headerbanner

Aan de oevers van de Langweerder Wielen (officiële naam: Langwarder Wielen) heeft Henk Corbijn uit Middelburg de molen versierd met vlaggen. Aan elke wiek één. Al vroeg in de morgen gooit hij de vang los. Het waait flink en zodoende komt het gepavoiseerde gevlucht van de Langweerder Molen op deze Koningsdag als snel in werking. De machtige wieken zoeven dat het een lieve lust is.

 

Vlaggen op Koningsdag op molen in Langweer. Links Henk Corbijn en rechts zoon Jasper (aankomend molenaar)Vlaggen op Koningsdag op molen in Langweer. Links Henk Corbijn en rechts zoon Jasper (aankomend molenaar)

Henk is met zijn gezin een week te gast in de molen. Je kunt er namelijk logeren. Een bijzondere plek, zo aan de oever van de Wielen met uitzichten die je meteen duidelijk maken waar je bent: dit is Friesland op zijn best! Gasten mogen normaal gesproken niet werken met deze grote houten stellingmolen, maar Henk is gediplomeerd vrijwillig molenaar. Dus gaf het bestuur van ‘Stichting tot in stand houden van de Langweerder Molen’ hem desgevraagd toestemming om er mee te malen tijdens zijn verblijf.

Met de koningsspil kan zowel het polder- als het windgemaal worden aangedrevenMet de koningsspil kan zowel het polder- als het windgemaal worden aangedrevenDe echte naam van dit in 1782 gebouwd werktuig is Sweachmermolen. Hij staat in het gehucht Boornzwaag (Friese naam Boarnsweach), maar wordt vaak Langweerder Molen genoemd, naar het gelijknamige dorp dat op nog geen kilometer westwaarts is gelegen.

De Sweachmermolen is uniek in Nederland. Het is namelijk de enige die zowel als polder- alsook als windmolen is ingericht. De molen is indertijd gebouwd op initiatief van grietman* jonkheer Frans Julias Joan van Eysinga. Hij was telg van een zeer bekende adellijke familie, die in de omgeving veel bezittingen had. Heden ten dage is Jonkheer Sloot van maalcurcuit Langweer en pijp voor terug laten lopen water uit de WielenSloot van maalcurcuit Langweer en pijp voor terug laten lopen water uit de WielenTjalling van Eysinga, een verre nazaat van de man die de molen liet bouwen, voorzitter van de Stichting tot in stand houden van de Langweerder molen.

De molen houdt al lang niet meer dagelijks het polderpeil op de gewenste hoogte, want daar heeft Wetterskip Fryslân tegenwoordig gemalen voor. De molen is wel reservegemaal. Dus in tijden van ernstige wateroverlast kan dit eeuwenoude werktuig nog altijd worden ingezet.

Om de poldermolen toch te kunnen laten werken is een circuit aangelegd. Dat bestaat Gezicht op de SweachmermolenGezicht op de Sweachmermolenuit de molensloot welke kan worden leeggemalen in de Wielen en een pijp waardoor het water weer terug kan lopen. Henk demonstreert de werking. Binnen enkele uren komt de bodem in zicht. Helemaal droog malen is niet echt wenselijk want dan krijg je hier al te gemakkelijk een wonderbare visvangst van Bijbelse proporties. Dat blijkt uit de grote snoeken en palingen die in zicht komen naarmate het waterpeil daalt.

Het korengemaal van de molen kan werken met één koppel molenstenen. Gezicht vanaf de stelling in BoornzwaagGezicht vanaf de stelling in BoornzwaagAlles volgens de gangbare maatstaven. Een koppel bestaat uit een loper en een ligger. De bovenste steen, de loper, maakt draaiende bewegingen. Het graan op de ligger wordt zo fijngemalen tot meel. Met de Langweerdermolen werd vanouds rogge gemalen.

Is de molen nu in goede handen, in het eerste kwart van de 20e eeuw zag het er nogal somber uit. In 1914 liep het gemaal zware stormschade op en in 1925 dreigde zelfs sloop. De molen was toen ernstig in verval geraakt. Dat kwam door de komstGezicht LangweerdermolenGezicht Langweerdermolen van een elektrisch gemaal, dat de wiekendrager werkloos maakte.

Financiële toezeggingen van diverse zijden leidden ertoe dat de molen bleef. Sinds 1988 kan de molen weer water wegmalen. Het korengemaal is in 2010 weer hersteld. Toen is het koppel maalstenen aangebracht. In hetzelfde jaar zijn in de directe nabijheid enkele bomen gekapt. Sindsdien beschikt de molen weer over een uitstekende windvang.

Na de Tweede Wereldoorlog pakten zich opnieuw figuurlijk donkere wolken samen rond de molen. Daarom werd in 1949 de bovengenoemde stichting opgericht. Die stuurde een noodkreet uit om de molen te redden. Ook de poëet Auke Piers Grondsma kwam in het geweer. Hij dicht: ‘O Swaechmer Moune, bliuw by ús, wy fiele ús sûnder dy net thús’ (een mooi vertaaloefeningetje voor hen die niets kennen van de Friese taal ).
Klik hier voor website. Klik hier voor beschrijving molendatabase.

 *Een grietman fungeerde in de middeleeuwen min of meer als burgemeester van een plattelandsgemeente. Hij was de facto ook kantonrechter en als zodanig dus belast met de lagere rechtspraak. Het woord ‘grietman’ is afgeleid van ‘greta’ (Oudfries), dat ‘dagvaarden’ betekent.  

Avondstemming op Langweerder MolenAvondstemming op Langweerder Molen

Panoroma molen LangweerPanoroma molen Langweer

Zicht op molensloot in Boarnsweach (Boonrzwaag)Zicht op molensloot in Boarnsweach (Boonrzwaag)

Avondstemming Langweerder molenAvondstemming Langweerder molen

Molenstenen in Boarnsweach (Boornzwaag)Molenstenen in Boarnsweach (Boornzwaag)