headerbanner

Beeld vrouwe Fortuna in park Zorvliet Ellewoutsdijk012Beeld vrouwe Fortuna in park Zorvliet Ellewoutsdijk012Het kan heerlijk stil wezen in Ellewoutsdijk. Misschien komt het doordat het helemaal onderin de Zak van Zuid-Beveland ligt? Wie de stilte niet vreest en schoonheid mint kan er rustig naar toe gaan op een zonnige dag. Dan toont Ellewoutsdijk zich namelijk in al haar glorie.

Copyright Goole MapsCopyright Goole MapsVoorzieningen

Net als vele andere dorpen in Zeeland van deze omvang zagen de inwoners de ene na de andere voorziening verdwijnen. Zo sloten alle winkeliers hun deuren definitief. In 2009 kwam de mededeling dat de basisschool met ingang van het cursusjaar 2010-2011 zou worden opgeheven. De kerk werd in 2001 onttrokken aan de eredienst, zoals dat officieel heet, maar kreeg later een tweede leven als religieuze trekpleister. Daarover en over het fort Ellewoutsdijk en andere bezienswaardigheden straks meer.

Ellewoutsdijk gezien vanaf de ZeedijkEllewoutsdijk gezien vanaf de Zeedijk

Oorsprong

Eerst even een beetje geschiedenis. Ellewoutsdijk lag in de 11e eeuw op het toenmalige eiland Borssele, zo schreven Jan Bruijns en Jan B. Kuipers in hun boek De Zak in vogelvlucht - Borsele: land van dijken en welen (De Koperen Tuin, Goes, 1995). De parochie bestond al in 1216. Door watervloeden verdwenen de respectievelijk oostelijk en westelijk gelegen dorpen Everinge en Coudorpe in de golven. Aan het eerste dorp herinnert de Everingse Binnendijk. Van Coudorpe rest aan de Trenteweg, op het grondgebied van buurdorp Driewegen, een bijzondere vliedberg.

Kasteel

De Hellewoudstraat heet naar Eliwold of Ewoud, die in de 11e eeuw de Elwoudsdijk liet aanleggen. Deze ambachtsheer van Ellewoutsdijk, Everinge en Coudorpe was waarschijnlijk een telg van het adellijk geslacht Van Borsele. In de 13e eeuw liet hij een kasteel bouwen op een perceel in het huidige park Zorgvliet. In 1317 viel Hendrik van Everinge in ongenade bij graaf Jan van Avesnes van Holland en Zeeland, nadat hij samen met de heren van Borsele het onderspit dolf tijdens de Slag bij Kruiningen. Daarop werd het kasteel verbeurd verklaard en gesloopt. Maar geen nood. Nadat Hendrik en de graaf zich in 1320 verzoenden liet eerstgenoemde het kasteel herbouwen. Uit oude tekeningen blijkt dat het een groot gebouw was. Het slot is in de eerste helft van de 18e eeuw vervallen tot een ruïne, die kort na 1822 werd afgebroken.

Brug naar eiland waar het slot was gelegenBrug naar eiland waar het slot was gelegen

Zorgvliet

In 1881 werd er op deze locatie het buiten Zorghvliet gebouwd in opdracht van ambachtsheer Jan Christiaan van Hattum. Dit huis werd binnen de familie ‘het suikerkasteel’ genoemd. Het witte in Moorse stijl gebouwde landhuis was een vreemde maar ook zeer interessante eend in de bijt van het Zeeuwse landschap. Bovendien liet Van Hattum in het park folly’s bouwen, zoals romantische ruïnes en een bizarre hoge toren. Helaas is dit complex op 19 oktober 1944 totaal verwoest door een geallieerd bombardement. Dat maakte onderdeel uit van de Slag om de Schelde. Ellewoutsdijk lag toen in de vuurlinie en werd hevig beschoten vanuit Zeeuws-Vlaanderen. Gelukkig zijn er nog dingen aanwijsbaar die verwijzen naar het roemruchte kasteelverleden. Midden in het niet publiekelijk toegankelijke park ligt nog de berg waarop het middeleeuwse kasteel stond. Voor de rest moeten we het doen met een groot aantal beelden en vazen, enkele bruggen en een follie.

