headerbanner

Romeinen in Aardenburg, door Roland Spiessens verbeeld op een muur in de Burchtstraat.Romeinen in Aardenburg, door Roland Spiessens verbeeld op een muur in de Burchtstraat.Resten van de Porta Prinicpalis Sinistra (linker hoofpoort) van het Castellum in Aardenburg.Resten van de Porta Prinicpalis Sinistra (linker hoofpoort) van het Castellum in Aardenburg.Had Augustus, de eerste Romeinse keizer die volgens het Lukas-evangelie de volkstelling verordineerde in het verhaal over de geboorte van Jezus, weet van Aardenburg? Nee, want dat bestond toen nog niet, maar wellicht wist hij wel van de regio waar de stad zou ontstaan. Onder zijn bewind werd de streek Gallië namelijk bestuurlijk heringedeeld in provincies en districten. Het gebied viel onder de provincie Gallia en lag in het district Civitas Menapiorum. De laatste naam verwijst naar de Menapiërs, de eerste met naam bekende bewoners van de streek. Wat Lukas 2 betreft: over Maquette Romeins Castellum Aardenburg.Maquette Romeins Castellum Aardenburg.de hoofdpersoon wordt in Aardenburg jaarlijks gezongen tijdens de befaamde uitvoeringen van de Matthäus Passion in de Sint Baafskerk.

De Romeinen bouwden rond de jaren 174-176 een versterking. Fundamenten van het westelijke poortgebouw van dit castellum zijn opgegraven en in opgemetselde vorm te zien in Aardenburg. Het castellum had overigens vier poorten, in alle windrichtingen één. De versterking zou een omvang hebben gehad van ongeveer 240 bij 150 meter.

In de regio werden nog drie forten aangelegd, alle in het gebied van de huidige provincie West-Vlaanderen. Die lagen in Oudenburg, bij Maldegem en Brugge, alhoewel er over de laatste locatie geen precieze zekerheid bestaat. De forten werden gebouwd om weerstand te kunnen bieden aan invallen van Chauci, een volk van zeevaarders, dat vanuit het noorden van Duitsland strooptochten ondernam.Romeins molenspel in Gemeentelijk Archeologisch Museum Aardenburg.Romeins molenspel in Gemeentelijk Archeologisch Museum Aardenburg.

Vondsten

Staatspareltjes werd in het museum rondgeleid door Martin de Jong.Staatspareltjes werd in het museum rondgeleid door Martin de Jong.Zoals gebruikelijk ontstond er buiten het castellum een zo genoemd kampdorpje. De Latijnse naam is vicum, waarvan ons woord ‘wijk’ is afgeleid. De naam kampdorp zegt het al: hier sloegen ambachtslieden en handelaars hun kwartier op met hun vrouwen en kinderen. Bij dergelijke nederzettingen werd handel gedreven, terwijl er voor de landbouw land in cultuur werd gebracht. Natuurlijk laten zulke nederzettingen sporen na. Bij opgravingen in de 20e eeuw kwamen duizenden voorwerpen uit die tijd tevoorschijn. Een deel is te bewonderen in het Gemeentelijk Archeologisch Museum Aardenburg. Daar krijg je op een heel overzichtelijke manier inzicht in het leven van de Romeinen in deze omgeving. Het team van Staatspareltjes vernam in het museum dat zij hier te lande de kip hebben geïntroduceerd als voedsel. Andersom waren de Romeinen blij met het zout dat hier in de regio op grote schaal werd gewonnen uit het veen. Dat konden ze goed gebruiken bij het bereiden van de garum, vissaus.

Door de Romeinen in Aardenburg gebakken schaal.Door de Romeinen in Aardenburg gebakken schaal.

Aardenburg

Staatspareltjes vernam ook dat de Romeinen rood aardewerk bakten in ovens met een schoorsteentje. Het aardewerk van de Aardenburgers was zwart, want zij bakten in een oventje zonder schoorsteen. Ook over het leven in Middeleeuws Aardenburg kun je het nodige te weten komen in het museum. En verder natuurlijk over de opgravingen die in Aardenburg van 1955 tot 1988 zijn verricht, waarbij enorm veel is gevonden uit Oudheid en Middeleeuwen. Klik hier voor Romeinse vondsten.  Klik hier voor openingstijden museum.  

