headerbanner

Links West-Souburg ten westen van het Kanaal door Walcheren. Rechts het deel van het huidige Oost-Souburg dat voorheen tot het westelijke dorp werd gerekend.Links West-Souburg ten westen van het Kanaal door Walcheren. Rechts het deel van het huidige Oost-Souburg dat voorheen tot het westelijke dorp werd gerekend.Monument voor een vorst op het Keizer Karelplein in West-SouburgMonument voor een vorst op het Keizer Karelplein in West-SouburgWest-Souburg omvat een oude kern en nieuwbouw van hoge kwaliteit. Het behoort zodoende tot een van de mooiste woongebieden binnen de gemeente Vlissingen. Het dorp behoort tot de oudste op Walcheren en boogt dan ook op een rijke geschiedenis. Zo deed Karel de Vijfde hier in 1556 troonsafstand.

Het bestaan van West-Souburg als herkenbaar dorp leek aan het begin van de 21e eeuw sterker onder druk te staan dan ooit. Maar het weghalen in 2009 van de plaatsnaamborden die de plaats aangaven bracht daar verandering in. De Stichting Aldegonde liet de gemeente Vlissingen, waar het dorp onder valt, weten dat faliekant onjuist te vinden. Dat schudde de gemeenteraadsleden wakker. Zij steunden unaniem het voorstel om het dorp te voorzien van witte plaatsnaamborden met bijbehorende uitleg van de geschiedenis.

Postcode

Dat de identiteit van het dorp gevaar liep was al veel eerder duidelijk. Het komt niet als woonplaats voor in het telefoonboek. De gemeente Vlissingen nam in de jaren zeventig van de 20e eeuw ook al niet de moeite om West-Souburg als afzonderlijke plaats aan te merken in het postcodesysteem. Daarin staat die gemeente niet alleen in Zeeland, want het naburige Middelburg flikte hetzelfde met Brigdamme, Kleverskerke en Sint Laurens.

Over het bewaren van de identiteit van West-Souburg wordt gewaakt door de Stichting Aldegonde. Dat blijkt uit de taakstelling die de organisatie vermeldt bovenaan haar website: ,,Stichting tot bevordering van het historisch besef met betrekking tot het grondgebied van de voormalige gemeenten Oost Souburg en West Souburg, haar bewoners, haar bestuur en de gebeurtenissen van historisch belang die dit gebied regarderen.” Klik hier voor website stichting

Molen

Gezicht op Oost-Souburg met de daar staande molen De Pere, die werd gebouwd in West-Souburg.Gezicht op Oost-Souburg met de daar staande molen De Pere, die werd gebouwd in West-Souburg.Voor veel mensen is West-Souburg het deel van de voormalige gemeente Oost- en West-Souburg dat ligt ten westen van het Kanaal door Walcheren, maar dat is onjuist. Na de komst van het Kanaal is een grote hap van het westelijke dorp achter de huidige borden met de plaatsnaam Oost-Souburg geplakt. Praktisch gezien verklaarbaar, maar historisch gezien onjuist. De borden die het begin van West-Souburg aangeven zouden midden in de Kanaalstraat moeten staan, aan de overkant van het Kanaal dus. Molen De Pere is een monument dat dus bij het westelijke dorp behoort. Oost-Souburg had een eigen wiekendrager aan de Molenweg. Deze is in 1890 al afgebroken. Het molenloze Oost-Souburg pronkt nu dus met de molen van West-Souburg. Ook de panden van Omroep Zeeland vallen binnen de grenzen van West-Souburg. Voor de Stichting Aldegonde is er dus nog werk aan de winkel.

Monumentaal pand aan Marnixplein in West-Souburg.Monumentaal pand aan Marnixplein in West-Souburg.Dorpsnaam

Marnixplein West-Souburg.Marnixplein West-Souburg.Op Walcheren lagen drie vroeg middeleeuwse ringwalburgen. Die werden opgeworpen als verdedigingsmiddel tegen invallen van Vikingen. De naam Souburg is afgeleid van de zuidelijkste burg (‘Sutburch’). Deze werd in de Middeleeuwen gehanteerd ter onderscheid van de middelste burg, waaruit later Middelburg ontstond, en de noordelijke (Domburg).

