In de Middeleeuwen was deze omgeving een veilig toevluchtsoord bij overstromingen. Vanaf de 17e eeuw is hier zand gewonnen in een groeve. Daar kon eeuwenlang mee worden doorgegaan, want het zand zat tot 25 meter diep. Door de afgravingen ontstond een laag terrein, de locatie aan het Kerkpad waar nu de Meester van der Heijdengroeve is te vinden. Het is zonder meer een boeiende attractie. Tegelijkertijd is het jammer dat het er oorverdovend stil kan zijn. Hier krijg je, nota bene gratis, les in geografie in een prachtige natuurrijke omgeving.

 

 

Plioceen en Pleistoceen

Toegangspad groeve Nieuw NamenToegangspad groeve Nieuw Namen

Als je de kerk bent gepasseerd sla je rechtsaf op het Kerkpad. Je komt dan op een bospaadje terecht en bereikt even later je doel. Eerst passeer je een zandbak waar kinderen fossielen kunnen zoeken. Links begint een lange loopbrug met doorzichtige wanden. Vanaf deze positie heb je een mooi zicht op de grondlagen uit het Plioceen (5,333 tot 2,588 miljoen jaar geleden) en het Pleistoceen (2,58 miljoen tot 11,7 duizend jaar geleden).

Na het staken van de zandwinning, ongeveer Je kunt over plankieren door de groeve lopen.Je kunt over plankieren door de groeve lopen.halfweg de 20e eeuw, veranderde deze plek in een vuilnisbelt. Daaraan kwam een eind toen het gebied in 1963 onder het beheer kwam van Staatsbosbeheer.

Leden van Vereniging ’t Duumpje schoonden het gebied daarna op. De naamgever van de groeve, de plaatselijke onderwijzer Cyril van der Heijden was daarbij een groot animator.

Het gebied is in 1983 opengesteld voor het publiek. Richard Bleijenberg was vervolgens namens Staatsbosbeheer 25 jaar beheerder en pleitbezorger van de groeve die wordt aangemerkt als een aardmonument. In 2010 is het complex gerenoveerd en kreeg het haar huidige aanzien. De lagere delen van de groeve zijn moerasachtig. Het gebied kent een fraaie flora en fauna.

Norbertijnen

Mariakapel Nieuw NamenMariakapel Nieuw NamenDe geschreven geschiedenis van Hulsterloo, de eerste naam van het dorp, begint in 1136. Uit dat jaar is een oorkonde bekend waarin de Graaf van Vlaanderen het toenmalige dorpje schenkt aan de Norbertijner Abdij van Saleghem in Vrasene, een dorpje op circa 8 km ten zuiden van Nieuw Namen. De Norbertijnen stichtten er een uithof (een kloosterboerderij) en een kapel.De naam Hulsterloo verwijst naar een bosrijk gebied in de buurt van de stad Hulst. De Norbertijnen zijn tot ver in de 16e eeuw werkzaam geweest in het dorp. In 1578 werden de kerk en het klooster in het dorp verwoest door uit Gent afkomstige beeldenstormers.

De kloosterbroeders hadden al in 1578 een veilig heenkomen elders gevonden. Met het vertrek van de monniken en de verwoesting van de kerk kwam er ook een einde aan de rol van Hulsterloo als bedevaartsoord (zie verder onder kopje Mariakapel). In 1580 werd het omliggende lage gebied getroffen door overstromingen. Al deze rampspoeden leidden ertoe dat Hulsterloo nadien vrijwel werd verlaten.

Nieuwe rampspoed

Ooit een oord van smokkelaars en bedelaars.Ooit een oord van smokkelaars en bedelaars.Later ontstond een nieuwe nederzetting, waar vooral vissers, baggeraars en landarbeiders woonden. Deze kreeg de naam Kauter (elders vaak als ‘Kouter’ gespeld), een naam die verwijst naar een nederzetting met akkers. De inwoners leidden er in de 19e eeuw een armoedig bestaan. De toestand verergerde door de storm die 2 maart 1820 toesloeg. Een groot deel van de uit tientallen scheepjes bestaande vissersvloot van het dorp raakte zwaar tot onherstelbaar beschadigd.

