headerbanner

Verdronken Land van SaeftingheVerdronken Land van SaeftingheWuivend graan aan de Vercauterenweg onder EmmadorpWuivend graan aan de Vercauterenweg onder EmmadorpLand van wuivend graan. Land van oneindige verten. Land van vers gedolven sukerpeeën. Land van verdronken polders. Land dat werd bevochten. Vruchtbaar polderland waarom wordt gevochten. Dat is het land in het uiterste oosten van Zeeuws-Vlaanderen.

In dit verhaal worden de schijnwerpers gericht op het Verdronken Land Van Saeftinghe en de omliggende gehuchten Baalhoek, Duivenhoek, Paal, Emmadorp en Prosperpolder. De eerste drie liggen op het grondgebied van Kloosterzande, de andere twee in het buitengebied van Nieuw-Namen. Het beschreven gebied behoort tot de gemeente Hulst.

Op deze circa 65 vierkante kilometer grond van het Koninkrijk der Nederlanden wonen ongeveer 300 mensen. 

Suikerbietenoogste in de HedwigepolderSuikerbietenoogste in de Hedwigepolder

Het Land van Saeftinghe meet 35 km2. Per vierkante kilometer wonen er dus in de rest van het gebied rond de tien mensen. Een dunbevolkte streek dus. Maar ook een streek met pit. Dat bleek uit het taaie verzet tegen het onder water zetten van de Hertogin Hedwigepolder, nota bene nog in 1907 op de zee heroverd. Het besluit om de polder opnieuw prijs te geven aan het water zette zelfs de relaties tussen Nederland en België onder spanning en bracht kabinetten in de problemen. Vergeefse moeite allemaal. In 2014 sprak de Nederlandse Raad van State namelijk uit dat niets het onder water zetten van de polder nog langer in de weg stond.

Het prijsgeven van een polder vormde een breuk met de traditie van landaanwinning zoals die vanaf de Middeleeuwen werd beoefend. Het waren kloosterorden die hier stukje voor stukje land bedijkten en zo met mensenhand een flink deel van Zeeuws-Vlaanderen hebben gemaakt. Hieronder een beschrijving.

Land van Saeftinghe, gezien vanaf de dijk bij EmmadorpLand van Saeftinghe, gezien vanaf de dijk bij Emmadorp

Land van Saeftinghe

Vanaf de 13 kilometer lange Westerscheldedijken rond het gebied heb je een majestueus uitzicht over het Land van Saeftinghe. Dit 3500 hectare grote terrein vormt het grootste brakwatergetijdenschor van Europa. Wie hier niet bekend is doet er goed aan om alleen onder begeleiding dieper het gebied in te gaan. Jaarlijks komen hier mensen in de problemen, meestal verrast door het snel opkomende water. Geen wonder. Het getijverschil kan oplopen tot 4,5 meter. Bij het bezoekerscentrum in Emmadorp beginnen twee routes van respectievelijk 1 en 2 km. ’s Zomers zijn er diverse open excursies waar je je voor kunt inschrijven. Daarnaast is het mogelijk om groepsexcursies te regelen. Klik hier voor meer informatie

Ontstaan 

Het Land van Saeftinghe is vanaf de 13e eeuw ingepolderd door toedoen van de Cisterciënzer abdijen van Ter Doest en Ter Duinen, respectievelijk gevestigd in Lissewege en Koksijde (beide gelegen in de Belgische provincie West-Vlaanderen). Zij kregen van de graven van Vlaanderen toestemming om tot bedijkingen over te gaan. De monniken bewoonden uithoven. Dat waren kloosterboerderijen die lekenbroeders in dienst hadden. De laatsten verrichtten vooral het zware werk.

