headerbanner

Heel lang zat er geen beweging meer in stellingmolen De Graanhalm, aan de rand van Gapinge. Als een afgestorven graankorrel stond de molen er roerloos bij. En menig voorbijganger vroeg zich af of er ooit nog beweging in zou komen. Maar de restauratie bracht de nieuw leven. Te midden van het in deze hoek van Walcheren zo lieflijke landschap zie je nu van verre weer de wieken gaan. Je wordt er helemaal blij van als je dat tafereel aanschouwt.

Leo Reijnierse licht de vang, waardoor het wiekenkruis van de molen in Gapigne in beweging wordt gezet.Leo Reijnierse licht de vang, waardoor het wiekenkruis van de molen in Gapigne in beweging wordt gezet.Veere's Genoegen zet het herstel van de molen in Gapinge luister bij met een concert!Veere's Genoegen zet het herstel van de molen in Gapinge luister bij met een concert!Die vreugde is er ook bij de mensen in de buurt. En zo kwam het dat Muziekvereniging Veere’s Genoegen op vrijdagavond 10 juli 2015 er lustig op los speelde bij De Graanhalm. Een concert voor de inwoners van Gapinge, aangeboden wegens het herstel van de molen. Eind augustus volgde de officiële opening. Niet alleen de molen was hersteld, ook het varkenskot was geheel gerenoveerd.

De Graanhalm wordt gaande gehouden door gediplomeerd molenaar Jan Jobse en leerling Leo Reijnierse. Beiden voeren ook onderhoud uit. Tijdens mijn bezoek ligt de groot model buil* open om helemaal te worden opgeknapt. Eigenaar Maatje Reijnierse verpacht het windgemaal aan Stichting Korenmolen ‘De Graanhalm’, waarvan zij bestuurslid is. Jan Jobse is behalve molenaar ook penningmeester van deze stichting. Kijk voor nog meer bijzonderheden op de informatieve website

Het herstel van De Graanhalm in 2015 betekende ook dat alle dorpsmolens op Walcheren weer over een wiekenkruis beschikken. Het voormalige eiland is zo nog meer dan voorheen een molenparadijs om ‘u’ tegen te zeggen. Overal wenken de wieken. Slechts 2 dorpen op Walcheren moeten het Jan Jobse toont een zak met het embleem van de Duitse WehrmachtJan Jobse toont een zak met het embleem van de Duitse Wehrmachtzonder doen: Ritthem (sinds 1948) en Vrouwenpolder (sinds 1930). Dat daar ooit nog een molen terug komt lijkt een onvervulbare droom, maar je weet maar nooit…

Op de molen word ik op een zonnige zaterdag in maart hartelijk ontvangen. Leo Reijnierse leidt bezoekers rond uit België. Ik sta paf van de boeiende manier waarop hij vele bijzonderheden te berde brengt over molens in het algemeen en De Graanhalm in het bijzonder. Zo legt hij uit waarom de windborden** worden uitgenomen wanneer de molen niet draait. En dat de touwen bij de zeilen niet geknoopt zijn, omdat je bij storm of ander onheil ze snel moet kunnen gebruiken.

Leo legt ook uit waarom molens linksom draaien. Dat heeft te maken met de oorspronkelijk houten molenassen en het feit dat bomen met de zon meegroeien. Zouden molens rechtsom draaien dan zou de as als gevolg van de richting waarin de boom is gegroeid als het ware worden afgepeld. Kijk, dat zijn dingen waar een mens graag een antwoord op wil weten. Voor mensen die hebben doorgeleerd in het molenaarsvak misschien gesneden koek, maar voor mij was het Molenraam GapingeMolenraam Gapingevolkomen nieuw.

In de langdurige periode van stilstand ging de conditie van het gaande werk er natuurlijk niet op vooruit. Toch kom je als bezoeker onder de indruk van het authentieke karkater van De Graanhalm. Het gaande werk is grotendeels behouden gebleven, zo vertelt Jan Jobse (oom van Leo), met wie ik vanaf de stelling geniet van het mooiste zicht op Gapinge, dat je je maar kunt voorstellen. Een luxe molen is het nooit geweest. Alles was gericht op doelmatigheid, dus geen architectonisch fraai uitgevoerde raampartijen of andere malle fratsen. ,,’t is puur een werkpaard”, zo bestempelt Jan de molen. Hij leidt me rond in de dichtgetimmerde ruimten onder de stelling. Die werden vroeger gebruikt voor opslag van graan. Nu liggen en staan er allerlei zaken die een bezoek aan De Graanhalm extra interessant maken voor bezoekers. Zo staan er miniaturen van voorgangers van de molen. (zie kadertje). Ook liggen er meelzakken uit lang vervlogen tijden. Voorwerpen die bijdragen aan de sfeer van continuïteit rond deze werkmolen.