Hoewel Oost-Souburg, waar nog altijd de wal van de middeleeuwse burcht is te vinden, het oudste dorp is, was West-Souburg lange tijd de belangrijkste kern. De kerk werd gebouwd in eerste helft van de 11e eeuw en was één van de vijf moederkerken op Walcheren. 

Marnixpad in West-Souburg op de rand van het verdwenen kasteelterrein en het kerkhof.Marnixpad in West-Souburg op de rand van het verdwenen kasteelterrein en het kerkhof.Dochterkerken waren die van Oud- en Nieuw-Vlissingen, Ritthem, Oost-Souburg en Nieuwerve. De parochie van West-Souburg bestreek in de 11e eeuw bijna heel zuidelijk Walcheren. Op haar beurt was zij een dochter van de Westmonsterkerk in Middelburg. De kerk stond aan de westkant van het huidige Marnixplein. Het gebouw is in 1572 verwoest door de geuzen die de Spanjaarden op Walcheren bekampten. Na de Tachtigjarige Oorlog is het schip afgebroken en kwam de gemeente alleen nog bijeen in het herstelde koorgedeelte. De terugloop van de bevolking leidde in 1833 tot sloop van de kerk. Per 1 januari van dat jaar was de kerkenraad van het dorp al samengevoegd met die van Oost-Souburg.

Kasteel

Dat West-Souburg lang het belangrijkste dorp was heeft te maken met het kasteel dat de ambachtsheren hier in de Middeleeuwen bouwden. Waar dat precies stond is onbekend. Wel is duidelijk dat zij zich aan het begin van de 13e eeuw al bedienden van de achternaam ‘van Souburg’. Het waren machtige heren, die ook bezittingen hadden in het graafschap Holland en wel bij het tegenwoordige Zuid-Hollandse dorp Alblasserdam. Daar lag het ambacht De Alblas, dat in 1280 is gekocht door Claes van Souburg. Hij stichtte daar het Hof Souburgh, waarvan alleen de grachten en het kasteelterrein nog resteren. In Alblasserdam ligt verder de Polder Souburg en er staat ook een molen die de naam Souburg draagt.

Geuzen

Kaarsenbak, gevonden op kasteelterrein West-Souburg.Kaarsenbak, gevonden op kasteelterrein West-Souburg.Terug naar West-Souburg. Het kasteel van de heren van Souburg kwam toen het geslacht van die naam was uitgestorven, in handen van de familie Van Borsele. Maria van Borsele trouwde in 1451 in West-Souburg met haar achterneef Adriaan. Dat huwelijk werd gevierd in een nieuw kasteel, zo is bekend. Waar het eerste stond en hoe het verdween is verborgen achter de sluiers der geschiedenis. Later is het (tweede) slot in het bezit geweest van leden van het machtige geslacht Van Bourgondië. In 1567 is het inImpressie kasteel Sint Aldegonde West-SouburgImpressie kasteel Sint Aldegonde West-Souburg handen van landsheer Philips II, de koning van Spanje. Hij verkoopt het kasteel in dat jaar namelijk aan Jeronimus de Rollé, de baljuw van Veere. Een baljuw is een hoge ambtenaar die namens de vorst – Philips II in dit geval – de macht uitoefende. Meestal ging het om plattelandsgebieden, maar Jeronimus was dus de machtigste man in Veere. De man heeft niet lang plezier gehad van het slot, want het werd in 1572 bezet door de geuzen. Zij gebruikten het als uitvalsbasis om de Spanjaarden aan te vallen tijdens het Beleg van Middelburg (1572-1574). De krijgskansen keerden nogal eens. In feite leverden geuzen en Spanjaarden een guerrilla-oorlog op Walcheren, die tot grote verwoestingen leidde. Daar het gevaar bestond dat de Spanjaarden het slot zouden veroveren, staken de geuzen het in 1573 in brand. Jeronimus sneuvelde in hetzelfde jaar bij Tholen in een gevecht tegen de Spanjaarden.