Bezoekerscentrum Land van Saeftinghe in EmmadorpBezoekerscentrum Land van Saeftinghe in EmmadorpDorpen Land van Saeftinghe

Was een polder eenmaal bedijkt dan werd er een kerk gesticht. Dat was dan meestal het begin van de vorming van een dorp, want zonder kerk mocht je in de Middeleeuwen geen nederzetting stichten. In het Land van Saeftinghe ontstonden de dorpen Saeftinghe, Casuwele, Namen en Sint Laureins. Casuwele was het centrum van de moernering (zoutwinning uit turf) in de streek. Het dorp Saeftinghe bezat enige stedelijke allure. Het beschikte namelijk over een stadszegel en hier stond ook het Slot Saeftinghe. Het dorp Namen, in de gelijknamige polder, lag direct ten westen van de Heerlijkheid Saeftinghe.

Ondergang

Overstromingen in 1511 en 1530 richtten veel schade aan, maar doorgebroken dijken werden steeds hersteld. De Allerheiligenvloed van 1570 vormde de prelude van de ondergang. Diverse dijken braken door en de streek raakte ontvolkt. Het besluit van het stadsbestuur van Antwerpen om in 1583/4 de dijken door te breken en zo de stad te beschermen tegen de Spaanse troepen was vernietigend. Niet alleen het Land van Saeftinghe maar ook omliggende polders werden aan de golven prijsgegeven. Achteraf gezien een zinloze actie, want Antwerpen viel in 1585.

© Google© Google

Herbedijking

Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) en na de Tachtigjarige Oorlog (vanaf 1648) werden diverse polders rond het Land van Saeftinghe herbedijkt. Het westelijk van Saeftinghe gelegen Namen had in 1715 zwaar te lijden van overstromingen. De kerstvloed van 1717 betekende het einde. Alleen de kerktoren bleef als een baken boven het water uitsteken. Pas aan het begin van de 19e eeuw is hij afgebroken. De luidklok verhuisde vervolgens naar de kerk van Graauw.

Plan Baalhoekkanaal

Het opnieuw bedijken van polders duurde voort tot en met de vorming van de hiervoor al genoemde Hertogin Hedwigepolder in 1907. Het Land van Saeftinghe ontwikkelde zich na de 17e eeuw tot een schorrengebied. Het werd in de 20e eeuw bedreigd door plannen om vanaf het gehucht Baakhoek een kanaal te graven en zo de bocht richting de haven van Antwerpen te bekorten. Dat plan verdween in de jaren 80 van de 20e eeuw in de ijskast. Dat kwam door de toegenomen waardering voor natuurgebieden, de toenmalige economische recessie en ook doordat het vaarwater bij het Nauw van Bath ruimer was geworden door uitschuring.

Natuurgebied

Het Land van Saeftinghe is een Natura 2000-gebied en behoort zo tot het netwerk van belangrijke Europese natuurterrein. De Staat der Nederlanden is eigenaar maar heeft het beheer in 1975 overgedragen aan Stichting Het Zeeuwse Landschap.

 

Gehuchten Saeftinghe van west naar oost

De rond Saeftinghe gelegen gehuchten Baalhoek, Kruispolderhaven, Paal en Emmahaven hadden alle een getijdehaven die bij eb droog viel. Er lag er ook een bij de Hertogin Hedwigepolder. Deze havens zijn door dijkverzwaringen verdwenen. Alleen bij Paal kwam een nieuwe haven, welke buitendijks is gelegen. Hieronder een beschrijving van de gehuchten rond Saeftinghe.

BaalhoekBaalhoekBaalhoek

Baalhoek ligt in de Kruispolder ten noordoosten van Lamswaarde. Het bestaat uit woningen langs de Kruispoldersedijk. De naam Baalhoek wordt in 1320 voor het eerst genoemd als een perceel grond dat werd verkocht op Ballenvliet. In Middeleeuwse stukken komt het ook voor onder de namen Ten Balle of Ballen. De naam duidt dus niet op een sombere geestesgesteldheid van inwoners. Het dorp komt op een in 1767 verschenen kaart van David Hattinga voor als ‘Het Paalhooft’.