Jan houdt een zak omhoog waarop een hakenkruis is aangebracht. Een herinnering aan de tijd dat er bloem werd gemalen voor de ‘Weisse Brigade’. Een verwijzing naar de maagpatiënten bij de Duitse Wehrmacht die tijdens de Tweede Wereldoorlog niet aan het front vochten maar ver daarachter een tamelijkLeo Reijniers tijdens een rondleidingLeo Reijniers tijdens een rondleiding rustig leventje leidden. Omdat ze wittebrood aten werden de militairen ook aangeduid als de Weissbrotdivision. Zoals hierboven aangestipt, is ook het varkenskot opgeknapt. Het dient nu als schaftlokaal. Veel molenaars moesten om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen noodgedwongen varkens en/of kippen houden. Het bijzondere in Gapinge is dat zowel de molen als het varkenshok prijken op de lijst van rijksmonumenten. En of dat allemaal nog niet genoeg is: ook het duiven- annex kippenhok staat daar op. Na de restauratie van molen en varkenskot is dat nu aan de beurt.

Jan leidt me naar het ruïneuze bouwwerkje aan het begin van de toegangsweg naar de molen. De kippen huisden beneden en de duiven bovenin. Boven de toegang van het duivenhok zit een steentje met de figuur van een timpaan (driehoekig gevelveld boven ingang van Griekse tempels). En zo openbaart deze werkmolen toch nog een luxe elementje!***

De molen draait vrijwel altijd op zaterdag van 10.00-17.00 uur. Beneden is een bescheiden winkel ingericht waar meel, boekjes en andere dingen worden verkocht. Bezoekers kunnen op het terras buiten koffie of thee drinken. ’s Winters komen er ’s zaterdags gemiddeld 10 tot 15 bezoekers op de molen. ’s Zomers groeit dat uit tot een veelvoud, want de molen ligt aan een knooppunt van druk gebruikte fietsroutes. Ga er eens langs, je zult er geen spijt van hebben.

* Een buil is een door de molen aangedreven zeeftrommel. Daarin wordt het meel geschud. Daarbij wordt de bloem uit de zeef geblazen en blijven de zemelen en het griesmeel achter. Bloem wordt gebruikt voor het bakken van wit brood. Griesmeel wordt vanouds gebruikt voor pap, maar het is ook een ingrediënt voor brood, banket, cakes en pasta.

**Een windbord is een houten plank die aan de roede kan worden bevestigd om de trekkracht van de molen bij weinig wind te doen toenemen. Een wiekenkruis bestaat een twee roeden.

***Het duivenkot is intussen gereed, zie foto hieronder

 

Molens in Gapinge

- 1864 bouw wipkorenmolen met onderdelen van een wipmolen uit Zuid-Holland. Deze molen waaide in 1865 om bij een storm

- 1866 bouw achtkante houten stellingmolen De Rob. Deze loodwitmolen was afkomstig uit Koog aan de Zaan en brandde af in 1896.

- 1896/7 bouw huidige stenen stellingmolen De Graanhalm

Het dorp was in eerdere eeuwen vermoedelijk te klein om een korenmolen gaande te houden. Zo stonden er rond 1840 slechts 43 huizen en telde het dorp 200 inwoners (A. J. van der Aa, deel 4 van Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden).  Maatje Reijniers en Jan Jobse in het winkeltjeMaatje Reijniers en Jan Jobse in het winkeltjeMaalstoel in Gapinge. In de kuip bevinden zich de maalstenen.Maalstoel in Gapinge. In de kuip bevinden zich de maalstenen.

Uitzicht vanaf de Gapingse molen in maart vlak voor de lente zal losbarstenUitzicht vanaf de Gapingse molen in maart vlak voor de lente zal losbarsten

De Graanhalm in Gapinge wordt met een lier op de wind gekruid en niet met een rad, zoals bij de meeste molens het geval is.De Graanhalm in Gapinge wordt met een lier op de wind gekruid en niet met een rad, zoals bij de meeste molens het geval is.

Gezien vanaf de Platteweg in Gapinge, vóór en ná de restauratie Gezien vanaf de Platteweg in Gapinge, vóór en ná de restauratie

Duivenkot na restauratie Duivenkot na restauratie