headerbanner

Een warme bolus bie de koffie in hartje ZuudzandeEen warme bolus bie de koffie in hartje ZuudzandeDorpsplein ZuidzandeDorpsplein ZuidzandeZuidzande ligt in het zuidwesten van Zeeuws-Vlaanderen midden in het weidse polderland. Wie op een mooie dag al fietsend in Zuidzande belandt, zal wellicht even afstappen op het Dorpsplein en op het terras van HCR De Roode Leeuw  genieten van koffie met een warme bolus. Er zijn slechtere plekken om aan te leggen! Je bent dan bovendien in het hart van het dorp en kunt vanaf die plek aan een rondwandelingetje beginnen.

De inwoners van Zuidzande worden zevendraaiers genoemd. Waarom dat zo is kun je nog een beetje zien in de Molenstraat. Die bereik je door vanaf het Dorpsplein de Dorpsstraat helemaal uit te lopen. In de Molenstraat staat het Van de stellingmolen rest nog de stenen onderbouwVan de stellingmolen rest nog de stenen onderbouwonderstuk van wat vroeger een grote molen was. Daarover werd ooit het rijmpje Zeuvendraoiers gemaakt:

,,Dae stoeng een meul’n êêrlik wao,
Die zeuven schône zolders ao
As ze ’t Oôsburg liet’n waoi’n
Dan bleef tie zeev’n daog’n draoi’n!”

Het gedichtje staat in het boek ‘Molens in Zeeland’ van Frans Weemaes, dat in 2003 verscheen bij uitgeverij De Koperen Tuin in Goes. In 1765 verrees aan de Molenweg een kolossale stenen stellingmolen. Deze bestond uit een stenen onderbouw en een riet gedekte bovenbouw. Het gemaal was van 1784-1884 in het bezit van de familie Aalbrechtse en daarna van de familie Luteijn. Waarom werd er zo’n grote molen gebouwd in een klein dorp? Wel, de heer van het noordelijk van Zuidzande gelegen Nieuwvliet gaf opdracht tot de bouw  omdat hij  meel wilde exporteren naar Marseille. Dat werd echter verboden. In de Generaliteitslanden werd namelijk geen fabrieksnijverheid toegestaan. Het begrip Generaliteitslanden slaat op delen van Nederland die vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot 1814 onder direct bestuur vielen van de Staten Generaal in Den Haag.

Slag om de Schelde

De molen was in bedrijf tot aan de bevrijding in oktober 1944. Het einde van de oorlog werd in de streek echter ingeleid door de Slag om de Schelde. Die ging gepaard met grote verwoestingen, die onder de molens in de streek een zware tol eiste. Zodoende kon na de bevrijding van het westen van Zeeuws-Vlaanderen alleen de molen van Schoondijke nog het broodnodige meel malen. De oorlogsschade leidde ertoe dat in 1952 de wieken van de molen van Zuidzande werden verwijderd. In januari 1955 volgde gedeeltelijke sloop van de molen. De onderbouw bleef staan tot op de huidige dag. Daarin werkte vervolgens nog enkele tientallen jaren een motormaalderij.

Molen De Hulster in ZuidzandeMolen De Hulster in ZuidzandeMolen De Hulster

Ook al treuren liefhebbers er nog altijd om dat deze grote molen, in Zeeland tamelijk zeldzaam, vervallen is tot een stomp, gelukkig is de tweede molen van Zuidzande nog altijd intact en bovendien zelfs maalvaardig. Deze bergmolen, elders in Nederland vaak beltmolen genoemd, is in Zeeland bekend als Molen De Hulster. Dat is een verwijzing naar de befaamde molenaar Piet de Hulster die er vanaf 1947 tot kort voor zijn dood in 2003 op heeft gewerkt. De molen staat aan de Sluissedijk in het gehucht Slikkenburg. Wanneer vrijwilligers er op zaterdagen mee werken kun je er zo binnenlopen voor een bezoek. De molen is prachtig gelegen in het landschap en wordt met liefde onderhouden. Klik hier voor meer bijzonderheden

Alhoewel Zuidzande behalve Molen De Hulster geen Rijksmonumenten bezit ademen straten als de Dorpsstraat, de Oostburgsestraat, het Dorsplein en de Sluissestraat een aangename dorpse sfeer door de karakteristieke bebouwing.