In het tweede deel van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden van A. J. van der Aa (uitgave Gorinchem 1840) wordt gemeld: ,,Tot dit gehucht behooren slechts 19 h., alle op of tegen den zeedijk gelegen, en door ruim 70 menschen bewoond.” Op 1 januari 2002 stonden er 15 woningen, waarvan er acht als tweede woning werden aangemerkt. In Baalhoek woonden toen 28 mensen. De inwoners klagen wel eens over overlast die zij ondervinden van vrachtauto’s en andere voertuigen. Die willen hier nogal eens met hoge snelheid passeren. In 2016 begon de aanleg van nieuwe strekdammen, die moeten leiden tot het vormen van schorren. Ze zijn onderdeel van een nieuw natuurgebied van 43 hectare.

Kruispolderhaven

Monument Kruispolderhaven voor slachtoffers Ramp 1953Monument Kruispolderhaven voor slachtoffers Ramp 1953

Kruispolderhaven ligt in de Kruispolder, tussen Kloosterzande en Graauw. Het gehucht bestaat uit de Kruispolderkaai, de Scheldeweg, de Lange Nieuwstraat en de Duivenhoekseweg. De buurtschap telde in 2002 26 huizen, waarvan er toen 4 als tweede woning werden aangemerkt. In het zesde deel van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden van A. J. van der Aa (uitgave Gorinchem 1845) wordt het gehucht aangeduid als Kruispolder-Kaai. Het had toen negen huizen en een bevolking van 40 personen. De toevoeging ‘Kaai’ duidt op het haventje dat in 1978 moest wijken voor het op Deltahoogte brengen van de Kruispoldersedijk. Aan de Kruispolderkaai is restaurant Den Burtman gevestigd. Klik hier voor recensies

DuivenhoekDuivenhoekDuivenhoek

Ten zuiden van de buurtschap ligt Duivenhoek. Dit gehucht, dat in 2002 acht permanent bewoonde huizen telde, heette vroeger Duivelshoek. Duivenhoek ligt op de hoek van de Duivenhoekseweg en –straat. Die begrenzen de Kleine Molenpolder en dat is het enige stukje Land Van Seaeftinghe dat in de 16e eeuw niet ten onder is gegaan, zo meldt Frans Weemaes in zijn boek Molens in Zeeland (Goes, 2003). De polder dankt haar naam aan de standerdmolen die hier stond. Deze waaide in 1932 om door een hevige storm.

Gezicht op de haven van PaalGezicht op de haven van PaalGezicht op PaalGezicht op PaalKlapkot in PaalKlapkot in PaalPaal

In het negende deel van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden van A. J. van der Aa (uitgave Gorinchem 1847) wordt over Paal gemeld: ,,In dit gehucht staan 41 h., bewoond door 46 huisgezinnen, uitmakende eene bevolking van ruim 220 zielen, die meest in de mosselvangst en het vletten van de dijken hun levensonderhoud vinden, waarvoor in dit gehucht zestien vaartuigen worden aangehouden.” Ter vergelijking: in 2001 stonden er 42 woningen, waarin in totaal 71 mensen woonden. De overige 28 huizen golden als tweede woningen.

Haven

Sinds de beschrijving van Van der AA is er veel veranderd. De haven van Paal bood rond 1900 ruimte aan meer dan tachtig mosselschepen. In de 20e eeuw was hij de thuishaven van tientallen binnenschippers. De haven was in het midden van de 19e eeuw aangelegd als vervanger voor die van het enkele kilometers zuidwaarts gelegen dorp Graauw. Die haven werd onbereikbaar toen de Van Alsteinpolder werd bedijkt. In 1979 verdween de haven van Paal. Hij werd bedolven onder de toen op Deltahoogte aangelegde nieuwe dijk. Dit betekende ook het einde voor de werf waar platbodemschepen werden gebouwd (hengsten en hoogaarzen). In 1980 is de huidige buitendijkse jachthaven aangelegd. Deze telt ruim 100 ligplaatsen, valt bij laag water droog en doet ook dienst als vluchthaven. Op de dijk staat het Klapkot. In Zeeland boven de Westerschelde worden dergelijke praathuisjes meestal leugenkotjes genoemd. Vanaf deze plek heb je een geweldig uitzicht dat, mede vanwege de scheepvaart van en naar Antwerpen, nooit verveelt.

