headerbanner

Aardenburg (Kikkerstad) behoort tot de oudst bewoonde nederzettingen van Zeeland. De oudste vondsten dateren uit 5500 voor Christus. De Romeinen bouwden er een versterking. Restanten van dit castellum zijn opgegraven en voor een deel in opgemetselde vorm te zien.

Onderzoek in de tweede helft van de 20e eeuw wees uit dat Aardenburg een belangrijke plaats had in de verdedigingsgordel die de Romeinen aanlegden bij de Noordzeekust. De Romeinen maakten van de stad een met Het castellum van Aardenburg. De Romeinen lieten hun sporen na, zoals is te zien op deze gevel.Het castellum van Aardenburg. De Romeinen lieten hun sporen na, zoals is te zien op deze gevel.muren uitgeruste vesting. Na hun vertrek verdwenen deze versterkingen. Bij opgravingen zijn duizenden voorwerpen uit die tijd tevoorschijn gekomen, waarvan een deel wordt tentoongesteld in het plaatselijke Archeologisch Museum.

De 12e en 13e eeuw vormden de bloeitijd van de toenmalige Hanzestad. Aardenburg herbergde een bloeiende lakennijverheid en een levendige handel in wol met Duitsland en Engeland. Vanaf de 14e eeuw werd de stad overvleugeld door Brugge. Enkele strooptochten van Gentenaren gaven het verval een extra zetje. Aardenburg verviel tot een armoedige stad.
De wallen van Aardenburg.De wallen van Aardenburg.In de dertiende eeuw was Aardenburg omringd door aarden wallen en dubbele grachten. De vesting was bereikbaar via vier stadspoorten waarvan alleen de Kaaipoort de eeuwen heeft getrotseerd. Prins Maurits liet vanaf 1604 nieuwe versterkingen aanleggen die grotendeels buiten de ‘Oude stad’ kwamen te liggen. Zodoende kwam ook de oude Mariakerk buiten de vesten te liggen. De vesting die ontstond op bevel van Maurits was qua omvang nog niet de helft van de oude.
De Elderschans in Aardenburg.De Elderschans in Aardenburg.De wallen die nog resten vormen een aangename wandelbestemming. Dat geldt ook het park van de voormalige Elderschans. Deze schans maakte onderdeel uit van de Staats-Spaanse Linies en is in 1604, evenals de voormalige Olieschans, aangelegd ter verdediging van Aardenburg. In 1729 ontstond bij de Elderschans een buitenplaats met park. In 1885 liet Pieter Christiaan Hennequin er een nieuw landhuis bouwen. In 1944 liep het gebouw schade op door granaatvuur. Het gebouw werd oorspronkelijk gebruikt als burgemeesterswoning, daarna als gemeentehuis en later werd er een verblijfsaccommodatie in gevestigd volgens de formule bed & breakfast. Van 1968 tot 1983 was in het park een Doopsgezind Broederhuis gevestigd, dat vooral gebruikt werd voor conferenties.
Sinds 2000 worden op initiatief van Stichting Cultureel Aardenburg gedichten in het stadje geplaatst in drie talen. Daarlangs zijn routes uitgezet.
Het tot dan toe zelfstandige Aardenburg ging in 1995 deel uitmaken van de gemeente Sluis-Aardenburg. In 2003 ontstond de nieuwe gemeente Sluis, waartoe behalve Sluis-Aardenburg ook de voormalige gemeente Oostburg behoort. Aardenburg telde in 1840 ruim 1400 inwoners, in 1899 woonden er 1985 mensen, in 1980 waren dat er 2405, terwijl de teller per 1 januari 2011 stond op 2417 ingezetenen.