Civitas Menapiorum (kaart in museum)Civitas Menapiorum (kaart in museum)Ontvolking

De Romeinen verlieten het castellum waarschijnlijk tegen het einde van de 3e eeuw. In die tijd had de streek sterk te lijden onder Germaanse invallen. Bovendien ging de economie achteruit en nam de bevolking af. Na het vertrek van de Romeinen woonden er in de omgeving van Aardenburg amper nog mensen.

Muurschildering in Westmolenstraat van een herberg in de Middeleeuwen.Muurschildering in Westmolenstraat van een herberg in de Middeleeuwen.

Handelstad

Engelse koning verleent Aardenburg handelsrechten.Engelse koning verleent Aardenburg handelsrechten.Herstel volgt in de 8e eeuw. Van de 11e tot aan de 13e eeuw groeit de agrarische nederzetting uit tot handels- en havenstad. De 12e en 13e eeuw vormden de bloeitijd. Aardenburg kent een grote lakennijverheid en handelt in wol met Duitsland en Engeland. Vanaf de 14e eeuw wordt de stad overvleugeld door Brugge. Strooptochten van afgunstige Gentenaren geven het verval een extra zetje. Na de Vrede van Münster in 1648 raken de versterkingen in verval. In 1672 worden ze nog gebruikt bij het afslaan van een Franse aanval. In de jaren 1688-1701 worden de wallen geslecht. 

Stadsrechten

Kaaipoort Aardenburg.Kaaipoort Aardenburg.Aardenburg kreeg stadsrechten in 1187, veertig jaar vóór die werden verleend aan Middelburg op Walcheren. Biervliet werd overigens al stad in 1183. Vanaf 1299 kreeg Aardenburg het aanzien van een vestingstad, omringd door aarden wallen en dubbele grachten. De versterkingen werden aangelegd in opdracht van graaf Gwijde van Dampierre.

De vesting was vier stadspoorten rijk, waarvan de uit 1299 daterende Kaaipoort de eeuwen trotseerde. Het grondplan is nog oorspronkelijk maar de opbouw is grotendeels van 1650.

Prins Maurits liet vanaf 1604 nieuwe versterkingen aanleggen die grotendeels buiten de ‘Oude stad’ kwamen te liggen. De al in de 9 of 10e eeuw gebouwde Mariakerk, die groter was dan de nog bestaande Sint Baafskerk, is toen gesloopt. De Markt viel nog net binnen de nieuwe vesting. Zodoende ligt die nu excentrisch aan de oostkant van het stadje.

Olieschans aan de Oliepot in Aardenburg.Olieschans aan de Oliepot in Aardenburg.Schansen

Elderschans Aardenburg.Elderschans Aardenburg.De even ten westen van de stad liggende Elderschans maakte onderdeel uit van de Staats-Spaanse Linies en is in 1604, evenals de voormalige Olieschans, aangelegd ter verdediging van Aardenburg. In 1729 ontstond bij de Elderschans een parkachtige buitenplaats. In 1885 liet Pieter Christiaan Hennequin daar een landhuis bouwen. Het gebouw was aanvankelijk burgemeesterswoning en later gemeentehuis. Van 1968 tot 1983 was in het park een Doopsgezind Broederhuis gevestigd, dat vooral voor conferenties werd gebruikt.

© Google Maps© Google MapsWandeling door historisch Aardenburg

Kikkerfontein Aardenburg.Kikkerfontein Aardenburg.Heel veel mensen beginnen hun wandeling door historisch Aardenburg bij de Kikkerfontein aan de Kaai, vanwege de parkeerruimte aldaar. De fontein is een olijke verwijzing naar de bijnaam van de Aardenburgers. Ze dragen die wegens het groene uniform van de plaatselijke fanfare. ‘Kikkerstad’ werd aangenomen als geuzennaam van Aardenburg. De fontein toont vier inwoners uit de belangrijkste kernen van de voormalige gemeente Aardenburg.