Karel V

Monument voor de keizer.Monument voor de keizer.En zo leek er een eind te zijn gekomen aan het aanzienlijke kasteel. De heren van Souburg die er resideerden waren zoals gezegd machtig. Ze waren ook ambachtsheer van Oud- en Nieuw Vlissingen. Vóór de verwoesting kwamen hier beroemdheden op bezoek. De beroemdste was Karel V. Hij kwam hier als 15-jarige jongen logeren. Hij was al sinds zijn 6e jaar landsheer van de Nederlanden en zou in 1519 keizer worden van Duitsland en koning van Spanje. Karel kwam hier 1556 nog eens terug. Bij die gelegenheid deed hij afstand van het keizerschap ten gunste van zijn zoon Ferdinand. West-Souburg speelde dus een in het oog lopende rol in de vaderlandse geschiedenis. Daaraan herinnert het Keizer Karelhof. Daar werd in 2000 bij gelegenheid van de 500e geboortedag een buste van Karel onthuld. En wordt de passant eraan herinnerd dat de eertijds machtigste man van Europa hier troonsafstand deed.

Filips van Marnix van Sint Aldegonde

Nadat het kasteel in 1573 tot puin was vervallen daagde er in 1578 hoop. De ambachtsheerlijkheid West-Souburg werd in dat jaar namelijk gekocht door Filips van Marnix, die ook al heer was van het dorp Mont-Sainte-Aldegonde in de Belgische provincie Henegouwen. Hij wordt in beschrijvingen meestal aangeduid als Marnix van Sint Aldegonde.

Marnix studeerde theologie in Leuven, Parijs, Dole, Padua en Genève. In de laatste stad kwam hij in aanraking met het gedachtengoed van de reformatorische theologen Johannes Calvijn en Theodorus Beza en werd hij calvinist. Hij sloot zich in 1565 aan bij het Eedverbond der Edelen, een groep van ongeveer tweehonderd adellijke personen.

Restant van het kasteel van Alva in het dorp Alba de Tormes in de Spaanse provincie Salamanca.Restant van het kasteel van Alva in het dorp Alba de Tormes in de Spaanse provincie Salamanca.

 Zij eisten in hun ‘Smeekschrift’ dat de vervolgingen van de protestanten zouden ophouden. Zo niet, dan zouden zij wellicht in opstand komen tegen het hoogste gezag. Dat berustte bij Philips II, koning van Spanje en Heer der Nederlanden. Hij was voorstander van de harde lijn. Philips liet zich in de Lage Landen vertegenwoordigen door Margaretha van Parma, een buitenechtelijk kind van Karel V. Margaretha zat klem tussen Philips II en de edelen die aan haar macht knaagden.

Uiteindelijk leidde het Smeekschrift tot het compromis dat de protestanten met rust zouden worden gelaten, mits de edelen de rust in de Lage Landen zouden helpen herstellen. Daar kwam niets van terecht, want nog in hetzelfde jaar stuurde Philips hertog Fernando Álvarez de Toledo y Pimentel, beter bekend als Alva, naar de opstandige gewesten. Hij had een leger van 10.000 man bij zich. Alva moest orde op zaken stellen. Directe aanleiding was de Beeldenstorm (ook al in 1566), waarbij kerken van rooms-katholieke symbolen werden ontdaan. Hij voerde ook nog de Tiende Penning in. Dat was dan weer één van de voornaamste aanleidingen tot de Opstand, die uitmondde in de Tachtigjarig Oorlog.

Satire

Hof in Dordrecht met op de achtergrond het gebouw van de Statenzaal. Daar woonde Marnix in 1572 de Eerste Vrije Statenvergadering bij.Hof in Dordrecht met op de achtergrond het gebouw van de Statenzaal. Daar woonde Marnix in 1572 de Eerste Vrije Statenvergadering bij.Marnix van Sint Aldegonde vluchtte na de Beeldenstorm naar Bremen en verbleef vervolgens in de stad Emden in Oost-Friesland, een bolwerk van de protestanten. Daar schreef hij diverse satirische en polemische artikelen over de katholieke kerk. Heel populair was zijn satire ‘De Byencorf der H. Roomsche Kercke (1569)’ die 22 maal werd herdrukt. De Heer van Sint Aldegonde trad in 1571 in dienst van Willem van Oranje. Namens de prins was Marnix in 1572 aanwezig bij de Eerste Vrije Statenvergadering in Dordrecht. Dit gezelschap tekende in 1581, eveneens in Dordrecht, het Plakkaat van Verlatinghe, het document dat de onafhankelijkheidswording van Nederland markeerde.