Café-restaurant In 't Zicht der Schelde Café-restaurant In 't Zicht der Schelde Eten en drinken

Paal krijgt behalve van watersporters en sportvissers ook aanloop van dagtoeristen. Mede daardoor is er relatief veel horeca gevestigd. Aan de haven is café-restaurant In ’t zicht der Schelde gevestigd. Dat is geopend van vrijdag tot en met zondag. Klik hier voor website
Aan de Havenstraat kan worden getafeld bij Paviljoen ’t Schor. Dat is alle dagen van de week geopend. Klik hier voor websiteJe kunt ook eten in Restaurant Kint & Co dat eveneens aan de Havenstraat is gevestigd. Dat is vrijdag en zaterdag geopend en op zondagen tot en met de lunchtijd. Klik hier voor website

Café Het Verdronken Land in EmmadorpCafé Het Verdronken Land in EmmadorpCafé Het Verdronken Land in EmmadorpCafé Het Verdronken Land in EmmadorpEmmadorp

Emmadorp is een geliefde aanlegplaats voor mensen uit de streek en voor toeristen. Hier is het Bezoekerscentrum Land van Saeftinghe gevestigd van Stichting Het Zeeuwse Landschap. Maar een misschien wel even grote trekker is het huiskamercafé ‘Het Verdronken Land’. Daar kun je heerlijk koffie drinken of lekker eten en je wordt er heel vriendelijk bediend. Het etablissement heette vroeger ‘De Weegbrug’, naar de functie die het ooit had. Hier werden de landbouwproducten gewogen die via het haventje van Emmadorp werden verscheept. In 1985 kreeg het de huidige naam.

Op de website van het café staat: ,,Klein, maar erg gezellig, een opkamertje en de kleinste Grote Zaal die je tegen kunt komen. Lekker iets eten of drinken, in de rust van de polder, met volop nostalgie en gezelligheid om je heen.” Daar is geen woord van gelogen. Dit is het mooiste café van Zeeland. Wat een geweldige inrichting. De foto’s bewijzen dat, maar wie dan nog niet overtuigd is moet zelf maar gaan kijken! Klik hier voor website café. Het café speelde ook een flinke rol in de najaar 2019 uitgezonden EO-tekevisieserie Typisch Hulst. Dat was oner meer het geval in aflevering vier.

Café Het Vedronken Land in EmmadorpCafé Het Vedronken Land in EmmadorpBinnenkomst Emmadorp op ParallelwegBinnenkomst Emmadorp op ParallelwegKoninklijke naam

Emmadorp is genoemd naar koningin Emma van Waldeck-Pyrmont (Arolsen, 2 augustus 1858 – Den Haag, 20 maart 1934). Zij was de tweede echtgenote van koning Willem III van 7 januari 1879 tot zijn dood op 23 november 1890. Emma was van 1890 tot 1898 regentes, eerst enkele dagen voor de dood van Willem III en daarna voor haar minderjarige dochter Wilhelmina, de latere koningin. Aan de Koninginneweg staan de meeste van de 34 woningen die het gehucht rijk is. De overige staan aan de Parallelweg en in het buitengebied. In de omgeving zijn enkele akkerbouwbedrijven (aardappelen, suikerbieten uien, tarwe).

