Deze fietsroute voert langs negen dorpen in de gemeente Veere die tot gehucht vervielen door de Tachtigjarige Oorlog. Nadat Vlissingers op 6 april 1572 de uit Waalse soldaten bestaande bezetting verdreven en de geuzen op 4 mei Veere innamen was van de Walcherse steden alleen Middelburg nog in Spaanse handen.

Tijdens het beleg rond die stad (eind april 1572 tot 23 februari 1574) bekampten Spanjaarden en geuzen elkaar op het Walcherse platteland. Daardoor veranderden veel dorpen in puin. De Staten van Zeeland beslisten daarna welke kerken voor restauratie in aanmerking kwamen en welke niet. Omdat de kerk een grote rol speelde in het sociale leven, vervielen de dorpen waarin herstel van het bedehuis uitbleef, tot gehuchten. Dat concludeert historicus Aad de Klerk die het fenomeen onderzocht.*

©Google Maps©Google MapsDe route begint en eindigt bij tot een plukje huizen gekrompen dorp Hoogelande in het hart van Walcheren.

1

Hoogelande

De aan het eind van de 12e eeuw gebouwde aan Sint Maarten gewijde houten kerk van Hoogelande is in de 15e eeuw vervangen door een stenen bedehuis. Na het Beleg van Middelburg resteerde de ruïne van het koor. Die is in 1964/5 hersteld en wordt beheerd door Stichting Kapel van Sint Maarten. Het kerkhof is nog altijd in gebruik. De kern van het gehucht telt twee huizen.

Vanaf de kapel linksaf de Hoogelandseweg op in westelijke richting. Na 1,5 km linksaf Krommenhoeke in. Aan het eind rechtsaf (heet ook Krommenhoeke). Bij de eerste kruising linksaf de Hoogelandseweg op.

2

Krommenhoeke

Kijk bij het binnenfietsen van Krommenhoeke naar rechts. Daar ligt een 13e eeuwse 5,5, meter hoge vliedberg, waarop waarschijnlijk een klein kasteel stond. De naam Krommenhoeke is afgeleid van de hoek die de weg maakt. Ook de vliedberg draagt deze naam. De ruïne van de in de Tachtigjarig Oorlog verwoeste kerk stortte op 9 november 1800 in. Tijdens deze beruchte stormnacht woeien liefst negen molens in Zeeland om. De kerk stond ter hoogte van de minicamping.

Vanaf Krommenhoeke rechtdoor de Zoutelandseweg op. Aan het eind rechtsaf het fietspad op langs de N288. Kijk uit bij het oversteken!

3

Werendijke

Het gehucht bestaat uit drie boerderijen. Ter hoogte van boerderij en minicamping Werendijke stond in de Middeleeuwen klooster Porta Coeli (Hemelpoort). Het boerenhuis is deels 17e en 18e eeuws en is een Rijksmonument. De kerk van het voormalige dorp staat op het Walchers panorama dat Anthonius van den Wijngaerde rond 1550 tekende. In 1585 was het kerkhof in gebruik als weiland, wat erop duidt dat ook hier de kerk is verwoest bij het Beleg van Middelburg.

Bij de rotonde rechtsaf oversteken naar de Blauwpoortseweg. Daarna direct linksaf naar Sint Janskerke.

4

Sint Janskerke

De naam van het gehucht verwijst naar de apostel Johannes aan wie de kerk was gewijd. Het gebouw verkeerde reeds in 1439 in vervallen staat. Dat is bekend omdat toen aan paus Eugenius IV is verzocht om aflaten te geven aan hen die op Sint Jansdag (24 juni) geld afstonden voor kerkherstel. In 1575 besloten de Staten van Zeeland tot sloop van het tot ruïne vervallen gebouw. De stenen zijn gebruikt bij het herstel van Fort Rammekens bij Ritthem. De laatste resten van de toren verdwenen in de jaren zeventig van de 19e eeuw. De naam van boerderij Tramzicht (Rijksmonument) aan Sint Janskerke 1 herinnert eraan dat hier van 1905 tot 1937 de tram stopte. Het gehucht herbergt nóg twee rijksmonumenten: de hoeve aan Sint Janskerke 8 en de Sint Janshof aan Boomweg 13 (hoek Sint Janskerke).

Sint Janskerke gaat over in de Baaiweg. Volg deze en fiets daarna de derde weg linksaf in. Dit is Boudewijnskerke. Rij het gehucht in naar de vliedberg aan het eind van de weg.

5

Boudewijnskerke

Het gehucht is pas later genoemd naar de stichter van de aan Sint Nicolaas gewijde kerk maar droeg eerst de naam Sint Nicolaaskerke. De verwoeste kerk onderging in 1575 hetzelfde lot als die van Sint Janskerke. Veel sloopmateriaal ging dus naar het herstel van Fort Rammekens. De toren werd opgeknapt en diende als baken voor de scheepvaart. In 1870 zijn de laatste resten gesloopt. Zodoende is de 9 meter hoge vliedberg nu de grootste blikvanger van het gehucht. Deze ligt aan het eind van de weg aan de linkerzijde.

Keer bij de vliedberg om in de richting van aankomst en sla aan het eind van Boudewijnskerke linksaf de Baaiweg op. Daarna de eerste weg links inslaan de Poppekerkseweg op.

6

Poppekerke

Dit is het beste voorbeeld van een gekrompen dorp, want er is niets van Poppekerke over. Het enige bouwwerk in het door drie witte plaatsnaamborden begrensde gebied is een picknickbank. Ook de kerk van dit voormalige dorp is verwoest in de Tachtigjarige Oorlog. De ruïnes van toren en kerk vielen onder de slopershamer in 1851. In 1854 telde het gehucht acht huizen en circa 70 inwoners. Rond 1900 stonden er nog drie woningen. Naar verluidt verdwenen die in de Dertiger Jaren. Sindsdien is Poppekerke het kleinste dorp van Nederland en klinken er alleen nog stemmen van passanten.

Poppekerkseweg vervolgen en de eerste weg naar rechts inslaan (Rijkesweg). Aan het eind rechtsaf slaan naar de Prelaatweg.

7

Sint Jan ten Heere

Dit gehucht is volgens historicus De Klerk geen gekrompen dorp. De naam voert terug op het klooster dat hier stond van de Ridders van Sint Jan. De aanduiding ‘heere’ verwijst naar de ligging bij de heide of heede, anders gezegd woeste duinstreek. De Reformatie leidde tot confiscatie van de bezitting van de rooms-katholieke kerk. Dat trof in 1575 ook het klooster, dat daarna is ingericht als herenboerderij. Die is later verbouwd tot een paleis dat leek op Huis ten Bosch in Den Haag. Het huis is in 1875 afgebroken. De monumentale hoeve op de Prelaatweg 84 staat vermoedelijk op de plaats van het koetshuis van de buitenplaats Sint Jan. De boerderij Hazenberg, een stukje terug aan de overzijde op nummer 81 staat op de plek van de gelijknamige buitenplaats die in 1834 in het openbaar voor afbraak verkocht.

De Prelaatweg volgen. Vlak voor het einde daarvan rechtsaf het Molenwegje inslaan.

8

Molen

Het eerste windgemaal van Aagtekerke was een standerdmolen, die omwaaide bij de storm van 9 november 1800. De diaconie en de ambachtsvrouw van het dorp boden de pas getrouwde molenaar hulp aan. De molenaar koos voor de diaconie. Om de kosten te drukken kwam er geen achtkante maar een zeskante grondzeiler (type waarvan de wieken bijna tot aan de grond reiken). Nederland telt driehonderd grindzeilers, maar er zijn maar drie zeskanten.

Vanaf het Molenwegje rechtsaf naar de Prelaatweg en op de rotonde rechtsaf naar de Koekoeksweg. Daarna de Plompertweg (1e links) in en aan het einde rechtsaf de Kloosterweg in naar Mariekerke.

9

Mariekerke

De naam Kloosterweg verwijst naar het rond 1300 door cisterciënzer nonnen gestichte klooster Waterlooswerve. Zij waren gevlucht uit het door overstromingen getroffen Noord-Bevelandse dorp Emelisse, dat bij Kamperland lag. De kloosternaam betekent dat men hier vrij was van water. Toen het gehucht onder de gemeente Mariekerke viel (1966-1997) heette het om verwarring te voorkomen ‘Klein Mariekerke’. Ook hier is de kerk verwoest in 1572-1574. De laatste resten verdwenen in 1740. De huizen in de kern staan rond het voormalige kerkhof.

Aan het eind van Mariekerke rechtsaf de Mariekerkseweg op en daarna de tweede weg (Poppendamseweg) op naar Poppendamme.

10

Poppendamme

De kerk van dit dorp liep in 1566 schade op door de Beeldenstorm en was waarschijnlijk ook doelwit bij de strijd in 1572-1574. Het gehucht is in de streek bekend door de aanwezigheid van Speelboerderij Hof Poppendamme en de ernaast gelegen imkerij Poppendamme.

De Poppendamseweg in oostelijke richting vervolgen en aan het einde daarvan de Middelburgseweg op tot in Buttinge.

11

Buttinge

Dit dorp verviel tot gehucht door toedoen van Grijpskerkenaren. De Staten beslisten in 1575 tot herstel van de kerk van Buttinge. Na een lobby vanuit het buurdorp kwamen zij daar op terug. Zodoende bleef Grijpskerke een dorp. Een restant van de aan Sint Michaël gewijde kerk is verwerkt in een folly in de Middellandse Zeetuinen.

Vanuit Buttinge rechtdoor de Middelburgseweg in en dan de eerste weg rechts in (Frederik Barbarossaweg) in. En vervolgens linksaf de Zwagermanweg op en doorrijden tot het beginpunt.

*Aad P. de Klerk beschreef dit proces in Van Boudewijnskerke tot Zanddijk. Over tien gekrompen dorpen in de gemeente Veere. (Domburg 2006, Uitgave Gemeente Veere)

Klik hier om een reactie op dit artikel te plaatsen