headerbanner

foto Arend Ruigendijkfoto Arend RuigendijkNisse is één van de zeventien beschermde stads- en dorpsgezichten in Zeeland. Het wordt het mooiste dorp van Zuid-Beveland genoemd en daar zit wat in. Het Dorpsplein is van grote schoonheid. Dat geldt ook voor de omgeving van Nisse. Het lieflijke heggenlandschap kan wedijveren met de coulissen uit de Achterhoek. En om de lofzang te completeren: het interieur van de kerk aan de zuidkant van het Dorpsplein is een eldorado voor cultuurliefhebbers. Kortom: Nisse is de kroon op de Zak van Zuid-Beveland.

Toeristen die het dorp aandoen komen bijna onvermijdelijk terecht op het langgerekte Dorpsplein. De bankjes op het plantsoen nodigen uit om plaats te nemen en te genieten van het uitzicht op de vaete (voormalige gemeenschappelijke drinkvijver voor het vee), de grote dorpspomp, de muziektent, de wanden met veel kleine snoeperige woningen en de kerk.

De muziektent op het dorpsplein van Nisse.De muziektent op het dorpsplein van Nisse.Dorpspomp en muziektent

De uit 1750 daterende dorpspomp betrok water uit de naastgelegen vaete waar de dorst van het vee werd gelest, zo staat te lezen op de website Nisse pracht uit de zak. Dat duurde tot 1880. In dat jaar werd het water onrein verklaard. De pomp is in 1949 gerestaureerd.

De muziektent is van 1932 en diende tot halverwege de jaren zestig van de twintigste eeuw voor de plaatselijke ‘toet en blaas’ Ons Genoegen. Tegenwoordig doet de muziektent dienst op het festival Pastorale au Parvis in het tweede weekend van juli.

foto Adrie van Driessenfoto Adrie van DriessenMariakerk

Het aan Onze Lieve Vrouw gewijde bedehuis, meestal kortweg Mariakerk genoemd, is van grote afstand te zien. Dat komt vooral door de vijftig meter hoge toren. Die is gebouwd in de 14e eeuw en daarmee het oudste deel van de kerk. Schip (middenstuk) en koor zijn verrezen in de 15e eeuw. Daarbij is voor een deel het grondplan gevolgd van de eerste kerk die omstreeks 1425 is verdwenen. De vraag dringt zich op hoe een dorp dat nooit meer inwoners telde dan 742 (1945) aan zo’n kolossaal godshuis komt. De auteurs van het boek De Zak in vogelvlucht (De Koperen Tuin Goes, 1995) geven het antwoord. De kerk was zo groot omdat de heren van Borssele en die van Veere ’s zomers verbleven op het nabijgelegen kasteel van Nisse. Zij brachten dan hun complete hofhouding mee.

Kindje op moeders schoot

De toren met hoektorentje wordt in de streek treffend aangeduid als ‘Kindje op Moeders schoot’. Vroeger waren er vier hoektorentjes, maar in 1805 zijn er drie verwijderd. Het was in de middeleeuwen in Zuid Beveland enige tijd mode om torens te bekronen met zo’n kwartet. Alleen in de toren van de Nederlandse Hervormde Kerk van Kapelle zijn er nog vier zichtbaar.

De bezetter nam de twee torenklokken in 1943 in beslag met het doel ze in Duitsland te laten omsmelten tot wapens. Gelukkig zijn ze daar nooit beland. Na de Tweede Wereldoorlog werden beide exemplaren teruggevonden op een verlaten haventerrein in Groningen. De kleine is gegoten in 1674 door Johannes Burgerhuys en de grote in 1763 door Alexius en Petrus Petit. De laatste klok moest het tot aan de kerkrestauratie van 2010 doen met een andere klepel. Vlak voor in 2010 de restauratie van de kerk begon dook bij een verhuisbedrijf in Middelburg een oude klepel op, waarvan wordt vermoed dat die bij de grote klok van Nisse behoort.

Koor kerk NisseKoor kerk NisseKoorgewelf in NisseKoorgewelf in NisseKoor

Tot aan de Reformatie was een koor in een kerk altijd de plek waar de priester en de monniken verbleven. Het kerkvolk zat of stond in het schip. Na de Reformatie kwam in protestantse kerken het hele gebouw beschikbaar voor de kerkgangers. In Nisse werd het schip na de Reformatie niet meer gebruikt. De diensten worden sindsdien alleen gehouden in het koor.

De kerk heeft een rijk interieur. In het door twee houten hekken afgesloten koor staat een mooi gesneden preekstoel uit 1679. Heel opvallend is de rond 1500 gemaakte bank die is versierd met gotisch paneelwerk en schild dragende leeuwtjes. Tot het meubilair in het koor behoren verder herenbank, een doophek, een kroon en twee koperen lezenaars.

Kerkschat

Wie naar boven kijkt ziet de grootste schat van de kerk. Die bestaat uit muurschilderingen, houten beelden van de twaalf discipelen en gewelfschotels (ornamenten op de plaatsen waar de ribben van het gewelf samenkomen). Al deze werken zijn in 1480 gemaakt door een onbekende beeldsnijder.

