Sint Anna ter Muiden, op de grens van Zeeland en de Belgische provincie West Vlaanderen, is het kleinste stadje van Nederland. Het silhouet van de tot dorp gekrompen woonplaats wordt gedomineerd door de 14e eeuwse kerktoren. Die is een getuige uit de tijd van weleer toen het een stad was die floreerde door de handel. 

Sint Anna ter Muiden ligt in het uiterste zuidwestelijke puntje van Nederland. Van hier naar het in een weids landschap liggende Groningse gehucht Oudeschip in het uiterste noordoosten van het land betekent 434 autokilometers maken. Met de fiets is het 14 kilometer korter.

Markt, het kloppend hart van de kleinste stad van het landMarkt, het kloppend hart van de kleinste stad van het landStenen spreken

Sint Anna ter Muiden is een beschermd stadsgezicht. Meer dan de helft van de panden in de kern hebben de status van Rijksmonument. Zelfs de straatstenen spreken hier geschiedenis, zo onthullen de onderzoekers Wim De Clercq en Roland Dreesen van de Universiteit Gent in 2018. Zij komen er achter dat in het plaveisel van het stadje liefst dertig soorten stenen zijn verwerkt. Die blijken een erfenis te zijn van de handel in de Middeleeuwen. Om de lading te verstevigen worden in die tijd stenen in de scheepsruimen gegooid. Na het lossen blijven ze achter. De stenen komen uit het noorden van Duitsland en het Oostzeegebied. Zodoende liggen er nu in Sint Anna ter Muiden straatkeien uit Oslo. Ook in omringende akkers worden stenen gevonden die langs deze weg in Zeeuws-Vlaanderen zijn beland.

Jonkvrouw GeilstraatJonkvrouw GeilstraatMarkt

De uiterst schilderachtige Markt vormt het stadshart van Sint Anna ter Muiden. Het voormalige 17e eeuwse stadhuis en een monumentale pomp in Lodewijk XVIe stijl vormen met de omringende huizen een schilderachtig geheel. De watervoorziening is verfraaide met het wapen van de voormalige burgerlijke gemeente. 
Dichter Willem de Merode (pseudoniem van Willem Eduard Keuning) leefde van 1887-1939. Hij maakte over de Markt het volgende rijm:

Nader met aandacht tot dit groene plein,
Een kleine weide onder lage bomen
Hier is de rust zoo jong en zoo volkomen
Als lentewind en najaarszonneschijn.
Hier is het oude en het haveloze
Der dingen tot een nieuwe levensstaat
Geworden, als in een verwoest gelaat
't Herboren kinderlijke; het beschroomd liefkoozen
Van een blind lachen gaat vervoerend om,
Er is een huis met vreemde breede ramen,
Een tuin vol bloemen, ouderwetsch van namen,
En binnen, eenzaam in zijn heiligdom,
Heeft een de schoone luwte van dit leven
Als visioen verbeeld en uitgeschreven.

Haveloos is de markt niet meer, maar de bezoeker waant zich ver terug in de tijd. Het bescheiden monumentale stadhuis wordt bekroond met een klokkentorentje. Na de stadsbrand van 1651 wordt het gebouw in 1654/55 hersteld. Hier zetelt de raad tot aan de opheffing van de zelfstandigheid in 1880. Tot 1619 bestaat het stadsbestuur uit twee burgemeesters en zeven schepenen. In dat jaar wordt het teruggebracht tot één burgemeester en vijf schepenen omdat het moeilijk is om geschikte kandidaten te vinden. De Tweede Kamer besluit in het voorjaar van 1880 om Sint Anna ter Muiden, Heille en Sluis tot één gemeente om te vormen.

Toren en kerk

Het meest tot de verbeelding sprekende monument is de toren van de voormalige kerk van de Protestantse Gemeente, die voor de Reformatie was gewijd aan Sint Anna, de patroonheilige van de stad.

De toren wordt opgericht aan het eind van de 13e of het begin van de 14e eeuw. Waarschijnlijk dient het bouwwerk dan vooral als baken voor de scheepvaart van en naar Brugge. De gotische kruisbasiliek die eraan vast zit kan liefst duizend kerkgangers bevatten. Deze oude kerk wordt tijdens de Tachtigjarige Oorlog verwoest. De ruïnes maken in 1653 plaats voor het huidige bedehuis. Dat is vele malen kleiner dan de eerste kerk en hurkt als een luciferdoosje tegen de toren aan. In 1728 wordt de consistorie tegen het schip aangebouwd De toren is bij de bouw 60 meter hoog, maar reikt nu niet verder dan 28 meter.

Grensverkeer

Het was vroeger een bijzondere persoonlijke ervaring om ’s zomers tijdens vakanties in Retranchement naar Sint Anna ter Muiden te fietsen wanneer daar een kerkdienst was. Je ging bij Retranchement de grens over, reed enkele kilometers door West Vlaanderen in België en bereikte dan vervolgens het gewenste einddoel. Daar zat je dan met het gevoel een reis met een tijdmachine te hebben gemaakt. Het interieur met de 17e eeuwse preekstoel en kaarsenhouders gaf een bijzondere sfeer aan de kerkdiensten. In de kerk liggen enkele zerken uit de 15e eeuw. Aan de wand hangen een wapenbord van de familie Van Kippel uit 1665 en één van de familie Rigghart uit 1667.

Laatste dienst

Sint Anna ter Muiden geeft gul, zo meldt de Middelburgsche CourantSint Anna ter Muiden geeft gul, zo meldt de Middelburgsche CourantDe Protestantse Gemeente Zuidwesthoek bestaat aanvankelijk uit de kerkelijke gemeenten van Cadzand, Retranchement, Sint Anna ter Muiden en Sluis. Omdat het financieel te zwaar wordt om alle kerken open te houden wordt besloten er twee af te stoten. Dat zijn de bedehuizen van Retranchement en Sint Anna ter Muiden, waar in het voorjaar van 2014 de laatste diensten worden gehouden.
De kerk is sinds eind 2013 eigendom van bureau BOEI. Dat is ‘een maatschappelijke onderneming met een passie voor het restaureren en herbestemmen van erfgoed’. Nog in 2014 begint het herstellen van het gebouw De restauratie is mogelijk door de steun van de provincie Zeeland, de gemeente Sluis, de voormalige eigenaar en de BankGiro Loterij. Het karwei omvat onder meer het vervangen van delen van de dakbedekking, het repareren van stenen in de buitenmuren, en het opnieuw voegen van toren en schip. Klik hier voor website BOEI. 

Sint Anna op een oude ansichtkaart.Sint Anna op een oude ansichtkaart.

Kunstkring

Zo schilderde Baum het polderland rond Sint AnnaZo schilderde Baum het polderland rond Sint AnnaHet stadje vormt sinds eeuwen een inspiratiebron voor schilders en dichters. Dat gegeven bracht Jan Peter Kakebeeke tot het oprichten van Stichting kunstkring Sint Anna ter Muiden. Deze organiseert concerten en andere culturele manifestaties in het kerkgebouw.
Klik hier voor meer bijzonderheden. 

Sint Anna ter Muiden en omgeving is het onderwerp van veel doeken van de Duitser Paul Baum (1958-1932). De impressionistisch schilder, tekenaar en kunstpedagoog woonde van 1890 tot 1894 in Knokke en van 1895 tot 1914 in Sint Anna ter Muiden.
Klik hier voor levensloop. 

 

Horeca en verblijf

Restaurant De Vijverhoeve is gevestigd aan de Greveningseweg 2. Dit bedrijf ontving de Restaurant prijs PZC 2018. Recensenten van de Provinciale Zeeuwse Courant gaven De Vijverhoeve het hoogste cijfer van de restaurants die zij dat jaar bezochten. Klik hier voor website.
Gasthof D’Ouwe Schuure is gevestigd aan de Sint Annastraat 191. Klik hier voor website. 
Verblijf is mogelijk in vakantiehuis Sint Anna aan de Jonkvrouw Geilstraat 1. Klik hier voor website. Op het randje van Nederland kun je desgewenst overnachtenOp het randje van Nederland kun je desgewenst overnachten

©Google Maps©Google MapsGemeente
en inwoners

De gemeente Sint Anna ter Muiden is in 1880 toegevoegd aan de gemeente Sluis. Het stadje telde in 1840 ruim 230 inwoners, maar in 1980 was de bevolking geslonken tot 52 personen. Een schatting in 2006 kwam uit op ‘circa 50 personen’. Daarmee is Sint Anna ter Muiden het kleinste stadje van Nederland. Vaak wordt het Gelderse Bronkhorst als zodanig aangemerkt maar daar wonen twee keer zoveel mensen.

 

 

Geschiedenis in het kort

Het einde van de zelfstandigheidHet einde van de zelfstandigheidSint Anna ter Muiden ontstaat rond 1200 op het Greveningenschor op de linkeroever van het Zwin. Het functioneert in de 13e en 14e eeuw als belangrijke voorhaven van Brugge. Sint Anna ter Muiden krijgt in 1242 stadsrechten. Wanneer het zuidelijker gelegen Damme door de verzanding van het Zwin voor schepen onbereikbaar wordt neem het belang van Sluis als haven toe. Daarvan profiteert ook Sint Anna ter Muiden. Het stadje valt in 1387 ten prooi aan brandstichting en plundering door de Engelsen. Zij steken de stad in 1405 opnieuw in brand. Dat is de genadeslag. De handelsstad verschrompelt tot de omvang van een dorpje. Aan het begin van de 17e eeuw werd de stad officieel een onderdeel van 'de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden'. Dan valt ook het besluit om de naam van de beschermheilige van de stad, de Heilige Anna, toe te voegen aan de stadsnaam, om verwarring te voorkomen met de stad Muiden in Noord-Holland. Anna was de moeder van Maria en dus de grootmoeder van Jezus Christus. In de Middeleeuwen was Mude een bedevaartsoord ter ere van de Heilige Anna. Klik hier voor uitgebreide geschiedschrijving. 

Klik hier om een reactie te plaatsen

Alsof Anton Pieck het ontworpen heeftAlsof Anton Pieck het ontworpen heeftWarm genoeg voor druiventeeltWarm genoeg voor druiventeeltBoerderij Jonkvrouw Geilstraat 2Boerderij Jonkvrouw Geilstraat 2Kubus, puntdak en duifKubus, puntdak en duifDwarshuis aan de SingelDwarshuis aan de Singel