Voorzieningen

Slagerij/verswinkel ZuidzandeSlagerij/verswinkel ZuidzandeZuidzande is door haar kleine omvang niet bijzonder rijk aan winkels en andere voorzieningen. Op het Dorpsplein is een elektronicazaak van Expert en in de Dorpsstraat is een slagerij/verswinkel te vinden. Tegenover die winkel is dorpshuis De Zevendraaier gevestigd. Aan de Dorpsstraat vind je antiekwinkel Het Verzamelpunt terwijl aan de Oostburgsestraat Meubelhuis Even Kijken is gevestigd. Op het Dorpsplein vind je de brievenbus en een straatbiebje.

Atelier de Test in de boerenschuur aan de Mariastraat 38 biedt bezoekers een keur aan kunstvoorwerpen en keramische artikelen. Je kunt hier in juli en augustus ook zelf je vaardigheden met het pottenbakken beproeven.

Dorpsplein ZuidzandeDorpsplein ZuidzandeGeschiedenis

Het eerste dorp Zuidzande ontstond in de 13 eeuw op een eiland in de vaargeul tussen Oostburg en Sluis en dankt haar naam aan de zanderige bodemgesteldheid. In vroeger eeuwen werd het ook aangeduid als Zuidzand of Zoutzand. De toevoeging ‘Zuid’ verwijst naar de ligging van het eiland Zuidzande ten opzichte van het voormalige Eiland van Cadzand.

Het eerste dorp Zuidzande is verzwolgen tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Het huidige ontstond vanaf 1617. In dat jaar werd begonnen met de herbedijking van het gebied. In het eerste dorp Zuidzande stond een aan Sint Christoffel gewijde kerk. Op de fundamenten daarvan werd in de 17e eeuw een nieuw bedehuis gebouwd.

Weldoener

Burgemeester Frits van Vessem maakte in de jaren twintig van de 20e eeuw naam als weldoener. Hij betaalde namelijk belasting voor arme mensen. Eerder had hij al steun verleend aan de Belgische vluchtelingen die in 1914 in grote aantallen naar Nederland vluchtten.

Dorpsstraat ZuidzandeDorpsstraat ZuidzandeVerwoestingen

De bij de beschrijving van de stellingmolen al genoemde Slag om de Schelde, die op 29 oktober 1944 leidde tot de bevrijding van Zuidzande, ging gepaard met veel geweld. Door de beschietingen werd een groot aantal huizen verwoest en raakte ook de kerk onherstelbaar beschadigd.

Kamerikstraat en Zegveldstraat Zuidzande (bij navigeren zie je op pc's en laptops twee foto's)Kamerikstraat en Zegveldstraat Zuidzande (bij navigeren zie je op pc's en laptops twee foto's)Kerksluiting

De gemeenten Kamerik en Zegveld boden hulp bij de wederopbouw aan het begin van de jaren vijftig van de 20e eeuw. Beide werden in straatnamen vernoemd. Op de plaats waar de eerste bedehuizen stonden verrees een derde kerk. Dat is er een van het type zaalkerk, waarvoor 17e eeuwse exemplaren van hetzelfde type 

Voormalige kerk ZuidzandeVoormalige kerk Zuidzande

in Zeeland als voorbeeld dienden. Het gebouw is in 1996 onttrokken aan de eredienst, waarmee Zuidzande het eerste Zeeuwse dorp werd waar de kerk werd gesloten. Na een tiental jaren als antiekzaak te hebben gefunctioneerd, werd het gebouw daarna als restaurant in gebruik genomen. De leden van de Nederlandse Hervormde gemeente van Zuidzande werden ondergebracht bij de toen gevormde gemeente Oostburg-Zuidzande.

De bevolking van Zuidzande was in overgrote meerderheid de protestantse richting toegedaan. Zo behoorde 1869 nog 92,25 procent tot de Nederlandse Hervormde Kerk. Het kerkbezoek was echter ronduit slecht. Dat heeft mede geleid tot de sluiting van de kerk. Daarbij speelden ook de sociale verhoudingen een rol. De eeuwen door werd gewerkt voor de boerenstand, die ook in de kerk de eerste viool speelde. Zodra men elders werk kon vinden, werd de band met de kerk ook veelal doorgesneden.