De zeer geleerde theoloog Marnix deed nog meer dan schotschriften schrijven. Hij maakte in de jaren 1575- 1580 een Psalmberijming, waarbij hij vertaalde uit de Hebreeuwse grondtekst. Hoewel deze berijming als kwalitatief goed geldt beleefde deze slechts drie drukken. Het werk moest het echter afleggen tegen de berijming van Petrus Datheen. Die was ondanks een woud aan kreupelrijmen veel populairder. Marnix gold lange tijd ook als de mogelijke maker van het Wilhelmus, maar onderzoeken geven aan dat dit waarschijnlijk niet het geval is. Volgens een uit 2016 daterende theorie is het wellicht geschreven door de hiervoor al aangehaalde Petrus Datheen.

Val van Antwerpen

Op het voormalige terrein van Kasteel Aldegonde gevonden medicijnkruik, te zien in het Zeeuws Museum in Middelburg.Op het voormalige terrein van Kasteel Aldegonde gevonden medicijnkruik, te zien in het Zeeuws Museum in Middelburg.Willem van Oranje benoemde Marnix in 1583 tot ‘buitenburgemeester’ van Antwerpen en droeg hem op om de stad te verdedigen na de Spaanse Furie. Die naam kreeg de muiterij van Spaanse soldaten. Zij plunderden Antwerpen nadat ze al maanden niet meer waren uitbetaald doordat Spanje in 1575 in staat van faillissement kwam te verkeren. De Spaanse Furie kostte aan zeker 7000 mensen het leven in de stad. Door dit bloedbad sloten ook gewesten die eerder niet voelden voor de Opstand zich daar bij aan. Ze tekenden in 1576 net als alle andere gewesten de Pacificatie van Gent. Deze overeenkomst hield onder meer in dat de Spaanse troepen de Nederlanden moesten verlaten. Deze zouden namelijk zelf orde en rust handhaven. Aan het hogere gezag werd niet getornd, dus Philips II bleef soeverein vorst. Don Juan tekende namens Philips II deze overeenkomst ook op 7 januari 1577.

Toen hij een half jaar later Namen bezette en Antwerpen aanviel was het gedaan met de Pacificatie. Marnix slaagde er niet in om Antwerpen te behouden. De stad viel augustus 1585 in Spaanse handen. Marnix was hierover zo gedesillusioneerd dat hij ervoor pleitte om de Opstand te beëindigen. Daardoor viel hij in ongenade bij Willem van Oranje en de Staten-Generaal. Marnix trok zich na de Val van Antwerpen terug op zijn kasteel in West-Souburg. Toen de Staten van Holland hem in 1594 opdroegen om de Bijbel te vertalen verhuisde hij naar Leiden. Hij heeft deze klus niet af kunnen maken daar hij in 1598 overleed aan de pest.

Sloop

Het slot is in 1638 verkocht aan de gemeente Middelburg, die het in 1679 van de hand deed aan Cornelis van Pere, burgemeester van Vlissingen. Na zijn dood kwam het kasteel in handen van Adriaan Steengracht, die toen heer van Oost- en West-Souburg was. Hij overleed kinderloos in 1773, waarna zijn nicht Cornelia Jacoba Steengracht baronesse Van der Goltz het erfde. In 1783 werd het slot, dat toen al leeg stond, voor afbraak verkocht. Nog in hetzelfde jaar is het gebouw, dat zo’n rijke geschiedenis kende, gesloopt. De restanten van de slotgracht verdwenen in de 20e eeuw bij de aanleg van de wijk Westerzicht.

Monument voor Filips van Marnix van Sint Aldegonde.Monument voor Filips van Marnix van Sint Aldegonde.

Beschrijving van het dorp

Het Marnixplein waaraan ooit de kerk stond is het hart van West-Souburg. Hier stonden vroeger winkels. De laatste was van bakkerij De Vlieger, die ’s nachts een welriekende geur verspreidde van vers brood. Het Marnixplein is aan de noord- en zuidzijde bebouwd met woningen. Die kijken uit op een plantsoen. In De bosschages aan de westzijde vormen het restant van de Algemene Begraafplaats. Op het met een fraai smeedijzeren hek toegeruste terrein staat een monument voor Filips van Marnix van Sint Aldegonde. Het is in 1898 opgericht door toedoen van inwoners van Antwerpen, ter herdenking van de 300ste sterfdag van de man die ooit de scepter zwaaide over hun stad. In deze omgeving stond ook de in 1833 afgebroken kerk. Het gebouw was overigens voor de Reformatie gewijd aan de H. Adrianus. Klik hier voor meer informatie