Bedrijf

Dit huis verrees op de plek waar Zorgvliet stondDit huis verrees op de plek waar Zorgvliet stondNog even wat over de familie die op Zorgvliet woonde. De genoemde Jan Christiaan van Hattum had naam gemaakt als aannemer. Hij was onder andere betrokken bij de aanleg van het Noordzeekanaal en het Suezkanaal. Vooral door het laatste karwei heeft hij heel veel geld verdiend. Zijn onderneming werkte vanaf 1900 samen met de firma Blankevoort. In 1950 fuseerden beide tot Van Hattum en Blankevoort NV. Zorgvliet bood werk aan diverse inwoners van Ellewoutsdijk. De familie steunde het dorp ook op vele manieren, bij voorbeeld door het financieren van het magazijn van het Groene Kruis en de bibliotheek en de instelling van een fonds voor kraamvrouwen. Verder betaalde men de verlichting van de kerk en de bouw van een nieuw orgel. Klik hier voor meer informatie over de bedrijfsgeschiedenis

Villa’s

Na de Tweede Wereldoorlog verrees er op de plaats waar Zorgvliet heeft gestaan een nieuw landhuis aan de Langeviele 5. Dit pand, het park aan weerszijden van de Langeviele en de villa op nummer 6 geven Ellewoutsdijk nog altijd een deftige aanblik. Het dorpshuis aan Zomerstraat 16 is een gemeentelijk monument. Het draagt de naam van M. J. van Hattum. Net als andere leden van de familie was hij ambachtsheer van Ellewoutsdijk, Driewegen, Coudorpe en Everinge. Klik hier voor informatie over het dorpshuis

Villa Langeviele 7Villa Langeviele 7Gedichten

Aan de randen van Park Zorgvliet en op vele plekken elders in het dorp staan bordjes met gedichten in de ‘Zeeuwse taele’. Ze maken onderdeel uit van de twee kilometer lange Riempjesroute. Deze is verkrijgbaar bij Sara’s theethuin en bij de kerk.

Kerkgeschiedenis

Kerkje van EllesdiekKerkje van EllesdiekEllewoutsdijk werd in 2001 een van de eerste Zeeuwse dorpen die het zonder kerkelijke gemeente stelt. Maar dat betekent niet dat de kerk leeg staat. Sinds jaar en dag is het voormalige Nederlandse Hervormde bedehuis namelijk in gebruik voor oecumenische diensten, lezingen en andere manifestaties in de Zeeuwse streektaal. Het gebouw staat bekend als Kerkje van Ellesdiek. De gelijknamige stichting meldt daarover op haar website:

 ,,Iedere derde zondag van de maend ouwe me ‘s mirregs om allef drieë een ‘eukemenische bieëenkomst’ in ‘t kerkje. Die
bieëenkomsten noeme me expres gin ‘kerkdienst’ of ‘viering’, of wat a j’ nog meêr voe moôie naemen kan bedienke, want in Ellesdiek è me nie zukke oôgkerkelijke pretenties. Me è ok gin kerkeraed of parochiebestuur en dus ok gin amsdraegers.“

Deze bijeenkomsten op zondagmiddagen trekken bezoekers uit de wijde omgeving, tot aan Walcheren toe. De voorgangers hebben meestal geen theologie gestudeerd, maar van hen wordt wel verwacht dat ze de streektaal machtig zijn en mooi kunnen vertellen. Door hun activiteiten werd het dorp waar het bedehuis in 2001 sloot ironisch genoeg het meest Zeeuwse kerkdorp. Klik hier voor archief bijeenkomsten

Geschiedenis kerk

Verwoeste kerk (tekening hangt in consistorie Driewegen)Verwoeste kerk (tekening hangt in consistorie Driewegen)In 1216 werd voor het eerst melding gemaakt van een parochiekerk in het dorp. Deze was gewijd aan Sint Maarten. De inventaris van de kerkelijke archieven is in 2003 gepubliceerd door A. J. Barth. Hij beschrijft dat Ellewoutsdijk een fors kerkgebouw bezat dat is gebouwd in de periode 1375-1400. Daaruit is mogelijk af te leiden dat Ellewoutsdijk in de Middeleeuwen een aanzienlijk dorp was. Na de Reformatie was het echter al zo klein dat de protestanten alleen samen met die van Oudelande een dominee konden onderhouden. Van de kerk resteerde in de negentiende eeuw alleen de zware toren en het schip. Wanneer het koor is verdwenen is in nevelen gehuld. Ook dit gebouw is in oktober 1944 aan gort geschoten tijdens de Slag om de Schelde. Na de Tweede Wereldoorlog is een nieuw bedehuis verrezen. Sinds de opheffing van de hervormde gemeente zijn kerkleden aangewezen op de Protestantse gemeente in Driewegen.

Bebouwing

Zomerstraat 29Zomerstraat 29Ondanks het oorlogsgeweld bleven er gelukkig nog wel oude woningen bewaard. Zo staan er hier en daar karakteristieke huizen (bijvoorbeeld aan de Markt, de Breestraat en de Zomerstraat).Die geven het dorp met het groen van park Zorgvliet aan beide zijden van de Langeviele een prettige aanblik. De uit 1760 stammende boerderij Zorgwijk aan de Hellewoudstraat is een rijksmonument. Die status hebben ook de wagenschuur en het varkenskot naast deze hoeve. De woningen op de nrs 12 en 29 van de Zomerstraat zijn gemeentelijke monumenten.