Vanaf de Kaai loop je door de Kaaipoort de stad binnen. Op de muur van het eerste huis linksWeststraat 85 Aardenburg.Weststraat 85 Aardenburg.(Weststraat 90) zie je een schildering van het straatleven in middeleeuws Aardenburg. Aan beide zijden van de Weststraat staan woonhuizen die wel een foto waard zijn. Bijvoorbeeld het 17e eeuwse pand op nummer 85, waarin een bakkerij is gevestigd. Nummer 79 is een woning met trapgevel, ook al uit de 17e eeuw.

Op nummer 80 staat de rooms-katholieke kerk Maria Hemelvaartkerk. Dit bedehuis is verbonden met de legende van Maria met de Inktpot in de voorgevel van de kerk.Maria met de Inktpot in de voorgevel van de kerk.Maria met de Inktpot. Dit verhaal zou zich hebben afgespeeld in het derde kwart van de dertiende eeuw. Het draait om een ter dood veroordeelde wever. Hij kreeg de dag voor voltrekking van het vonnis in een visioen bezoek van de Heilige Maagd met het kind. Maria hield een inktkoker vast, terwijl het kind een brief schreef, die de wever ’s anderen daags moest overleggen aan de baljuw. Dat leidde tot zijn vrijlating. Dit verhaal zou rond de 18e eeuw zijn ontstaan door verkeerde interpretaties van een beeld van Maria met de Inktpot dat in Brugge hangt. Daarvan is in 1871 een kopie bevestigd in een nis aan een voorgevel van de kerk in Aardenburg. Het verhaal leidde ertoe dat de kerk de tweede belangrijke plaats werd voor de Mariaverering in Zeeuws-Vlaanderen. Klik hier voor meer informatie over de legende

De kerk is gebouwd in 1851. Een verzoek van de rooms-katholieken om een eigen parochie te mogen stichten werd in 1790 nog afgewezen door de Staten-Generaal. In 1804 kwam er wel groen licht. De gelovigen van de Heilige Maria Achter deze gevel gaat de schuilkelder van de doopsgezinde gemeente Aardenburg schuil.Achter deze gevel gaat de schuilkelder van de doopsgezinde gemeente Aardenburg schuil.Hemelvaart-parochie kwamen aanvankelijk bijeen in een schuur. Het koor is in 1927 vervangen door het huidige. Klik hier voor website.  

Heb je geluk dan staat de deur open van Weststraat 37. Aan deze woning is een Doopsgezinde schuilkerk vast gebouwd, die je echt even moet bekijken. De gemeente is in 1614 gesticht door Vlaamse vluchtelingen. Deze kwamen aanvankelijk bijeen in een woonhuis in de stad en weer later in een pand in de Biezenpolder. De Dopersweg ten oosten van het dorp Eede herinnert nog aan deze periode.

In 1636 verrees de huidige schuilkerk aan de Weststraat, die een intieme sfeer ademt. Het zaalkerkje draagt de naam ’t Lam tot Aerdenburch. Nergens elders in de provincie is een dergelijke schuilkerk te zien. Dit is ook de enige plek in Zeeuws-Vlaanderen waar Doopsgezinden samenkomen. Klik hier voor website gemeente

Onder de panden die aan de 

Voormalig weeshuis Aardenburg.Voormalig weeshuis Aardenburg.

Weststraat om aandacht vragen is zeker het voormalige weeshuis op nummer 22. Heel fraai is ook het 19e eeuwse woonhuis-winkelpand op nummer 55. Aan het eind van de Weststraat kun je rechtsaf de Marktstraat inslaan. Daar is het Gemeentelijk Archeologisch Museum Aardenburg gevestigd. Loop rechtdoor en je komt op de Markt terecht. De zuidwestkant bestaat uit een mooie gevelwand. De panden 24, 26 27 en 28 zijn rijksmonumenten. Aan de overkant staat het voormalig stadhuis. Het is in 1950/51 gebouwd als opvolger van het oude dat in 1944 kapot werd geschoten.

Op de Markt is in 1920 een gedenknaald opgericht ter ere van landbouwpionier George Auguste Vorsterman van Oyen (1836-1915). Hij was hoofdonderwijzer van de plaatselijke openbare school. Op zijn initiatief ontstond op 8 januari 1878 de eerste landbouwcoöperatie van Nederland. Het carillon van het stadhuis is naar hem genoemd. Markt Aardenburg.Markt Aardenburg.Klik hier voor levensloop.  

Loop de Markt af in zuidoostelijke richting en sla rechtsaf de Tuimelsteenstraat in. Op nr 18 staat een mooi woonhuis dat in aanleg dateert uit de 16e eeuw. Sla aan het eind van de straat rechtsaf het Ruiterskwartier in. Je ziet dan al snel aan je rechterhand de Sint Baafskerk.

Dit godshuis is in de 10e eeuw gesticht door monniken van de Sint Baafsabdij in Gent en is daarmee de oudste kerk van de provincie Zeeland. Het in oorsprong romaanse gebouw is later herbouwd in de stijl van de (Schelde)gotiek. De Sint Baafs is Sint Baafskerk.Sint Baafskerk.befaamd wegens de jaarlijkse opvoering van de Matthäus-Passion, georganiseerd door het Bach-comité. Klik hier voor meer informatie.

Naar verluidt is de kerk deels gebouwd met stenen van het Romeinse castellum In de loop der eeuwen is de Sint Baafs verbouwd tot hallenkerk. In het gebouw zijn middeleeuwse sarcofagen aanwezig. Die zijn het bekijken meer dan waard, temeer daar de afbeeldingen in deze grafkelders behoren tot de oudste voorbeelden van Middeleeuwse schilderkunst in Nederland. Sommige sarcofagen zijn afkomstig uit de verdwenen Sarcofaag in Sint Baafskerk Aardenburg.Sarcofaag in Sint Baafskerk Aardenburg.Mariakerk, andere uit de kerk van het verdronken dorp Hannekenswerve, dat een kilometer ten noorden van Draaibrug lag.

De Sint Baafskerk had tijdens de Slag om de Schelde in 1944 zwaar te lijden onder granaatvuur van de Canadezen*. Dat kwam doordat de Duitsers de toren als uitkijkpost gebruikten. De toren overleefde het geweld, maar waaide 29 december 1945 alsnog om. Wie foto’s bekijkt van de verwoestingen van destijds vraagt zich af hoe het ooit nog goed kon komen. Toch volgde een complete restauratie van deGezicht op koor vanuit het schip van de Sint Baafskerk.Gezicht op koor vanuit het schip van de Sint Baafskerk. kerk welke in 1960 werd afgerond. In de tuin van de kerk is in 2009 het door Chris Ferket vervaardigde beeld ‘Het koor van Bach’ onthuld. In dat jaar is het 1050-jarig bestaan van de Sint Baafs gevierd. De kerk is ’s zomers dagelijks van 14-16 uur te bezoeken (niet op maandag). Zie verder de website Aardenburg Cultuurstad

*Tijdens dagenlange beschietingen in de herfst van 1944 raakte niet alleen de kerk zwaar beschadigd. Diverse woonhuizen werden met de grond gelijk gemaakt, onder meer aan de Tuimelsteenstraat. Ook de rooms-katholiekeBorstbeeld Petronella Moens.Borstbeeld Petronella Moens. jongensschool en de Gereformeerde Kerk werden aan gort geschoten. Maar de totale schade was kleiner dan in Sluis en Breskens, plaatsen die vrijwel met de grond gelijk werden gemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Bij de Sint Baafs staat een borstbeeld voor de dichteres/schrijfster Petronella Moens (1762 –1843). Ze werd geboren in het Friese dorp Kubaard. Haar ouders waren dominee Petrus Moens en Maria Lycklama à Nijeholt. Petronella groeide op in Aardenburg. In 1762 raakte ze bijna blind nadat ze kinderpokken kreeg. Ze Hoek Ruiterskwartier/Tuimelsteenstraat.Hoek Ruiterskwartier/Tuimelsteenstraat.schreef tientallen gedichten en boeken. Nog altijd is haar vertaling van het Bach-lied ‘Was Gott tut, das ist wohlgetan’ heel bekend. Het kwam in veel liedbundels terecht als Wat God doet dat is welgedaan. Vader Petrus werd in 1732 geboren in Middelburg en overleed in 1803 in Aardenburg. Rond de Sint Baafs is een Petronella Moens-ommegang gemaakt in de vorm van twaalf gedichten van haar hand over de maanden van het jaar.

