headerbanner

 

Een fietsroute van 28 km langs herinneringen aan het Oranjehuis, monumentale gebouwen, sporen van de oudste geschiedenis van Tholen, natuurgebied en de dijk met majestueuze uitzichten over de Oosterschelde.

 

©Google Maps©Google Maps1

De Markt is het hart van Sint-Maartensdijk (Zeeuws: Smerdiek) dat sinds 1987 de status geniet van beschermd stadsgezicht. In de buurt van het stadje is een armband gevonden uit de Late IJzertijd (200 v. Chr. – 0), wat duidt op vroege bewoning. De heerlijkheid Sint Maartensdijk was achtereenvolgens eigendom van de families Van Overbordene, Van Borssele en Van Egmond. In 1551 viel hij toe aan Willem van Oranje toen hij trouwde met Anna van Egmond. Sinds dat jaar is de Nederlandse vorst heer of vrouwe van Sint-Maartensdijk. De band met de familie valt af te lezen aan de 17e eeuwse portretten van Oranjes in het raadhuis op de Markt. Dat verrees in 1628 met financiële steun van prins Frederik Hendrik. In de Oranjekamer draait een presentatie over stad, kasteel en de bestuurders. De kerk aan de Hazenstraat was gewijd aan Sint Maarten, omdat hij viel onder het bisdom Utrecht dat dezelfde schutspatroon heeft. Na de Reformatie viel Sint van de kerknaam af. In 1433 huwde gravin Jacoba van Beieren hier met haar vierde echtgenoot, Frank van Borsele. Kort daarna is de kerkbouw voltooid. Het schip, het deel tussen de toren en het koor aan de oostzijde, telt drie beuken. De middelste is hoger dan de andere. Zo ’n type wordt pseudobasiliek genoemd. De kerk bevat een 17e eeuwse kansel, een 19e eeuws orgel en resten van graftombes. In de toren hangen twee carillons, een zeldzaamheid. Het oudste is in 1615/16 gegoten door Pieter van Gheyn. Het tweede telt veertig klokken en stamt uit 1981.

Fiets de Markt af in noordelijke richting door de Noordpoort naar Onder de Linden, de kasteellocatie.

2

Kasteel

Het 14e eeuwse slot was bekend als het Hof van Sint-Maartensdijk. Het kwam in 1368 in handen van de familie Van Borsele. Jacoba van Beieren verbleef er soms na haar huwelijk met Frank van Borsele. De Oranjes, die het verwierven in 1551, hebben er niet gewoond. Het kasteel bestond uit een hoofdburcht, een nederhof met woningen voor hoger en een terrein waar het lager personeel verbleef. Een deel verdween in 1695 onder de slopershamer. In 1820 volgde de rest. Nu zijn alleen muurfragmenten en een deel van een gracht over.

Aan het eind van Onder de Linden rechtsaf slaan de Provincialeweg op naar Scherpenisse. Na 1,9 km rechtsaf de Spuidamstraat in die uitkomt op de Hoge Markt.

Ommetje

Liefhebbers kunnen een ommetje malen langs de molens door bij de Provincialeweg linksaf te slaan in plaats van rechtsaf. Na bijna 500 m volgt rechts De Nijverheid. De stellingmolen is in 1868 gebouwd nadat de standerdmolen op die plek afbrandde. De wiekendrager moest hoger worden dan de uit 1847 daterende buurmolen De Hoop, waarvan alleen nog de romp resteert. Zie kaart voor ligging.

3

Hoge Markt

Het voormalige raadhuis aan de Hooge Markt 6 verrees in 1594 dankzij een gift van gravin Maria van Nassau, vrouwe van Scherpenisse. Zij was de derde dochter van Willem van Oranje en Anna van Egmond. Maria ondertekende in 1594 het reglement van het Cloveniersgilde. Zo’n schuttersgilde vormde een militie. Nederland heeft sinds 1575 een nationaal leger, maar bij groot gevaar werden de schutterijen ingezet. Het gilde komt nog altijd met vaandeldrager en trommelaar (hij trommelt de leden op) opdraven bij bijzondere gebeurtenissen. De leden dragen een uniform met witte kragen, rode vesten en zwarte driekwartbroeken. Ze schieten tegenwoordig alleen met tijdens vriendschappelijke doeleinden.

Vanaf de Hoge Markt de Kerkstraat inrijden.

4

Kerk

De oorspronkelijk aan de H. Maagd Maria gewijde Hervormde kerk van Scherpenisse ziet er imposant uit, ondanks de lage toren en de sloop van het koor en de zijbeuken. Het was de bedoeling dat de toren veel hoger zou reiken, maar deze begon vermoedelijk al te zakken tijdens de bouw in de 15e eeuw. Aanvankelijk had de kerk een eenbeukig schip. Dat is rond 1500 verhoogd en vastgemaakt aan de solitair staande toren. De kerk is toen uitgebreid met een koor en een transept met zijbeuken ten noorder- en rechterzijde. Scherpenisse is in 1645 en 1671 getroffen door overstromingen. Daardoor was er te weinig geld voor het onderhoud. Zodoende vielen het koor en de zijbeuken in 1753 onder de slopershamer, waarmee het gebouw zijn huidige omvang kreeg. Voor de kerkgang was dat geen probleem, want het gebouw was toch al te groot voor de dorpelingen. De kerk is een prachtig element in het landschap en ook het kerkhof is sfeervol. De klok in de houten torenbekroning is in 1484 is gegoten. Tot het interieur behoren een uit 1616 daterende preekstoel, kroonluchters uit respectievelijk 1654 en 1787 en een orgel (1907) waarop een beeld van David, geflankeerd door engelen die op de bazuin blazen.

Vanaf de kerk voert de route langs de Langeweg. Aan het eind rechtsaf het fietspad op langs de Poortvlietsedijk (N286). Na 1,9 km bij de rotonde linksaf de Stoofstraat in. Derde weg linksaf inslaan (Smidstraat) en deze uitrijden tot aan het Kerkplein. Molenliefhebbers kunnen vanaf de Stoofweg even de Zanddreef op en neer. Daar staat de romp van de uit 1847 daterende molen De Hoop, die aan het einde van de 20e eeuw van kap en wieken is ontdaan.

5

Sint Pancratiuskerk

Schip en toren van de voor de Reformatie aan Sint Pancratius gewijde kerk dorpskerk verrezen in de 14e eeuw. Uit die tijd dateert alleen de toren (circa 1350). De rest van de kerk raakte in 1584 of 1585 door brand beschadigd. Restauratie volgde in 1586. Het koor (oostelijke uiteinde van de kerk) is vermoedelijk gesloopt in 1778. Opvallend zijn de grote pilaren die de gewelven dragen. Het door Abraham Meere gebouwde orgel dateert uit 1806 en was een geschenk van ambachtsheer Abraham Dumont en diens echtgenote Cornelia Jacoba van Vreeswijk.

Vanaf het Kerkplein de Langestraat in. Deze ligt oostelijk van de kerk. Aan het eind linksaf de Zuidstraat in en dan direct rechtsaf slaan naar de Molenstraat. Bij de splitsing rechtsaf de Molenstraat volgen tot aan de molen aan de rechterkant van de straat.

6

De Korenaar

De uit 1710 stammende stellingmolen De Korenaar of Oude Molen stond vroeger vrij, maar vanaf de tweede helft van de 20e eeuw is de omgeving volgebouwd, wat de windvang belemmert.

Aan het einde van de Molestraat rechtsaf naar de Paasdijkweg. Bij de rotonde links oversteken naar het fietspad langs de Postweg. De omgeving van de Kadijk (na 600 meter aan de linkerkant van de weg) heet Oud Kerkhof.

7

Oud Kerkhof

Bij Poortvliet zijn sporen gevonden van Romeinse bewoning. De geschiedenis van het dorp gaat dus net zo ver terug als die van Sint Maartensdijk. ‘Poort’ in de dorpsnaam duidt op een haven, mogelijk aan de Pluimpot, die vroeger het eiland Tholen doorsneed. In de buurt van Oud Kerkhof stond volgens historici het middeleeuwse Kasteel Poortvliet. Klik hier voor geschiedenis 

De Postweg volgen en 2,8 km na Oud Kerkhof rechtsaf. Daar loopt de Postweg namelijk verder. Na 120 meter linksaf slaan want de Postweg maakt opnieuw een onverwachte bocht. Na 1200 m rechtsaf slaan de Oudelandsedijk in. Na 1,3 km Oudeland inslaan en afstappen bij de begraafplaats aan de rechterkant.

8

Het Oudeland

De begraafplaats behoorde bij het dorp Schakerloo, dat ouder was dan de stad Tholen. Schippers die de Striene bevoeren moesten tol betalen bij het eiland Schakerloo. De Striene werd van lieverlee binnenbedijkt, een proces dat in 1310 was voltooid. De Eendracht werd nu de doorgaande verbinding voor de scheepvaart. De tol verhuisde naar Tholen stad en de pastoor volgde, waarna de kerk van Schakerloo het moest doen met een kapelaan. De kerk is in 1579 verwoest. Alleen de begraafplaats resteert. Schakerloo kromp daarna tot de omvang van een gehucht.

Vanaf Oudeland rechtsaf slaan naar de Oudelandsedijk. Eerste weg rechtsaf slaan naar de Ceresweg, die een weids uitzicht biedt over de akkers achter de Oosterscheldedijk. Aan het eind (1e afslag) linksaf de Cruyshoekweg in. De tunnel onder de Reimerswaalseweg door en dan rechtsaf naar de Gortzakweg in. Daarna linksaf naar de Kettingdijk.

9

Kettingdijk 5

Aan de Kettingdijk 5 staat de Kettinghoeve of het Hof Vermuyden. De vroeg 17e eeuwse herenboerderij verrees voor Johan Vermuyden, burgemeester van de stad Tholen en bleef tot het begin van de 18e eeuw in handen van zijn dat geslacht. Toen de bewuste familietak uitstierf kwam de hoeve in het bezit van de familie Bierens. Bartholomeus, de laatste Vermuyden, huwde met Catharina Ketting. Ze overleefde hem en zo ontstond de naam ‘de Kettinghoeve’.

De Kettingdijk blijven volgen welke overgaat in de Vermuydenweg.

Aan het einde daarvan linksaf slaan naar de Van der Slikkeweg. Aan het eind linksaf slaan naar de Havenweg. Aan het eind daarvan rechtdoor het fietspad op langs de Zeedijk.

10

Strijenham

De naam van het bij duikers geliefde gehucht duidt op een ham (aanslibbing) aan het voormalige water de Striene. De dijk biedt een geweldig uitzicht over de Oosterschelde richting Zuid-Beveland en bij helder weer tot Antwerpen. Hier ligt een van de weinige resterende getijdehavens. Vroeger vooral nuttig als landbouwhaven nu voor de watersport.

De Zeedijk blijven volgen tot aan het gemaal.

11

Gemaal

Het in 1910 gebouwde stoomgemaal Oosterschelde is in 1932 buiten werking gesteld. De schoorsteen diende na de Tweede Wereldoorlog enige jaren als lichtbaken voor de scheepvaart op de Schelde. Gemaal en dienstwoning zijn rijksmonumenten.

12

Coupure

De uit 1894 stammende coupure is samen met de belendende stukken dijk is een rijksmonument.

13

Boerderij

Achter de coupure ligt hoeve De Schelphoek, waarvan het woonhuis stamt uit 1792. Het erf is schilderachtig, mede door de boomgaard met een keur aan oude fruitrassen.

Blijf over een lengte van 1,7km het fietspad over de dijk volgen, alvorens rechtsaf te slaan naar de Platteweg.

14

Natuur

De waterrijke natuur in de Scherpenissepolder biedt de liefhebbers kans om mooie vogelwaarnemingen te doen. Dat kan ook vanachter het kijkscherm aan het begin van de Platteweg.

Aan het eind van de Platteweg linksaf slaan naar de Brijhoekseweg. Aan het eind rechtsaf Westkerke inrijden en vervolgens omkeren.

15

Westkerke

Dit gehucht, dat in 2020 zeven huizen telde, was vroeger een dorp. De aan de H. Adrianus gewijde kerk en het slot het Hooge Huys zijn in de 18e eeuw gesloopt. Bij Westkerke ligt de enige vliedberg die Tholen nog rijk is. Deze dateert uit het begin van de 11e eeuw.

Vanuit Westkerke rechtsaf de Hartogsweg. Aan het einde daarvan linksaf de Gorishoeksedijk op. Vervolgens rechtsaf naar het fietspad op de dijk en doorfietsen tot Gorishoek.

16

Gorishoek

Gorishoek was tot 1 september 1962 aanlegplaats van een voetveer op Yersekendam. Nu is er alleen ’s zomers een pont naar Yerseke en Wemeldinge. Bij het gehucht liggen enkele vakantieparken.

Vanaf Gorishoek het fietspad langs de Pluimpot nemen in de richting Sint Maartensdijk. Vervolgen langs de Wal waar het pad op uitloopt. Aan het eind linksaf naar de Haven en dan rechtsaf naar de Kaaistraat die uitloopt op de Markt, start- en eindpunt van de route.

17

Pluimpot

Het water tussen de Oosterschelde en Sint Maartensdijk is het laatste restant van de Pluimpot. Deze deelde het eiland vroeger in tweeën.

Klik hier om een reactie op dit artikel te plaatsen