Westerschelde

P. J. IsraëlwegP. J. Israëlweg

Wie het dorp vanuit het oosten nadert over de P. J. Israëlweg kijkt rechts uit weids landschap. Op de grens van Oudelande en Ellewoutsdijk gaat de weg even omhoog. Daar zie links de schorren aan de Westerschelde. Aan de overzijde wenkt de skyline van Terneuzen. Direct bij het dorp ligt een jachthaven. Die diende vroeger vooral voor het verschepen van landbouwproducten. Bovendien legden hier ponten aan. Vanaf de Middeleeuwen had Ellewoutsdijk namelijk veerverbindingen met Terneuzen en Vlissingen. In 1894 is de dienst met Terneuzen als laatste opgeheven.

Fort

Fort EllewoutsdijkFort Ellewoutsdijk

Direct ten westen van het dorp ligt Fort Ellewoutsdijk. De versterking aan de Fortweg is tussen 1835 en 1839 gebouwd, onder andere om de Westerschelde te kunnen afsluiten na de afscheiding van België in 1830. De Dienst Domeinen verkocht de versterking in 1980 aan de Vereniging tot behoud van Natuurmonumenten. Die beheert ook de aangrenzende inlagen. Daaronder valt inlaag 2005, die bij de bouw van de Westerscheldetunnel is aangelegd als natuurcompensatie. In 2002 werden hier tot verrassing van de archeologen sporen van bewoning uit de Romeinse tijd gevonden, waaronder enkele zeer gave woningplattegronden. Eerder was aangenomen dat dit gebied pas vanaf de Middeleeuwen in cultuur was gebracht. Klik hier voor meer bijzonderhedenInlaag 2005Inlaag 2005

Gemeente en bevolking

Ellewoutsdijk en het een kilometer ten noorden van het dorp gelegen gehucht (De) Koekoek vormden tot 1 januari 1970 een zelfstandige gemeente. Sinds die datum maakt het dorp deel uit van de gemeente Borsele. Het telde 369 inwoners in 1815. In 1859 was het inwonertal gegroeid tot 761. Daarna slonk het aantal ingezetenen zeer sterk , zodat per 1 januari 1980 slechts 279 inwoners werden geteld. Ellewoutsdijk telde per 1 januari 2009 415 inwoners.

corpyright Google Mapscorpyright Google Maps

Molen

Direct ten zuiden van Koekoek staat aan de Hooglandsedijk 2a de romp van molen stellingmolen De Phoenix. Als eerste werd hier in 1856 een molen neergezet van het type grondzeiler, maar die brandde door blikseminslag af in 1933. Kort daarna werd begonnen met de bouw van de stellingmolen. Hoewel de naam duidt op de mythologische feniks die uit de as herrijst was de molen slechts een kort leven beschoren. Bij de beschietingen in oktober 1944 werd het windgemaal grotendeels verwoest. Zodoende hebben de wieken slechts tien jaar dienst gedaan. Klik hier voor meer informatieRomp van  De PhoenixRomp van De Phoenix

Station

Aan de Vissersdijk 1 staat het in 1926 gebouwde voormalige station van de Spoorwegmaatschappij Zuid-Beveland. Het heeft niet lang dienst gedaan, want het vervoer van reizigers bleek voor de NS niet rendabel. Dat kwam doordat de bevolking de voorkeur gaf aan de autobus, omdat die door de kernen van de dorpen reed, terwijl de spoorstations veelal ver buiten de bebouwde kom lagen.Station EllewoutsdijkStation Ellewoutsdijk

Logeren

Je kunt in het dorp op twee plekken de nacht doorbrengen. Aan de Van Hattumstraat 3 (voormalige pastorie) is Bed & Breakfast Saartjes Theetuin. Je kunt hier als passant ook afstappen voor koffie op het terras. Klik hier voor website.  Je kunt ook logeren in de romp van molen De Phoenix. Klik hier voor website.

KLIK HIER OM EEN REACTIE OP DIT ARTIKEL TE PLAATSEN

Dorpshuis EllewoutsdijkDorpshuis EllewoutsdijkHoek Markt en ZomerstraatHoek Markt en Zomerstraat

Boerderij Hellewoudstraat 10Boerderij Hellewoudstraat 10Hellewoudstraat 1Hellewoudstraat 1

Langeviele EllewoutsdjkLangeviele EllewoutsdjkVazentuin in park ZorgvlietVazentuin in park ZorgvlietKerk EllewoutsdijkKerk EllewoutsdijkGehucht KoekoekGehucht KoekoekNoodkerk Ellewoutsdijk uit 1946. In 2016 is deze opnieuw opgebouwd in het Bevrijdingsmuseum Zeeland te Nieuwdorp.   Noodkerk Ellewoutsdijk uit 1946. In 2016 is deze opnieuw opgebouwd in het Bevrijdingsmuseum Zeeland te Nieuwdorp. Zijkant verplaatste en gerenoveerde noodkerkZijkant verplaatste en gerenoveerde noodkerk