Gezicht op Prosper en Prosperdorp vanaf de Petrusstraat op het grondgebied van de Belgische gemeente Beveren.Gezicht op Prosper en Prosperdorp vanaf de Petrusstraat op het grondgebied van de Belgische gemeente Beveren.Zeldzame drukte bij kerk Prosper door een bruiloft.Zeldzame drukte bij kerk Prosper door een bruiloft.Prosperdorp

Dit op de tot de gemeente Hulst behorende gehucht grenst aan Belgische zijde aan Prosper, dat deel uitmaakt van de gemeente Beveren in Oost Vlaanderen. Bebouwing aan de Langestraat en de Petrusstraat ligt op Nederlands grondgebied. Dat deel heet dus Prosperdorp. De in rode baksteen uitgevoerde parochiekerk aan Belgische zijde is in 1910 gebouwd op groei die er nooit kwam. Het bedehuis is in 1911 gewijd aan Sint Engelbert. Zonder overheidssubsidie en geldelijke steun van de bedijkers van de Prosperpolder (de adellijke familie Graven Van Arenberg), was deze kerk zeker niet tot stand gekomen. De naam van beide nederzettingen is verbonden aan Prosper, de zevende Hertog van Arenberg. Klik hier voor informatie over Huis Arenberg

De stilte die in deze omgeving heerst wordt jaarlijks onderbroken door de Polderfeesten. Klik hier voor informatie

Aan de Sint Engelbertusstraat staat café Angeluus. Dat is van woensdag tot en met zondag geopend van 14.00-22.00 uur. Klik hier voor informatie via facebook

Café Den AngeluusCafé Den AngeluusFilm Matterhorn

Prosperdorp werd in de zomer van 2012 op de kaart gezet door de opnamen voor de film Matterhorn, die begin 2013 in première ging op het filmfestival van Rotterdam. De kerk speelt daarin een rol, evenals enkele woningen. Ton Kas speelt in deze gelauwerde film de rol van Fred, een eenzame weduwnaar in een streng protestantse gemeenschap. Hij komt in moeilijkheden wanneer hij zwerver Theo in huis neemt (René van ‘t Hof). Het is ironisch dat de rijke roomse kerk van Prosperdorp de achtergrond vormt in deze door Diederik Ebbinge geregisseerde film.  

De polderkathedraal van de Prosperpolder. Doel is niet ver.De polderkathedraal van de Prosperpolder. Doel is niet ver.Hertogin Hedwigepolder

De hiervoor al genoemde polder was het laatste stukje land dat op de zee werd heroverd in Zeeuws-Vlaanderen. In 1907 werd de polder bedijkt. De met fraai beboomde wegen toegeruste polder als inzet van een bittere politieke strijd.  Voor veel mensen was het opgeven van land, in een provincie die zo leed onder watervloeden, een brug te ver. De polder was vernoemd naar hertogin Hedwige de Ligne van Arenberg.'Nee' in de Hertogin Hedwigepolder tegen het opofferen van vruchtbare grond.'Nee' in de Hertogin Hedwigepolder tegen het opofferen van vruchtbare grond.

In juli 2016, kort voor de opheffing van de openbare brievenbus, verricht de postbode de lichting. Oogst: 1 brief.In juli 2016, kort voor de opheffing van de openbare brievenbus, verricht de postbode de lichting. Oogst: 1 brief.

Gezicht op Emmadorp vanaf de zeedijk.Gezicht op Emmadorp vanaf de zeedijk.

De Theo Middelkamp-route houdt de herinnering levend aan de in Nieuw-Namen geboren wielrenner die in 1936 als eerste Nederlander een bergetappe won in de Ronde van Frankrijk, dat kunststukje in 1937 herhaalde en in 1947 als eerste Nederlander het wereldkampioenschap wielrennen op de baan won.De Theo Middelkamp-route houdt de herinnering levend aan de in Nieuw-Namen geboren wielrenner die in 1936 als eerste Nederlander een bergetappe won in de Ronde van Frankrijk, dat kunststukje in 1937 herhaalde en in 1947 als eerste Nederlander het wereldkampioenschap wielrennen op de baan won.