Gewelfschotel MariaGewelfschotel MariaMuurschilderingen

De wandschilderingen in de kerk kwamen in 1920 tevoorschijn bij een restauratie. Aan de noordwand van het schip is een afbeelding te zien van Christoforus of Christoffel. De beschermheilige van de reizigers moest volgens de legende het Christuskind over een snel stromende rivier dragen. Boven de triomfboog tussen koor en schip zijn nog drie muurschilderingen te zien. Het betreft voorstellingen van de verkondiging aan Maria, de kroning van Maria en de boom van Jesse. Alle schilderingen dateren uit de 15e eeuw en zijn in de jaren 1920—1921 gerestaureerd.Schilderingen in de triomfboogSchilderingen in de triomfboog

Orgel

Toen na de Reformatie alleen het koor nog werd gebruikt tijdens de kerkdiensten bleef het orgel op de oude plek, namelijk op de zolder achterin het schip. Het valt te raden dat de communicatie tussen organist en voorganger dan niet zo simpel is. Dat is ’s winters nog lastiger wanneer de gordijnen tussen koor en schip dichtgaan tegen de kou. Daarom is er in het koor in december 2017 een tweede instrument geplaatst. Het gaat om een koororgel dat in het bezit was van de weduwe van de befaamde organist Bram Beekman in Middelburg. Hij overleed in 2016. Het hoofdorgel in het schip is in 1911 gebouwd door de firma Standaart.

Bezichtiging

De kerk is vanaf begin juli tot en met begin september op zaterdag te bezichtigen van 13.30-16.30 uur. Uit oude gastenboeken blijkt dat de kerk voor de Tweede Wereldoorlog al een toeristische attractie was die bezoekers trok van ver over de landsgrenzen. Klik hier voor wensite van de kerkelijke gemeente

Kasteel

Het in 1843 afgebroken Huis ter Nisse stond aan de zuidzijde van het Dorpsplein. Daarvan resteert nog de voormalige koetsierswoning op nummer 25. Van deze woning met schuur stamt het oudste deel uit circa 1650. Aan de Zuidweg pronkt het toegangshek van het slot. Het is rond 1760 gemaakt in Lodewijk XV-stijl en voorzien van vazen en de wapens van het geslacht Van der Nisse. Op het voormalige tot een tuin herschapen slotterrein ligt een vliedberg uit de 11de of 12de eeuw.

Gereformeerde gemeente

Tegenover Zuidweg 15 staat het kerkje van de Gereformeerde Gemeente. Het is gebouwd in 1973 ter vervanging van het oude bedehuis uit 1922. Klik hier voor informatie.

Molen

Aan de Gerbernesseweg staat de molen van Nisse. Het is een houten achtkant van het Zeeuwse type. Het windgemaal was tot 1792 eigendom van de ambachtsheer. Daarna wisselde de molen nog zo’n twintig keer van eigenaar. Na het staken van het maalbedrijf in 1969 raakte het monument zwaar in verval. In 1980/81 volgde een ingrijpende restauratie. Toen kreeg de molen de naam De Poel.foto Adrie van Driessenfoto Adrie van Driessen

Buitengebied

Het buitengebied van het dorp is vanwege de meidoornhagen rond de percelen een lust voor het oog. Klik hier voor een overzicht van de wandelroutes en een traject voor fietsers. Aan de Palmboomseweg 1 staat het voormalige tramstation van de ringlijn Goes-Hoedekenskerke-Goes. Het vervoer werd van 19 mei 1927 tot aan de sluiting op 4 mei 1947 geëxploiteerd door de voormalige Spoorweg-Maatschappij Zuid-Beveland. Het station dateert uit 1926.

Boerderij De Mooie Staak aan de Rondepolderdijk 1 dateert uit 1632. Het is een Rijksmonument. Er staan nog meer mooie hoeves in Nisse. Bijvoorbeeld die aan de Zuidweg 2.Hoeve Zuidweg 2Hoeve Zuidweg 2

Evenementen

Het Dorpsplein bruist jaarlijks tijdens het tweede weekeinde van juli door Pastorale au Parvis. De naam van dit muziekfestival betekent ‘Herderslied op het dorpsplein’. Zowel de muziektent als een podium in de kerk bieden dan onderdak aan optredens in de categorieën folkpop, pop en rock. Op het Dorpsplein worden streekproducten verkocht. Voor je natje en je droogje kun je terecht bij diverse kramen. In december is er een wintereditie van het festival, met optredens in de kerk en het dorpshuis. Klik hier voor website.

Een tweede drukbezocht evenement is de Meidoornloop op de tweede zaterdag in mei. Deze voert langs de bloemdijken in de omgeving en heeft Nisse als start- en finishplaats. Deelnemers kunnen kiezen uit trimlopen van 7,5 en 15 kilometer, de poldermijl (trimloop voor de jeugd) en de snoepzakloop. De laatste is bedoeld voor kinderen tot 6 jaar en wordt gehouden op het Dorpsplein. ©Google Maps©Google Maps

Gemeente en inwoners

Nisse telde 410 inwoners volgens A. J. van der Aa in het in 1846 verschenen achtste deel van zijn Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden. Op het hoogtepunt in 1945 stond de teller op 742 ingezetenen. In 2016 woonden er 605 mensen. Nisse was zelfstandig tot het per 1 januari 1970 opging in de gemeente Borsele. De dorpsraad behartigt de plaatselijke belangen. Klik hier voor website. ©Google Maps©Google Maps