Gekrompen dorp

Het aantal inwoners van Zuidzande is in de loop van de 19e en 20e eeuw sterk gekrompen. De mislukte aardappeloogsten in de jaren 1842-1844 leidden tot voedseltekorten

Sluisseweg ZuidzandeSluisseweg Zuidzande

 en werkloosheid onder de landbouwarbeiders, die een groot deel van de bevolking uitmaakten. De toestroom van Belgische arbeiders deed de werkloosheid nog verder toenemen en leidde tot grote sociale onrust. Mede daardoor emigreerden in de jaren 1850-1889 maar liefst 800 inwoners van Zuidzande naar de Verenigde Staten van Amerika. In de jaren 1858-1862 namen ook nog eens 109 ingezetenen de wijk naar Brazilië, waar de meesten tot ver in de 20e eeuw diepe armoede wachtte. Klik hier voor verhaal over drama Zeeuwen in Brazilië.  

Na 1944 ontstond er een nieuwe uittocht. Inwoners zochten hun heil in de Kanaalzone, waar de wederopbouw na oorlogsschade velen werk verschafte. Na de bevrijding ontstond er zodoende in Zuidzande en omgeving een gebrek aan arbeiders en moesten er mensen worden ingehuurd vanuit België.

Horeca en logies

Logeren kan in B en B Willemshof  en hotel-café-restaurant De Roode Leeuw. Aan het Dorpsplein kun je tafelen in restaurant Célene.

Kaart en luchtfoto kern dorp Zuidzande bron: Google MapsKaart en luchtfoto kern dorp Zuidzande bron: Google MapsInwoners

In het in 1851 uitgegeven deel van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden van A. J. van der Aa wordt voor de dorpskern een inwonertal genoemd van 480 zielen. De gemeente Zuidzande, waarbij behalve het gelijknamige dorp ook de gehuchten Akkerput, Oostburgsche Brug en Ter Moere en een groot aantal polders behoorden, telde toen 1080 ingezetenen. In 1970 ging het tot dan toe zelfstandige Zuidzande op in de gemeente Oostburg. Sinds 2003 maakt het dorp deel uit van de gemeente Sluis. In 2009 woonden er in dat hele gebied nog maar 592 mensen, terwijl er per 1 januari 2014 in slechts 571 werden geteld. Hieronder een beschrijving van de gehuchten die onder de gemeente Zuidzande ressorteerden. Ze liggen in het buitengebied waar het prettig fietsen is.

Kaart en luchtfoto Zuidzande en buitengebiedKaart en luchtfoto Zuidzande en buitengebiedAkkerput

Dit gehucht bestaat uit woningen aan de Akkerput, de Akkerweg, de Antwerpenpolderweg, de Eikenweg en de Smitsedijk.

Gehucht AkkerputGehucht AkkerputOostburgsche Brug

Dit gehucht ligt ten oosten van Zuidzande en bestaat uit een plukje huizen aan de Oude Haven en de Henricusdijk. De naam herinnert aan de brug die het voormalige Eiland van Cadzand verbond met Oostburgs grondgebied.

Oostburgsche BrugOostburgsche BrugSlikkenburg

Dit buurtschap ligt ten zuidwesten van Zuidzande en bestaat uit bebouwing aan de Sluissedijk. Hier staat de hierboven beschreven Molen De Hulster.

SlikkenburgSlikkenburgTer Moere

Dit langgerekte gehucht ligt in het uiterste noorden van het grondgebied van de voormalige gemeente Zuidzande en grenst noordelijk vrijwel aan de dorpskern van Nieuwvliet. Het bestaat uit verspreide boerderijen en woningen aan de straten Ter Moere en de Sint Jorisdijk.  Ter MoereTer Moere

Mariastraat Mariastraat

Monument sociale woningbouw ZuidzandeMonument sociale woningbouw Zuidzande

Dorpsplein ZuidzandeDorpsplein Zuidzande

Straatbieb van ZuidzandeStraatbieb van Zuidzande

Bloeiend vlas in AkkerputBloeiend vlas in Akkerput

Herinnering in Ter Moere aan gesloten school in NieuwvlietHerinnering in Ter Moere aan gesloten school in Nieuwvliet

Weids Ter MoereWeids Ter Moere

Nog meer beeld uit Ter MoereNog meer beeld uit Ter Moere

 

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN