headerbanner

Op een mooie woensdag in juli kom ik met de fiets aan bij stellingmolen De Vijf Gebroeders in Heinkenszand. Daar was ik nog nooit binnen geweest, hoewel ik er vaak genoeg in de buurt was. Ik had op de website gelezen dat de molen in juli en augustus ook op woensdagmiddagen open is, naast de zaterdagopenstelling het hele jaar door.

Tere zomerkleuren in het tot Heinkenszand behorende gehucht het Ouweland met molen op de achtergrondTere zomerkleuren in het tot Heinkenszand behorende gehucht het Ouweland met molen op de achtergrondBas Quist bij foto's van de molen voor en na de restauratieBas Quist bij foto's van de molen voor en na de restauratie

Bij aankomst wordt ik hartelijk welkom geheten door Bas Quist die samen met Ko Kodde als gediplomeerd vrijwilliger maalt met de molen. Bas is bovendien secretaris van de Stichting molen De Vijf Gebroeders. Wanneer hij me rondleidt valt op hoe schoon de molen binnen is, terwijl er toch mee wordt gemalen. De restauratie (2005-2007) was omvangrijk. Eerst moest de verzakte molen worden rechtgezet, daarna volgde het herstel van de muren. Die waren Bas Quist bij de buil van de Vijf Gebroeders die er niet zonder slag of stoot kwam..Bas Quist bij de buil van de Vijf Gebroeders die er niet zonder slag of stoot kwam..ernstig door vocht aangetast doordat ze aan de binnenzijde waren gestuct. Daardoor werkten ze volgens Quist als een spons. Dat leidde tot grote vorstschade tijdens de winters van 1956 en 1963. De koppen van diverse draagbalken waren verrot. De kapotte delen werden aangegoten met polymeer. Zodoende kon van veel balken het grootste deel toch bewaard blijven. De kap werd bijna helemaal vernieuwd.

Alles wat met het malen van koren te maken had was vrijwel uit de molenInnovatie in Heinkenszand: hoe open je meelzakjes?Innovatie in Heinkenszand: hoe open je meelzakjes?verdwenen. Dat euvel is intussen opgelost. Wanneer ik Bas Quist vraag naar wat deze molen zo bijzonder, maakt wijst hij op de nieuwe buil*. Het maken daarvan heeft veel voeten in de aarde gehad. Nadat eerst in eigen land vergeefs was gezocht en later eveneens zonder succes in België en Frankrijk, was goede raad duur. Het plan was toen om in het zuidwesten van Engeland te proberen een exemplaar op te sporen.

De oplossing kwam van Wim Adriaens uit Weert. Hij suggereerde om eens bij Frans Weemaes te informeren. Hij heeft vele jaren in het bestuur gezeten van Vereniging De Zeeuwse Molen en geldt als een autoriteit op het gebied van alles wat met molens te maken heeft. Dat geldt dus zowel de techniek als ook zijn kennis over alles wat ooit met wieken maalde in Nederland (Zeeland in het bijzonder) maar ook van Vlaanderen. Frans Weemaes heeft De Vijf Gebroeders in werkingDe Vijf Gebroeders in werkingeen indrukwekkend aantal molenpublicaties op zijn naam staan, waaronder het in 2003 verschenen Molens in Zeeland, dat je rustig de Zeeuwse molenbijbel kunt noemen.

Frans had ook de tekening van de buil waar ze in Heinkenszand naar zochten. Deze was afkomstig uit de werkplaats van Jan van de Hamer (1900-1975) uit Brouwershaven en had gediend voor de molen in Borssele. Klein nieuw probleem: de afmetingen waren te groot. In Heinkenszand had de buil van muur tot muur gelopen wanneer deze niet op kleinere schaal zou worden gebouwd. Het karwei is uiteindelijk uitgevoerd als leerlingenproject van de meubelmakers-
opleiding in Bergen op Zoom. De buil werkt volgens Bas uitstekend, mits er gedoseerd mee wordt gewerkt.

De molenaar wijst ook nog op enkele snufjes. Zo is er een vorm ontwikkeld waarmee de papieren meelzakjes snel open kunnen. Ook het vullen van de zakken is deels geautomatiseerd met een zelf ontwikkelde ‘zakkenvuller’. Bijzonder is ook het kunststof modelletje waarmee aan bezoekers de werking van de maalstenen wordt uitgelegd. Eveneens zelf ontwikkeld nadat Bas elders iets soortgelijks had gezien.

De Stichting heeft de molen sinds 2002 in beheer. Volgens Bas is de exploitatie tot nu toe positief uitgevallen. De stichting doet op allerlei manieren haar best om geld binnen te krijgen. Zo wordt er twee keer per jaar een markt gehouden aan de voet van de molen. Quist bezoekt jaarmarkten en geeft daar demonstraties touwslaan. De opbrengst daarvan is eveneens bestemd voor De Vijf Gebroeders. Verder wordt er geld verdiend met de meelverkoop.

Quist is heel trots op de Buiten de molen ligt de as die brak tijdens de restauratieBuiten de molen ligt de as die brak tijdens de restauratieontmoetingsruimte bij de molen. De stichting wist met succes geld voor dit doel los te kloppen. Zo verleende de Europese Unie financiële steun, naast de provincie en de gemeente Borsele. Quist is heel content met de molenvriendelijke opstelling van de gemeente en ook met de medewerking van de provincie.

De ontmoetingsruimte is te huur. Er kunnen 35 mensen in en het gebouwtje beschikt ook over een (invaliden)toilet. Dus wil je bijdragen aan het behoud van deze molen, vier er dan je verjaardag of een ander feestje. Klik hier voor website molen

Een buil is een door de molen aangedreven zeeftrommel. Daarin wordt het meel geschud. Daarbij wordt de bloem uit de zeef geblazen en blijven de zemelen en het griesmeel achter. Bloem wordt gebruikt voor het bakken van wit brood. Griesmeel wordt vanouds gebruikt voor pap, maar het is ook een ingrediënt voor brood, banket, cakes en pasta.