Kerken

De Sint Baafskerk in Aardenburg.De Sint Baafskerk in Aardenburg.Vanouds kende de stad van Romeinse oorsprong twee kerken. De grootste was de Mariakerk, die in 1625 is afgebroken toen een nieuwe verdedigingsgordel werd aangelegd. De tweede kerk werd in de 10e eeuw gesticht door monniken van de Sint Baafsabdij en draagt dan ook de naam Sint Baafs. Deze in oorsprong romaanse kerk is later herbouwd in de stijl van de (Schelde)gotiek. De Sint Baafs is het pronkjuweel van Aardenburg en domineert het silhouet van het landelijk gelegen stadje. De kerk kwam in 1578 in handen van de protestanten. De katholieken kerken tegenwoordig in de uit de 19e eeuw stammende Mariakerk aan de Weststraat. Daar staat ook de schuilkerk van de doopsgezinden.
De Sint Baafsbasiliek is bekend wegens opvoeringen van de Mattheus Passion. Naar verluidt is de kerk in de 10e eeuw deels gebouwd met stenen van het Romeinse castellum uit de eerste en tweede eeuw. In de loop der eeuwen is de Sint Baafs verbouwd tot hallenkerk. In het imponerende gebouw zijn middeleeuwse sarcofagen aanwezig. Sommige daarvan zijn nog afkomstig uit de verdwenen Mariakerk, andere uit de kerk van het verdronken dorp Hannekenswerve.
Orgel en preekstoel in de Sint Baafskerk te Aardenburg.Orgel en preekstoel in de Sint Baafskerk te Aardenburg.De kerk had bij de bevrijding in 1944 zwaar te lijden onder granaatvuur van de Canadezen. Dat kwam doordat de Duitsers de toren als uitkijkpost gebruikten. De toren overleefde dat, maar waaide 29 december 1945 om. Wie foto’s bekijkt van de verwoestingen vraagt zich af hoe het ooit nog goed kon komen. Toch volgde een complete restauratie van de kerk welke in 1960 werd afgerond.
Het schip dient als wandelkerk en wordt ook gebruikt voor het houden van tentoonstellingen. Diensten worden gehouden in het koor. De kerk bezit een goede akoestiek en is befaamd door de uitvoeringen van de Matthäus Passion en andere concerten die worden georganiseerd onder verantwoordelijkheid van de Stichting Bach-comité Aardenburg. In de tuin van de kerk is in 2009 het door Chris Ferket vervaardigde beeld ‘Het koor van Bach’ onthuld. In dat jaar is het 1050-jarig bestaan van de Sint Baafs gevierd.
De Sint Baafs is ’s zomers dagelijks van 14-16 uur te bezoeken (niet op maandag).

Politieke troebelen

In 1926, in een tijdperk dat het Rijke Roomse Leven volledig tot gelding kwam en ook het protestantisme in Nederland nog vitaal was, kwam het tot diepe twisten tussen beide stromingen. Dat had te maken met de getalsmatige verhoudingen tussen katholieke en protestantse Aardenburgers.
In 1889 telt de stad 1947 inwoners. Daarvan zijn er dan 948 katholiek. Verder wonen er 849 hervormden, 48 gereformeerden, 82 Doopsgezinden en 20 mensen die zich niet tot een kerkgenootschap rekenen. In 1899 zijn er van de 1985 inwoners 1029 rooms-katholiek, 829 hervormd, 17 gereformeerd, 98 doopsgezind en 12 zonder godsdienst.

De katholieken vormden toen dus de meerderheid van de bevolking en in 1926 leek het er gezien de getalsmatige verhoudingen op dat zij ook de meerderheid gingen uitmaken in de gemeenteraad. Daar kwam het niet van door een ragfijn politiek spel. De protestantse partijen maakten namelijk onderling afspraken over het stemgedrag van de achterbannen. Het kwam er op neer dat de protestanten selectief op bepaalde lijsten stemden, zodat al hun partijen net boven de kiesdrempel van 0,75 raadsleden uitkwamen. Ze lieten met het oog daarop zelfs extra groeperingen meedoen aan de raadsverkiezingen.
Toen de katholieke politici dat doorkregen was de termijn voor het aanmelden van groeperingen al verstreken. Een rooms-katholiek lid van een stembureau maakte vervolgens een aantal stemmen van protestanten ongeldig. Toen dat werd ontdekt moesten de verkiezingen worden overgedaan. Deze religieuze stemmenstrijd leidde ertoe dat de nationale wetgeving werd aangepast. Die kwam er op neer dat een katholieke meerderheid aan stemmen ook moest leiden tot een katholieke meerderheid aan raadszetels.
In Aardenburg werd in 1850 een nonnenklooster gesticht aan de Weststraat 82. Nadat deze instelling in 1955 werd opgeheven werd er een atelier in gevestigd.