De beroeringen rond de Belgische Opstand vormden een nieuwe slag voor het dorp. Alle polders tussen de Kauter en Hulst werden namelijk geïnundeerd, waardoor boeren en landarbeiders werkloos raakten. Dat dompelde het gebied nog verder in de ellende. Inwoners trokken bedelend langs de huizen aan beide zijden van de grens. Velen proberen wat te verdienen als smokkelaar. A. J. van der Aa schrijft in het in 1845 verschenen deel 6 van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden: ,,Ook houden zich aldaar, evenals in het Belgische Konings-Kauter vele deserteurs, smokkelaars en dergelijk volkje op, gaande ieder aan die zijde wonen, waar hij zich het veiligst voor vervolging acht. De bewoners van de omstreken onder de beide rijken lijden veel last van dit volk, dat met troepen op eene brutale wijze loopt te bedelen, en het is te vreezen, dat zo beide rijken ten aanzien van dat oord geen afdoende maatregelen nemen, De Kauter door zijn ligging nog gevaarlijker zal worden dan het Heiken, tusschen Etten en Sprundel.“ Het was dus heel erg. De inwoners worden bijna op één lijn gezet met die van het Heike, het latere Sint Willibrord. Nog geen honderd jaar later was De Kauter een welvarend dorp.

Kerkdorp

Voormalige bewaar- en zondagschool Nieuw Namen, nu gemeenschapscentrum De KauterVoormalige bewaar- en zondagschool Nieuw Namen, nu gemeenschapscentrum De KauterTot in Den Haag buigen bestuurders zich halfweg de 19e eeuw over de vraag wat ze met deze uithoek aan moeten. De oplossing is verrassend. De Kauter heeft behoefte aan een kerk, zo wordt als remedie voorgesteld. En zo krijgt toen nog kapelaan Ludovicus Gustavus Camerman in 1857 van de bisschop van Breda de opdracht om een parochie te stichten op de Kauter. Camerman, afkomstig van een gegoede familie in Doel, slaagt in zijn opdracht, ook al moet hij veel tegenstand overwinnen. De pastoors en kerkbestuurders in Kieldrecht en Clinge zitten namelijk niet te wachten op een parochie, die leden afsnoept van hun eigen kerk. Maar die komt er toch. Gebouwd van stenen die komen van een steenbakkerij die de pastoor voor dit doel heeft opgericht.

Voormalige pastorie Nieuw NamenVoormalige pastorie Nieuw NamenNadat er in 1859 een houten noodkerkje is opgericht, waar het ’s winters ijskoud is, kan er in 1860 een stenen bedehuis worden geopend, dat in 1898 een uitbreiding ondergaat en waarvan in 1912 de toren wordt vernieuwd. Camerman heeft voor het bereiken van dit doel met succes gebedeld onder gegoede katholieke families in Nederland en België. Zo doet ook de puissant rijke graaf Prosper Lodewijk van Arenberg een duit in het zakje. Zijn familie is tot in de 20e eeuw verantwoordelijk voor de inpolderingen in de streek. Het lukt Camerman in 1861 ook om een pastorie te laten bouwen. Dit huis wordt niet meer door geestelijken bewoond, maar staat nog altijd te pronken naast de kerk.

Derde dorpsnaam

Hoek Hombachstraat-Reijnaertstraat in Nieuw Namen.Hoek Hombachstraat-Reijnaertstraat in Nieuw Namen.Camerman doet nog iets. Hij wil af van de naam Kauter, omdat die nauw verweven is met het armoedige verleden. De pastoor verlangt dat het dorp voortaan Nieuw Namen zal heten. Die naam is bedacht ter onderscheid van het in de 18e eeuw verdronken Namen. De overheid gaat akkoord en zo krijgt de nederzetting na Hulsterloo en Kauter haar derde naam. Het is allemaal boeiend verwoord in het boek Van de Kauter naar Nieuw Namen een dorps- en parochiegeschiedenis, geschreven door Jacques de Baar, oud-directeur van de basisschool in Nieuw Namen. Hij was van 1965 tot 2004 verbonden aan deze onderwijsinstelling en is een groot kenner van de geschiedenis van de regio.

Toonbank confiserie De PekkerToonbank confiserie De Pekker

Een wandeling door het dorp

Terras van De PekkerTerras van De Pekker

Wie naar Nieuw Namen komt, bijvoorbeeld om de groeve te zien, zal wellicht een wandeling door het dorp maken, zoals ook het team van Staatspareltjes deed. Wij dronken na het bezoek aan de groeve eerst koffie en aten er een broodje bij. We konden daarvoor heel goed terecht op het op dat moment zonnige terras bij confiserie De Pekker aan de Hulsterloostraat. Klik hier voor link naar meer informatie

De Pekker was de bijnaam van de grootouders van de exploitanten, die aan de schepen werkten. Zij pekten het hout. Toen zij later aan wal kwamen en in het dorp een kruidenierswinkeltje openden zeiden de mensen als ze om boodschappen gingen:  ‘ ik ga even naar de pekker’.  Zodoende ontstond het idee om de confiserie, die gevestigd is in een oude slagerij, de naam van de grootouders mee te geven. Het interieur is authenthiek gerrestaureerd. In de verbruikszaal hangen oude familiefoto’s.

Hulsterloostraat Nieuwn Namen.Hulsterloostraat Nieuwn Namen.

Wie nu door Nieuw Namen rondwandelt ziet een keurig netjes aangeharkt dorp, waarin niets meer herinnert aan de grauwe armoede uit de 19e eeuw. De inwoners wonen vreedzaam samen met die van buurdorp Kieldrecht. De banden worden jaarlijks geaccentueerd door de
voetbalinterland tussen het eerste elftal van Hulsterloo (naam van de Nieuw Namense club) en dat van Kieldrecht. 

Nieuw Namen beschikt over een slagerij, een bloemisterij en een winkel voor natuurvoeding. Dus gaan de dorpelingen voor bezoeken aan supermarkten en andere branches naar Kieldrecht. Dat dorp heeft 3,5 maal zoveel inwoners en heeft dus ook veel meer winkels. De brandweerposten van Nieuw Namen en Kieldrecht, die al langer samenwerkten, vallen sinds 2015 beide onder het korps van de gemeente Beveren in Oost Vlaanderen. Wie boeken wil lenen is aangewezen op de bibliotheek van Kieldrecht, die daarom ook wordt gesubsidieerd.

Beeldbepalende gebouwen

Kerk

Kerk Nieuw NamenKerk Nieuw NamenHet oorspronkelijk aan de HH Jozef en Nicolaas van Tolentijn gewijde bedehuis wordt tegenwoordig kortweg aangeduid als H. Josephkerk. Het gebouw verloor per 1 januari 2016 de status van parochiekerk en kreeg toen een kapelfunctie. Sindsdien worden normaliter vieringen gehouden op vrijdag. Klik hier voor informatie. De kerk wordt sinds 2011 beheerd door de Stichting Behoud H. Josephkerk. Klik hier voor informatie. Naast de kerk staat de in 1860 gebouwde voormalige pastorie, één van de mooiste woningen van het dorp. Schuin tegenover de pastorie is het gebouw van de stichting gemeenschapscentrum De Kauter. Dat beschikt over een gymzaal, twee kleinere zalen en een foyer. Dit gebouw wordt gebruikt door verenigingen in zowel Nieuw Namen als Kieldrecht. Het gebouw diende vroeger als bewaar- en zondagschool. Vandaar de steen in de voorgevel met de Bijbeltekst ,,Laat de kleinen tot Mij komen”.

Gemeenschapscentrum De Kauter in Nieuw NamenGemeenschapscentrum De Kauter in Nieuw NamenMariakapel

Hulsterloo was tot aan de verwoestingen in de Tachtigjarig Oorlog een bedevaartsoord. Dat kwam door de aanwezigheid van een Middeleeuws Mariabeeld (Onze Lieve Vrouwe van Hulsterloo). Dat is indertijd in veiligheid gesteld en naar Gent overgebracht. Het wordt nu bewaard in de parochiekerk van Drongen in Oost Vlaanderen. In 1959 werd bij het eeuwfeest van de parochie besloten om op de Kapelberg een kapelletje te bouwen en zo de herinnering levend te houden aan de Mariadevotie van weleer. Het kapelletje is in 1995 naar de overkant van de straat verplaatst.

Grens van  twee dorpen en landenGrens van twee dorpen en landenGrens

Grens en Grensstraat Nieuw NamenGrens en Grensstraat Nieuw Namen

Dat Nieuw Namen en Kieldrecht naadloos in elkaar overgaan is heel goed te zien op de voormalige grenspassage aan het eind van de Hulsterloostraat en de Kouterstraat aan Belgische zijde. Nu er van grenscontroles geen sprake meer is kun je alleen aan de bebording en bewegwijzering aflezen aan welke kant van de schreve je je bevindt. En aan de bebouwing, want hoe verbroederd je ook kunt zijn in deze streken, je kunt wanneer je er geblinddoekt heen zou worden gebracht toch al snel ontdekken of je in Nederland of België bent.

