headerbanner

Waar gaan we ter kerke? Een repeterende vraag tijdens broers- en zussendagen. We gooien dan de uiteenlopende achtergronden als het ware in een centrifuge en komen er dan altijd wel uit. Tijdens ons verblijf in Woerden in 2017 was de uitkomst van het proces de Lutherse kerk. Best mooi om uit te komen bij een stroming die de naam draagt van een van de grootste protestantse reformatoren.

Een ander aspect bij zo’n familie-evenement is de vraag of het niet te licht of te zwaar is. Nou dat viel die morgen in Woerden aan beide kanten mee. De eerste drie liederen waren Psalmen, begeleid op het kloeke Bätz-orgel. Dat sloot dus mooi aan bij het kerkgevoel van de bevindelijken. Strijdig daarmee was dat een vrouwelijke predikant voorging, namelijk Sabine Hiebsch. Maar haar preek was degelijk confessioneel. Niemand van de familie die daarover klaagde.

Sabine Hiebsch is in hetzelfde jaar benoemd tot bijzonder hoogleraar op de Kooiman-Boendermaker leerstoel voor Luther en de geschiedenis van het Nederlandse lutheranisme aan de Theologische Universiteit Kampen. Zij was de eerste vrouw die dit ten deel viel op dit vroeger onverdeelde Gereformeerd Vrijgemaakte bolwerk. Ik keek er niet eens van op al was de datum van de benoeming bijzonder: 31 oktober, Hervormingsdag. Precies vijfhonderd jaar nadat Luther zijn 95 stellingen wereldkundig maakte die de kerk deden schudden.

De geschiedenis van de Lutherse gemeente van Woerden is trouwens ook bijzonder. Die voert terug op het werk van de in 1499 in deze stad geboren Jan de Bakker, de eerste protestantse martelaar in de noordelijke Nederlanden. De tot de nieuwe leer overgegane pastoor is op 15 september 1525 ter dood gebracht bij het Binnenhof in Den Haag. Dat gebeurde in aanwezigheid van landvoogdes Margaretha van Oostenrijk en andere hoogwaardigheidsbekleders.

Na de dood van De Bakker ontstond er in 1564 in Woerden een Lutherse gemeente. Veel stadsbestuurders sympathiseerden met de Lutherse leer. Mede daardoor bleef de Petruskerk, de grootste in de stad, in handen van de Lutherse gemeente, terwijl elders veel kerken van roomse in gereformeerde handen overgingen.

De toestand in Woerden veranderde toen de twee dienstdoende Lutherse predikanten calviniseerden. Dat laatste betekent dat ze overstapten naar de calvinistische gereformeerden. De meeste kerkleden volgden hun voorbeeld. De gereformeerde kerk werd de enige toegelaten geloofsgroep. De Lutheranen moesten toen ondergronds. Uiteindelijk kregen ze toestemming om bijeen te komen in een niet opvallend gebouw, een schuilkerk. Die van de Lutherse gemeente in Woerden dateert van 1647. Hij staat in de Jan de Bakkerstraat…