Achter het terrein loopt een op sommige plekken schilderachtig paadje, dat uitkomt op de doodlopende Marnixlaan. Het uit het midden van de 19e eeuw stammende voormalige woonhuis/ annex werkplaats aan Marmixplein 35 is een rijksmonument. Op Parklaan 1, direct om de hoek Het Park van Sint AldegondeHet Park van Sint Aldegondevan het Marnixplein, staat huis Het Park Sint Aldegonde, het mooiste woonhuis van het dorp. Dit aan het eind van de 18e eeuw gebouwde pand is eveneens een rijksmonument. Aan de gevel van het pand hangt een plaquette van Marnix, in 1993 aangebracht door de Marnixkring Sas van Gent.

Ten noorden van het Marnixplein liggen de Kerklaan, de Van Doornlaan, de Landregtstraat, de Stoppelaarstraat en de Steengrachtstraat. Deze zijn te karakteriseren als 20e eeuwse woonstraten. Aan de Voorstraat Hoek Voorstraat (links) en Vrijburgstraat in West-Souburg.,Hoek Voorstraat (links) en Vrijburgstraat in West-Souburg.,en de Vrijburgstraat staan diverse karakteristieke woningen, waarvan er enkele dateren uit het laatste kwart van de 19e eeuw. Beide komen uit op de Nieuwe Vlissingseweg, de oude straatweg tussen Vlissingen en Middelburg. Ten westen van het Marnixplein liggen de Noorder- en Westerbaan, de Noordbeekseweg en de Weyevlietweg. In deze buurt staan vrijstaande woningen en bungalows uit de duurdere prijsklassen. Via de Vrijburgstraat is de Tuinderij bereikbaar. Dit villapark is gebouwd in 2010.

Het Keizer Karelhof, de Aldegondestraat, de Ceresstraat en de Weststraat vormen een fraaie woonbuurt uit het eind van de 20e eeuw. Hier staan vooral twee-onder-een-kapwoningen, eengezinswoningen en appartementen. Aan het Keizer Karelhof is de buste te bewonderen die daar in 2000 is neergezet bij de 500ste geboortedag van deze vorst.

Bebouwing aan Nieuwe Vlissingseweg en VrijburglaanBebouwing aan Nieuwe Vlissingseweg en VrijburglaanBuitengebied

Boerderij aan Jacoba van Beierenweg 52 in West-Souburg.Boerderij aan Jacoba van Beierenweg 52 in West-Souburg.Tot het buitengebied van de voormalige gemeente West-Souburg behoorde de Jacoba van Beierenweg, die te midden van de oprukkende bebouwing haar landelijk en agrarisch karakter behield. Op nr. 52 staat aan het eind van een lange oprijlaan een monumentaal aandoende boerderij die uit 1920 dateert. Naast deze hoeve loopt het alleen voor fietsers en wandelaars toegankelijke Bunkerpad in de richting Middelburg. Daaraan liggen kazematten en bunkers die deel uitmaakten van het Landfront Vlissingen , de verdedigingslinie die de Duitsers tijdens de Het 's zomers idyllische Bunkerpad bij West-Souburg.Het 's zomers idyllische Bunkerpad bij West-Souburg.Tweede Wereldoorlog aanlegden rond de stad. Deze liep vanaf Groot Valkenisse via Koudekerke en Abeele naar Ritthem.

Ten noorden van de Vrijburglaan liggen het bedrijventerrein Vrijburg en een gelijknamig terrein waar het stadsgewestelijke zwembad is gelegen. Ook de Hockeyclub Walcheren is op dit terrein gevestigd.