Voormalige breigoederenfabriek De Zonsopgang in Nieuw Namen.Voormalige breigoederenfabriek De Zonsopgang in Nieuw Namen.Textiel

Aan de Veerstraat 5 staat het gebouw van de voormalige breigoederenfabriek De Zonsopgang, die bestond van 1920 tot in de jaren zestig van de 20e eeuw. Tegenwoordig is hier aannemersbedrijf Praet gevestigd. De breifabriek kwam niet uit de lucht vallen. Nieuw Namen kende een traditie van vrouwen die behendig waren in het werken van textiel. Zo was het kantklossen hier tot een hoge graad van kunst verheven. Dat was wijd en zijd bekend (elders in de regio kwam deze nijverheid alleen voor in Sluis). Zodoende was aan de kinderwagen van de in 1909 geboren prinses Juliana een kanten baldakijntje bevestigd dat in Nieuw Namen was gemaakt. De textielnijverheid was ontstaan door toedoen van vrouwen die zo een centje bijverdienden. Dat leidde uiteindelijk tot het stichten van textielbedrijven. Behalve de breigoederenfabriek waren er in Nieuw Namen ook enkele ondernemingen die tapijten produceerden. Aan Veerstraat nummer 8 staat een villa die de vorm van een vlinder heeft.Luchtwachttoren Nieuw NamenLuchtwachttoren Nieuw Namen

Luchtwachttoren

Aan de Nieuw Kieldrechtdijk staat luchtwachttoren 3T3. Deze maakte onderdeel uit van een net van 276 uitkijkposten, verspreid over Nederland. Daaronder waren ook bouwwerken als molens en fabrieken. De uitkijkposten werden tijdens de Koude Oorlog bemand door leden van het Korps Luchtwachtdienst. Zij moesten het luchtruim afzoeken en alarm slaan wanneer er Russische toestellen zouden naderen.

De komst van straaljagers en radars maakten de torens al snel overbodig. Van de 138 speciaal voor dit doel gebouwde torens zijn er nog maar 19 over. Behalve die in Nieuw Namen staan er in Zeeland ook in Eede en Koewacht. Klik hier voor lijst torens

Reijnaart de Vos

Reijnaertstraat, Willemestraat en (2e foto) Vosstraat. allemaal verwijziingen naar het schurkenverhaal.Reijnaertstraat, Willemestraat en (2e foto) Vosstraat. allemaal verwijziingen naar het schurkenverhaal.Nieuw Namen is heel sterk verbonden met het verhaal van Reijnaart de Vos. Dat komt doordat in het verhaal Den Vos Reijnaerde de volgende zin voorkomt: ,,Int oostende van Vlaenderen staet een bosch ende dat heet Hulsterloo". Dat doet het vermoeden reizen dat het stuk mogelijk in de Middeleeuwen is geschreven door een bewoner van de uithof van de Norbertijnen in Hulsterloo. In Nieuw Namen vinden ze dat prachtig. Zodoende keert het schurkengedicht terug in een groot aantal straatnamen: Vosstraat, Reijnaertstraat, Nobelstraat, Cuwelaerstraat, Hermelijnstraat, Grimbeerplein en Isegrim. De schrijvers zijn vernoemd in de Arnoutstraat en de Willemstraat. Ook de Reijnaertbank op de hoek van de Hulsterloostraat en de Kouterstraat accentueert de verbondenheid van Nieuw Namen met de sluwe vos.  

Vosstraat Nieuw NamenVosstraat Nieuw Namen

Baggeraars en vissers

Vishandel in Nieuw Namen.Vishandel in Nieuw Namen.Het is hierboven al aangegeven dat veel inwoners hun brood verdienden op het water. Kieldrecht was het centrum van baggeraars die bij firma’s in Antwerpen werkten, maar ook tientallen inwoners van Nieuw Namen deden dat. Ze werkten niet alleen aan het op peil houden van geulen op de Schelde maar waren actief op heel de wereld, onder andere bij de aanleg van het Suezkanaal. De inwoners die zich met de visserij bezig hielden beschikten aanvankelijk over een haven, maar meerden hun schepen af op de schorren bij het Land van Saeftinghe. Na de bedijking van de Koningin Emmapolder in 1898 werd de daar aangelegde Emmahaven hun thuisbasis. Er werd vooral gevist op garnalen, mosssels, oesters, ansjovis. De schepen droegen de afkoring CLI (Clinge). Daarop voeren trouwens ook veel vissers die uit Kieldrecht kwamen. De haven in hun eigen dorp was in 1805 namelijk onbereikbaar geworden door bedijking.

Een beroemde wielrenner

De beroemdste inwoner die het dorp voortbracht was Theofiel Middelkamp. Deze wielrenner was in 1936 de eerste Nederlander die een (berg)etappe won in de Ronde van Frankrijk. In 1938 won hij er nog één. Middelkamp won in 1946 het wereldkampioenschap op de weg, eveneens als eerste Nederlander ooit. De man die ook bekend stond als de koning van de kermiskoersen opende later een café in Kieldrecht. Middelkamp werd aan beide zijden van de grens als landgenoot beschouwd. Klik hier voor het meeslepende levensverhaal van een groot coureur

Mollenvangers

Aan de Nobelstraat staat het door Guido Metsers gemaakte beeldje de Kautermol. Het is op 2 februari 1980 onthuld op de elfde verjaardag van plaatselijke carnavalsvereniging De Kautermollen.

Grapjassen zijn nooit te  beroerd om dergelijke kunstwerkjes van toevoegingen te voorzien, tot een mol van kunststof aan toe.

Horeca

Aan de Hulsterloostraat bevinden zich naast het genoemde café De Veehandel, eetcafé Ce Berquer, - klik hier voor facebookaccoumt  - en café ’t Rost Zand. Laatstgenoemde gelegenheid is de voortzetting van hotel-restaurant De Graanbeurs.

Logies

Je kunt in Nieuw Namen op twee adressen terecht voor Bed and Breakfast

Nog enkele opnames van de Hulsterloostraat.Nog enkele opnames van de Hulsterloostraat.Gemeentebestuur en bevolking

Nieuw Namen maakte deel uit van de gemeente Clinge, die in 1970 opging in de gemeente Hulst. In 1919 hebben inwoners het verzoek gedaan om van Nieuw Namen een afzonderlijke gemeente te maken. Dat is afgewezen door verzet van de gemeente Clinge. Die kwam met het argument dat het dorp Clinge tot de bedelstaf zou geraken wanneer het veel rijkere Nieuw Namen zou worden afgesplitst. Het eens zo straatarme dorp was dus tot welvaart gekomen en wel zo dat die de welstand van het buurdorp overvleugelde.

De plaatselijke belangen van Nieuw Namen worden behartigd door een dorpsraad. 

De gehuchten Emmahaven, de Prosperpolder, Prosperdorp en de Hedwige Polder zijn beschreven in het verhaal Het land van Saeftinge, Emma, Hedwige en Prosper Hulsterloostraat in Nieuw Namen. Hulsterloostraat in Nieuw Namen.

Het vroeger arme dorp oogt welvarend.Het vroeger arme dorp oogt welvarend.

Cuwaertstraat Nieuw NamenCuwaertstraat Nieuw Namen

Kouterstraat (met een 'o' dus) in Kieldrecht.Kouterstraat (met een 'o' dus) in Kieldrecht.

En ook al zag je geen douaniers, je weet zeker dat je overd e grens bent beland.En ook al zag je geen douaniers, je weet zeker dat je overd e grens bent beland.

Martkplein Kieldrecht.Martkplein Kieldrecht.

Dorpsstraat KieldrechtDorpsstraat Kieldrecht

Sint Michaëlskerk Klieldrecht.Sint Michaëlskerk Klieldrecht.

De brandweer van Nieuw Namen vormt één korps met die van Kieldrecht.De brandweer van Nieuw Namen vormt één korps met die van Kieldrecht.

Toegang groeve Nieuw NamenToegang groeve Nieuw Namen

Oude en nieuwe artefacten in de Meester van der HeijdengroeveOude en nieuwe artefacten in de Meester van der Heijdengroeve

Interessante flora en faunaInteressante flora en fauna

Afsluitende beelden groeve Nieuw NamenAfsluitende beelden groeve Nieuw Namen