Rooms-katholieke kerk

De katholieke kerk van Aardenburg.De katholieke kerk van Aardenburg.

Maria met de Inktpot in Aardenburg.Maria met de Inktpot in Aardenburg.De rooms-katholieke kerk in deze stad is onlosmakelijk verbonden met de legende van Maria met de Inktpot. Dit verhaal zou zich hebben afgespeeld in het derde kwart van de dertiende eeuw. Het draait om een ter doodveroordeelde wever. Deze zou de dag voor de voltrekking van het vonnis in een visioen bezoek hebben gehad van de Heilige Maagd met het kind. Maria hield een inktkoker vast, terwijl het kind voor hem een brief schreef, die hij de volgende dag moest overleggen aan de baljuw. Dat leidde tot zijn vrijlating.

Dit verhaal zou rond de 18e eeuw zijn ontstaan door verkeerde interpretaties van een beeld van Maria met de Inktpot dat in Brugge hangt. Daarvan is in 1871 een kopie bevestigd in een nis aan een voorgevel van de kerk in Aardenburg. Het verhaal leidde ertoe dat de kerk de tweede belangrijke plaats werd voor de Mariaverering in Zeeuws-Vlaanderen, na de Onze Lieve Vrouw van Tereecken in Kapellebrug.
De kerk is gebouwd in 1851. Een verzoek van de rooms-katholieken om een eigen parochie te mogen stichten werd in 1790 nog afgewezen door de Staten-Generaal. In 1804 kwam er wel groen licht. De gelovigen van de Heilige Maria Hemelvaart-parochie kwamen aanvankelijk bijeen in een schuur. De huidige kerk is in 1851 ingewijd. Het koor is in 1927 vervangen door het huidige.

Doopsgezinde gemeente

Doopsgezinde kerk te Aardenburg.Doopsgezinde kerk te Aardenburg.De gemeente is in 1614 gesticht door Vlaamse vluchtelingen. Deze kwamen aanvankelijk bijeen in een woonhuis in de stad. Later werd uitgeweken naar een pand in de Biezenpolder. De Dopersweg ten oosten van het dorp Eede herinnert nog aan deze periode.

In 1636 verrees de huidige schuilkerk aan de Weststraat 37, die een intieme sfeer ademt. Het zaalkerkje dat de naam ’t Lam tot Aerdenburch draagt, is op onregelmatige tijdstippen te bezichtigen en is een bezoek zeker waard. Nergens elders in de provincie is een dergelijke schuilkerk te zien. Dit is ook de enige plek in Zeeuws-Vlaanderen waar Doopsgezinden samenkomen.

Petronella Moens

Borstbeeld van Petronella Moens in Aardenburg.Borstbeeld van Petronella Moens in Aardenburg.Bij de Sint Baafs staat een borstbeeld voor de dichteres/schrijfster Petronella Moens (1762 –1843). Ze werd geboren in het Friese dorp Kubaard. Haar ouders waren dominee Petrus Moens en Maria Lycklama à Nijeholt en ze bracht haar jeugd door in Aardenburg. In 1762 raakte ze bijna blind nadat ze kinderpokken kreeg. Ze schreef tientallen gedichten en boeken.
In het Liedboek voor de Kerken, dat in veel protestantse geloofsgemeenschappen wordt gebruikt, staat het door Petronella Moens vertaalde lied 432 (Wat God doet dat is welgedaan). Vader Petrus werd in 1732 geboren in Middelburg en overleed in 1803 in Aardenburg. Rond de Sint Baafs is een Petronella Moens-ommegang gemaakt in de vorm van twaalf gedichten van haar hand over de maanden van het jaar. Een uniek eerbetoon aan iemand van protestantse afkomst.

 

De Kaaipoort in Aardenburg.De Kaaipoort in Aardenburg.Het voormalige stadhuis van Aardenburg.Het voormalige stadhuis van Aardenburg.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het voormalige weeshuis in Aardenburg.Het voormalige weeshuis in Aardenburg.Schilderingen in de grafkelder van Aardenburg.Schilderingen in de grafkelder van Aardenburg.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Muurschildering van een middeleeuwse herberg in Aardenburg.Muurschildering van een middeleeuwse herberg in Aardenburg.