Sla nu vanuit de Sint Bavostraat rechtsaf de Burchtstraat in. Daar liggen de gerestaureerde fundamenten van het castellum. Je kunt nu teruggaan naar de Sint Bavostraat en die rechtsaf inslaan, in zuidelijke richting. Ga rechtdoor. Aan de rechterkant passeer je de Wandelreef. Na ongeveer 150 meter ga je rechtsaf het Kloosterpad in. Aan het eind linksaf het Verloren Kostje op. Aan het eind rechtsaf de Eedeweg op, daarna rechtsaf de Heerendreef in en je bent in een paar passen bij de Kikkerfontein, het beginpunt.

Schutterij

In de etalage van de kapper aan de Weststraat zijn attributen te zien van de schutterij.In de etalage van de kapper aan de Weststraat zijn attributen te zien van de schutterij.Het Aardenburgse Gilde van Sint Sebastiaan is blijkens onderzoek van de Heemkundige Kring omstreeks 1433 opgericht. De schutters vormden, net als in andere steden van betekenis, een plaatselijk legertje dat bescherming moest bieden tegen vijandelijke indringers. ,,Op 13 juni 1983, ter gelegenheid van het 550 jarig bestaan, werd door Hare Majesteit Koningin Beatrix de Koninklijke Ere penning toegekend aan het Gilde en uitgereikt door de Commissaris van de Koningin de heer Boertien”, zo wordt gemeld op de website van het gilde. De schutters waren in 2017 gastheer van het Europees Kampioenschap handboogschieten op de staande wip. Klik hier voor meer informatie

Voormalig stadhuis Markt Aardenburg.Voormalig stadhuis Markt Aardenburg.Gemeentebestuur en inwoners

Het tot dan toe zelfstandige Aardenburg, waartoe ook Draaibrug behoorde, ging in 1995 deel uitmaken van de gemeente Sluis-Aardenburg. In 2003 ontstond de nieuwe gemeente Sluis, waartoe behalve Sluis-Aardenburg ook de voormalige gemeente Oostburg behoort. Aardenburg telde in 1840 ruim 1400 inwoners, in 1899 woonden er 1985 mensen, in 1980 waren dat er 2405, terwijl de teller per 1 januari 2013 stond op 2490 ingezetenen. Dat is amper de helft van het aantal inwoners dat de stad in de Middeleeuwen telde.© Google Maps© Google Maps

Eten en drinken

Eten: klik hier voor adressen waar je kunt tafelen.
Logies: klik hier voor adressen waar je kunt overnachten.

DraaibrugDraaibrugDraaibrug

Dit gehucht is genoemd naar de draaibrug die het voormalige havenkanaal overspande. De kern bestaat uit bebouwing langs de straten Draaibrug, Draaibrugseweg en Oude Sluisseweg. Het was hier vanaf 1887 een drukte van belang. In dat jaar werd een remise geopend van de Stoomtram-Maatschappij Breskens – Maldeghem (SMBM). Tientallen mensen werkten hier aan het onderhoud van de locomotieven en rijtuigen van de trams. Later gebeurde hetzelfde met de bussen van deze vervoermaatschappij.

In het midden de voormalige dienstwoningen, rechts de voormalige remise in Draaibrug.In het midden de voormalige dienstwoningen, rechts de voormalige remise in Draaibrug.De remise is in 1949 gesloten. Het complex is daarna gebruikt voor de opslag van aardappelen en uien. Nog altijd wordt het aanzicht van het gehucht sterk bepaald door de voormalige remise en de dienstwoningen aan de Draaibrugseweg.

In 1964 stuitte men bij graafwerk voor het aanleggen van een waterleiding op de resten van de Middeleeuwse kerk van het verdronken Hannekenswerve. Dit dorp had in de 15e eeuw al zwaar te lijden van watervloeden. Fataal was echter het doorsteken van de dijken in 1583 en in 1604. Dat had alles te maken met de Tachtigjarige Oorlog. Bij de opgravingen kwamen de resten tevoorschijn van niet minder dan 31 grafkelders. Klik hier voor verhaal over het verdronken dorp.  Klik hier voor website met veel informatie over de geschiedenis van Draaibrug.

 

 

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN