De bebouwde kom van Noordwelle ligt vlak naast de drukke Westhoek van Schouwen-Duiveland. Hier heersen van rust en schoonheid. Dankzij vrijwilligers is Noordwelle bovendien vitaal en leefbaar. Zo namen de inwoners het beheer van het dorpshuis over van het gemeentebestuur. Liefst 150 paarden doen mee aan de strao. Dat is het jaarlijkse evenement waarbij de dieren de benen wassen in de zee. Daarmee is de strao van Noordwelle het grootste trekpaardenevenement van het land.

Hoewel Noordwelle grote schade opliep bij de Ramp van 1953 bleef het een gaaf  kerkringdorp. De naam ontstond in de Middeleeuwen ter onderscheiding van het verdwenen Zuidwelle. Beide dorpen lagen ter weerszijden van een welle (dam) en vormden de heerlijkheid Welland. Zuidwelle verdween nadat troepen van de Spaanse veldheer Mondragon in 1575/6 de kerk verwoestten tijdens het beleg van Zierikzee. In 1582 volgde afbraak. Stenen van de kerk dienden later voor het herstel van het  bedehuis van Noordwelle.

Dorpskerk

Kerk NoordwelleKerk Noordwelle

De kerk van Noordwelle pronkt in het hart van de Dorpsring. Van de woonhuizen rond het plein genieten er verschillende de status van Rijksmonument. De huidige kerk dateert grotendeels van na 1576. De eerste kerk was gewijd aan Sint Cornelius en verrees in de 14e of 15e eeuw. Dat gebouw is, evenals de kerk van Zuidwelle, in 1576 verwoest. In Noordwelle zochten Spaanse soldaten hun toevlucht in in de toren bij nadering van de geuzen. De laatsten staken de toren in brand toen de Spanjaarden weigerden zich over te geven. Soldaten die naar beneden sprongen werden gedood. Dat kostte 22 van hen het leven. Een pasgeboren kind werd opgevangen en bleef gespaard. De moeder stierf naar verluidt aan haar verwondingen. De kerk veranderde bij dit treffen in puin. Bij de wederopbouw zijn stenen gebruikt van de kerk in Zuidwelle die in 1582 onder de slopershamer viel.

Interieur

Het interieur is minder mooi dan het exterieur wellicht zou doen vermoeden. Niettemin is het de moeite waard om het gebouw te bezichtigen. ’s Zomers is er altijd een interessante kunstexpositie te zien. Ook vind je er informatie over het kerkelijk leven. De kerk bevat bovendien enkele bezienswaardige elementen. Het in 1868 door de firma’s Flaes en Brunjes gebouwde orgel hing vroeger boven de kansel maar verhuisde later naar de overkant. Het instrument heeft twee klavieren en een aangehangen pedaal. Het orgel hangt in het schip, dat meestal niet wordt gebruikt voor kerkdiensten. De diensten worden namelijk in de regel gehouden in het intieme koorgedeelte van het gebouw. In 1875 kreeg de kerk een pleisterlaag en werd het interieur voorzien van een houten tongewelf. Het koor is toen ingericht als school. Bij de restauratie in de jaren vijftig van de 20ste eeuw verdween de pleisterlaag. De preekstoel dateert uit 1754. Klik hier voor meer over de bouwgeschiedenis. 

Klok

De in de 15e eeuw gegoten klok verdween in 1942 uit de toren. Dat gebeurde op last van de Duitse bezetters. De kapitein van de boot die de klokken vervoerde, liet zijn schip echter zinken op het IJsselmeer. Zodoende verdween de lading maar de bodem. Na de Tweede Wereldoorlog keerden de klokken terug naar de respectievelijke eigenaars. Op die van Noordwelle staat (vertaald in hedendaags Nederlands) de tekst: ,,Salvator is mijn naam. Mijn geluid is God aangenaam. Zowaar. Allen die mij zullen horen. Wil God overal bewaren.”

De Nederlandse Hervormde gemeente van Noordwelle vormt een combinatie met die van Renesse. Het kerkgebouw is ’s zomers in de regel te bezichtigen op zaterdagmiddagen. Klik hier voor website van de kerkgemeente. 