Het gehucht Nieuw Abeele aan de Abeelseweg behoorde eveneens tot West-Souburg. Plannen van de Duitse bezetter om dit gehucht in 1941 overBedrijventerrein Vrijburg in West-Souburg.Bedrijventerrein Vrijburg in West-Souburg. te dragen gingen niet door. In 1966 ging Nieuw Abeele echter alsnog over tot het grondgebied van de gemeente Middelburg.De grens loopt aan de zuidkant van de weg echter tot vlak achter de woningen. Zo komt het dat camping D’Abeele op nr 4 als enige adres midden in dit gehucht tot de gemeente Vlissingen behoort. Het perceel steekt namelijk diep naar achteren. Nog zo’n weetje: aan de Abeelseweg komt de Zinderweg uit, een doodlopende weg die zelfs door mensen die hier geregeld fietsen over het hoofd wordt gezien. Toeristisch valt er ook niet veel eer aan te behalen of je moet een bezoek willen brengen aan het rioolgemaal Vlissingen dat hier verscholen ligt in het struikgewas. Wie op de Abeelseweg is kan een kijkje nemen bij de bunker op de hoek van de Nieuwe Vlissingseweg. Daarop is in 2014 de camouflagebeschildering aangebracht die er ook tijdens de Tweede Wereld op heeft gezeten. De bunker oogt als een woonhuis, compleet met een pannendak. Een bizar gezicht.

Adventskerk in West-Souburg, in gebruik bij twee geloofsgemeenschappenAdventskerk in West-Souburg, in gebruik bij twee geloofsgemeenschappenNieuw-Apostolische kerk West-SouburgNieuw-Apostolische kerk West-SouburgKerken

Vlissingen behoorde in de jaren vijftig van de 20e eeuw al tot de meest onkerkelijke gemeenten van Nederland. In dat licht is het opmerkelijk dat er in West-Souburg nogal wat bedehuizen staan. Verdween de oude kerk aan het Marnixplein in 1833, in 1974 is achter het plein de kerk gebouwd van de Gereformeerde Gemeenten. Die is bedoeld voor leden uit de hele burgerlijke gemeente Vlissingen. Klik hier voor website

 

Kerk Gereformeerde Gemeente. Kerk Gereformeerde Gemeente.

Aan de Westerbaan staat het bedehuis van de Nieuw-Apostolische Kerk. Het is het enige kerkgebouw in Zeeland van dit kerkgenootschap. Klik hier voorwebsite.  

De Adventskerk aan de Kerklaan was tot 1999 in gebruik bij de rooms katholieken. Tegenwoordig wordt er op zaterdag in gekerkt door de Zevende Dags-adventisten. Klik hier voor website. Op zondag zijn er diensten van Pinkstergemeente Shalom (geen website).

 

De TuinhofDe TuinhofLogies

In dit deel van de gemeente Vlissingen is er B en B De Tuinhof aan de Jacoba van Beierenweg 25. Voor meer informatie en reservering klik hier.  

Aan de Abeelseweg in het Vlissingse deel van Nieuw Abeele ligt minicamping D’Abeele. Klik hier voor meer informatie. 

Wijk De Tuinderij West-SouburgWijk De Tuinderij West-Souburg

Nog twee opnames van de Keizer Karelhof.Nog twee opnames van de Keizer Karelhof.

CeresstraatCeresstraat

 Noordbeekseweg WestsOuburg.Noordbeekseweg WestsOuburg.

Mounument op Marnixplien voor gevallenen Tweede WereldoorlogMounument op Marnixplien voor gevallenen Tweede WereldoorlogHek bij vooemalig kerkhof West-Souburg. Hek bij vooemalig kerkhof West-Souburg.

Goud gerijpt graag aan de Jacoba van BeierenwegGoud gerijpt graag aan de Jacoba van Beierenweg

Het bunkerpad ligt in een verrassend open landschap, terwijl je toch vlakbij de bebouwing bent tussen West-Souburg en Middelburg.Het bunkerpad ligt in een verrassend open landschap, terwijl je toch vlakbij de bebouwing bent tussen West-Souburg en Middelburg.Hier is het helemaal stil, aan de doodlopende Zinderweg, waar het Rioolgemaal Vlissingen staat.Hier is het helemaal stil, aan de doodlopende Zinderweg, waar het Rioolgemaal Vlissingen staat.

Ingang zwembad op Vrijburg.Ingang zwembad op Vrijburg.

Nog net in Middelburg bij Klein Abeele: de mafste bunker van Zeeland.Nog net in Middelburg bij Klein Abeele: de mafste bunker van Zeeland.

Nog twee foto's om het beeld compleet te maken.Nog twee foto's om het beeld compleet te maken.