Dorpsring 6 in NoordwelleDorpsring 6 in Noordwelle

Woonhuizen

Het opvallendste woonhuis aan de Dorpsring staat op nummer 4 en draagt de naam De Zeven Harten. Muurankers geven het jaartal 1631 weer. Het pand staat op de lijst van Rijksmonumenten. Dat is ook het geval met de woningen op de nummers 9, 10, 13, 17, 27, 28 en 29.
Opvallend is de aanwezigheid van een boerderij aan een Dorprsring. Het gaat om de hove l‘ Union fair la force (Eendracht maakt macht).
Tegenover de boerderij staat een in 2008 geplaatste travalje (hoefstal), die herinnert aan het smederijbedrijf aan de Dorpsring. De komst van de travalje viel samen met de komst van een muurtje met vier stenen die verwijzen naar verdwenen gebouwen. Een daarvan slaat op de heropening van meestoof Welland in 1855. De uit 1687 daterende inrichting brandde eerder dat jaar uit. De stoven dienden voor het verwerken van de wortels van de meekrapplant. Zo werd de rode verfstof alizarine gewonnen. De meekrapnijverheid was in Zeeland economisch van grote betekenis, vooral op Tholen en op Schouwen-Duiveland. De meekrapteelt verdween nadat de Duitse chemici Carl Gräbe en Carl Lieberman er in 1868 in slaagden alizarine synthetisch te vervaardigden. De stoof in Noordwelle is gesloten in 1878 en verdween in 1897 onder de slopershamer.

Vuurtoren

Steen herinnert aan vuurtorenSteen herinnert aan vuurtorenNaast de muur ligt ook een steen die herinnert aan Noordwelle aan Zee. Tot het grondgebied van het dorp behoorde namelijk ook een amper een kilometer lange strook langs de Oosterschelde. Die begint iets westelijk van de huidige Brouwersdam en strekt zich westwaarts uit in de richting Renesse. Op de steen staat dat dit kustlicht in 1848 is geplaatst tijdens de regeringsperiode van koning Willem II. Nadat er in 1915 nieuwe vuurtorens verschenen, verdween het kustlicht van Noordwelle het jaar daarop als onderdeel van een militaire training. Het gebeurde midden in de Eerste Wereldoorlog toen Nederland was gemobiliseerd. De aanwezige manschappen van de Genie bliezen de toren op als een ‘nuttige oefening in het aanbrengen en ontsteken van springladingen’. De aanwezigheid van een ring impliceert dat Noordwelle behoort tot de kerkringdorpen. De ring is ook het hart waaruit het dorp ontstond. Rond de kerk lag vroeger ook een gracht, zoals meestal gebruikelijk bij dit soort nederzettingen.

Dorpsigt NoordwelleDorpsigt NoordwelleKasteel

Noordwelle kwam in de 13e eeuw op bij een kasteel. Dat verdween door overstromingen. Wanneer dat precies gebeurde is onbekend. Wel is er een melding bekend uit 1696 over het feit dat toen slechts restanten van het slot aanwezig waren. Het is mooi dat de plaats van het kasteel bekend is, want boerderij Dorpsigt aan de Wellandweg 12 staat op de fundamenten van het kasteel. De als Rijksmonument geklasseerde hoeve bestaat uit een laat 18e eeuws woonhuis en een hogere aangebouwde schuur. De hekpalen dateren eveneens uit de 18e eeuw.

Zeelandia

Oprijlaan ZeelandiaOprijlaan ZeelandiaAan de Lokkershofweg 7 is de ingang van Zeelandia, eveneens een Rijksmonument. De oudste vermelding dateert van 1690 toen er sprake was van de herenboerderij Zeelandia. Het gepleisterde pand is rond 1840 verbouwd in empirestijl en kreeg toen een verdieping. De driezijdige koepelkamer dateert van rond 1890. Aan Zeelandia is een lange schuur vast gebouwd. Het koetshuis staat vrij naast het herenhuis. Zeelandia is in de jaren 1995-1999 gerestaureerd. Het door geboomte omzoomde huis is alleen ’s winters en in het vroege voorjaar te zien vanaf de Stoofweg.

Aan Stoofweg 42 pronkt de uit twee woonhuizen bestaande hoeve Landzicht. Het hoofdhuis aan de linkerzijde verrees in de 17e eeuw en draagt muurankers met het jaartal 1678. Het lagere huis dateert uit de eerste helft van de 19de eeuw.

Hoeve  Landzicht NoordwelleHoeve Landzicht NoordwelleJachtslot

Toegangshek de HelleToegangshek de HelleOp de grens met Renesse, maar nog net in Noordwelle, staat aan de Helleweg 4 een kasteelachtig pand. Dit in aanleg 17e eeuwse Huis De Helle wordt ook aangeduid als jachtslot. Vroeger gebruikten deftige Schouwse heren het als uitvalsbasis voor hun jachtpartijen. De naam is onderscheidend bedoeld ten opzichte van het verdwenen huis ’t Hemeltje aan de overkant van de weg. De ooit befaamde dichter en schrijver Johan Willem Frederik Werumeus Buning (1891-1958) wijdde aan deze plek een hoofdstuk onder de titel ‘De Hel en het Hemeltje op Schouwen’ in zijn in 1942 verschenen werk ‘‘k Zie, ik zie wat gij niet ziet’. Dat handelt over wandelingen langs mooie gebouwen en landschappen in eigen land. Klik hier voor meer over de auteur.  De Helle is in gebruik bij een Duitse organisatie als christelijk vakantieverblijf. Klik hier voor website. 

De boer ploegde voort

Het beroemdste lied van de aangehaalde Werumeus Buning is zijn Ballade voor de boer. Hieraan ontleend is de frase ‘de boer hij ploegde voort’. Vroeger hing aan talloze huiskamermuren een plaatje van een boer achter een door twee paarden getrokken ploeg.

 

Noordwelle aan Zee

Zoals boven aangegeven behoorde ook een stuk kust tot het grondgebied van het dorp. Het huidige Noordwelle aan zee is een ’s zomers bijzonder druk bezocht stuk strand. Aan de landzijde loopt de Rampweg tussen Scharendijke en Renesse, waar fietsers het primaat hebben en automobilisten dus slechts met geringe snelheid over kunnen.

Strao

De strao van Noordwelle is jaarlijks op de laatste zaterdag van februari. Men vertrekt in optocht naar het strand. De stoet keert onder muzikale begeleiding terug naar het dorp, waar aansluitend een ringrijderij wordt gehouden. Klik hier voor het complete programma. 

In Noordwelle hanteert men de stelling: ‘bewoners maken het dorp’. Die slogan werd ook werkelijk toen de inwoners besloten om zelf de exploitatie op zich te nemen van het dorpshuis. Enkele tientallen vrijwilligers zorgen ervoor dat alles goed verloopt. Klik hier voor meer informatie. Gezien op een woning in Noordwelle: een spinnenweb waarvan de vorm verrassend lijkt op de plattegrond van het dorp (kaart © Google Maps) Gezien op een woning in Noordwelle: een spinnenweb waarvan de vorm verrassend lijkt op de plattegrond van het dorp (kaart © Google Maps)

Eten en verblijven aan de kust

Op het strand van Noordwelle kun je eten en drinken in paviljoen Corazon, dat ook in de wintermaanden op gezette tijden in bedrijf is. Klik hier voor de openingstijden. 
Roompot vakantiepark De Soeten Haert aan de Rampweg 14. Hier kun je vakantiebungalows huren. Het park beschikt over een eigen eetcafé en bar. Klik hier voor meer informatie.
Strandpark De Zeeuwse Kust Hier kun je zowel in een hotel logeren als in vakantiechalets. Klik hier voor meer informatie. 
Hotel ’t Klokje aan de Rampweg 16-18. Dit hotel beschikt over een eigen restaurant. Klik hier voor meer informatie. 
Resort Land en Zee aan de Rampweg 28. Hier kun je in een hotel verblijven, of in een luxe huurtent. Het park heeft ook een eigen restaurant. Klik hier voor meer informatie.

Ingang Hof van RenesseIngang Hof van RenesseEten en verblijven bij het dorp

Minicamping Boot aan de Lokkershofweg 7. Je kunt hier kamperen of een appartement huren. Klik hier voor meer informatie.

Hof van Renesse aan de Lokkershofweg 4-6. Je kunt hier kamperen, een appartement of een groepsaccommodatie huren of een kamer met ontbijt. Op dit bedrijf zijn ook regelmatig kunstexposities. Klik hier voor meer informatie. ©Google Maps©Google Maps

Gemeente en inwoners

Noordwelle is een dorp in de Zeeuwse gemeente Schouwen-Duiveland. Tot 1961 was Noordwelle een zelfstandige gemeente, daarna maakte het tot 1997 deel uit van Westerschouwen. Het inwonertal van het dorp was in de loop van de eeuwen onderhevig aan flinke schommelingen. Zo woonden er in 1815 nog 292 mensen, terwijl het inwonertal in 1889 was toegenomen tot 547. In 1980 bleef de teller echter steken op 283. mede door de komst van nieuwbouw nam de bevolking daarna toe tot 344 per 1 januari 2010.©Google Maps©Google MapsDorpsring NoordwelleDorpsring NoordwellePension aan Dorpsring NoordwellePension aan Dorpsring NoordwelleDorpshuis NoordwelleDorpshuis NoordwelleExotische kunst  gefotografeerd tijdens de tropische zomer van 2018Exotische kunst gefotografeerd tijdens de tropische zomer van 2018Ingang Hondencentrum SierradeIngang Hondencentrum SierradeOrgel Dorpskerk NoordwelleOrgel Dorpskerk NoordwellePredikantenbord NoordwellePredikantenbord NoordwelleDorpskerk in de zomerzonDorpskerk in de zomerzonNogmaals de kerk in zomersferenNogmaals de kerk in zomersferenSlingerbos aan de rand van NoordwelleSlingerbos aan de rand van NoordwelleGedenkstenen aan de ring van NoordwelleGedenkstenen aan de ring van NoordwelleDe straatnaam Zuidwellewekken herinnert aan het verdwenen dorpDe straatnaam Zuidwellewekken herinnert aan het verdwenen dorpDorpsigt NoordwelleDorpsigt NoordwelleBoerderij L'Union fait la forceBoerderij L'Union fait la force