headerbanner

KleverskerkeKleverskerke

Kleverskerke is letterlijk het kleinste kerkdorp van Zeeland. En ook elders in Nederland zijn er vermoedelijk amper dorpen van beneden de honderd inwoners aan te wijzen Kerk KleverskerkeKerk Kleverskerkewaar wekelijks op zondagen de kerkklokken klinken.

De bebouwde kom van het dorp bestaat uit de tweearmige Dorpsstraat. De ene, ten noordoosten van de kerk is ongeveer 150 meter lang, de kortere aan de Zuidoost kan circa 100 meter.

Vanaf Arnemuiden kom je er via de Van Cittersweg en de Ruilverkavelingsweg. Vanaf Middelburg beland je er via de Weg van Kleverskerke naar Veere en de Nieuweweg. In beide gevallen zie je het dorp pas op het laatste moment opdoemen.

In de bebouwde kom staan ongeveer 25 woonhuizen en boerderijen. Aan de Dorpsstraat vind je de kerk, de travalje van de voormalige smederij, het voormalige dorpsschooltje en een boerderij Dorpstraat KleverskerkeDorpstraat Kleverskerkedie het restant is van een buitenplaats. De openbare voorzieningen zijn beperkt tot een brievenbus en een halte voor de belbus.

GeldgebrekTravalje in Kleverskerke Travalje in Kleverskerke

Tot ver in de 19e eeuw was het hier zo vredig dat het dorp niet eens een eigen veldwachter bezat. Daar had het dorp dat rond 1840 slechts 194 inwoners telde, ook geen geld voor. De zelfstandige gemeente Kleverskerke moest met een begroting van maximaal 200 gulden overeind zien te blijven. De gemeenteraad was niet van zins om de lasten te verhogen voor de in meerderheid onvermogende inwoners. Zodoende was er structureel te weinig geld voor noodzakelijke voorzieningen. Zo was er vaak geen geld voor het schooltje dat met kunst en vliegwerk in de lucht werd gehouden.

Brandspuit

Ook een brandspuit ontbrak. Toen er uiteindelijk in 1836 toch een werd aangeschaft, werd het apparaat onder een dekzeil opgeborgen in een hoek van de kerk. Voor de brandweerzorg werden twee inwoners aangeworven, die daarvoor betaald kregen, maar afzagen van welke vorm van oefening dan ook. Toen er in 1844 dan ook brand uitbrak in de plaatselijke Uienoogst KleverskerkeUienoogst Kleverskerke timmermanswerkplaats was er al snel geen houden meer aan. De spuit werd met enige moeite uit de kerk gesleept en bleek volgens een later verschenen Zicht op Kleverskerke, met rechts voormalige schoolZicht op Kleverskerke, met rechts voormalige schoolonderzoeksrapport in goede conditie. De slangen die acht jaar lang

werkloos in de kerk hadden gelegen bleken echter gestikt te zijn. Het feit dat de spuitgasten naar verluidt ladderzat waren droeg ook al niet bij aan het slagen van de onderneming.

Staatscourant

Het had misschien allemaal niet zo hoeven af te lopen, wanneer de gemeente het verplichte abonnement op de Staatscourant op had mogen zeggen. Dat koste nota bene 25 gulden per jaar, een achtste deel van de begroting. Daar hadden ze in Kleverskerke graag leuke dingen mee gedaan. Veel van deze wedewaardigheden staan opgetekend in het boekje Niet meer dan een vlek. Fragmenten uit de geschiedenis van Kleverskerke. Het verscheen in 1981 ten bate van de restauratie van het kerkgebouw.

Dominees

De kerkgeschiedenis van het dorp is eveneens een verhaal van geldelijk roeien met te korte Orgelzolder kerk KleverskerkeOrgelzolder kerk Kleverskerke

riemen. En dat hebben ze in Kleverskerke heel knap gedaan, zonder kopje onder te gaan. De oudste schriftelijke vermelding van een kerk dateert van 1251. Dit bedehuis, niet meer dan een kapel, is in 1670 vervangen door een volwaardige kerk. Kansel kerk KleverskerkeKansel kerk Kleverskerke

Die werd voor een deel betaald uit de bezittingen van het armenfonds, waaronder stukken bouwland. Na ernstig verval is in 1862 de huidige kerk in gebruik genomen.

De predikantsvoorziening was een verhaal apart. Vaak had het dorp geen eigen voorganger. Dan was men ’s zondags dus aangewezen op een dominee van elders, maar omdat de lage landerijen rond het dorp soms maanden onder water stonden, konden die Kleverskerke veelal niet bereiken. Dat leverde per keer een besparing van ruim zes gulden op! Was er geen dominee dan was de onderwijzer, een van de weinige notabelen, de aangewezen man om een preek voor te lezen.

Vanaf 1825 hielden de Kleverskerkse vroede vaderen de boot af voor samenvoeging met de burgerlijke gemeente Arnemuiden. Op de achtergrond speelde daarbij de vrees dat de dorpen ook kerkelijk-organisatorisch zouden worden vereend. Daar hadden ze op Kleverskerke niet zoveel trek in, want de hervormde kerk van Arnemuiden was in de 19e eeuw al behoudender dan die op het eigen dorp.

ZelfstandigVoormalige pastorie KleverskerkeVoormalige pastorie Kleverskerke

In 1857 werd de burgerlijke gemeente alsnog samengevoegd met Arnemuiden. Kerkelijk bleef Kleverskerke echter min of meer zelfstandig. In de 20 eeuw gebeurde dat lange tijd met de kerk van Veere. Later ontstond een samenwerking met de Protestantse kerk Interieur kerk KleverskerkeInterieur kerk Kleverskerkevan Oost-Souburg. Die leidde ertoe dat in 2014 voor het eerst sinds 1930 weer een dominee kwam te wonen op het dorp. Weliswaar met een dienstverband van 14% voor werk in Kleverskerke en van 50 procent voor taken in Souburg, maar toch!

Kleverskerke werd zodoende een toonbeeld van religieuze stabiliteit, terwijl elders op het Zeeuwse platteland de ene na de andere kerk sloot. Dat die in Kleverskerke nog altijd dienst doet en per 1 januari 2015 liefst 179 leden telde, het dubbele van het aantal inwoners, komt doordat inwoners van het meer behoudende Arnemuiden zich hier thuis voelen.

Wie de kerk van binnen wil zien kan behalve tijdens de zondagse diensten terecht op de jaarlijkse monumentendag en op de Kleverskerkse dag, die om de vijf jaar wordt gehouden (2017, 2022 enz.). Het zaalkerkje heeft een lieflijk interieur met fleurige ramen. Klik hier voor geschiedenis kerk

Vliedberg KleverskerkeVliedberg Kleverskerke

Vliedberg

Aan het lange eind van de Dorpsstraat staat de travalje, het Zeeuwse woord voor hoefstal waarin de smid paarden besloeg. In Kleverskerke is vroeger een smid geweest, die dat beroep combineerde met het burgemeestersambt. Een opvallend pand is hier ook de uit 1915 stammende pastorie. Aan het eind van het noordoostelijke stuk Dorpsstraat ligt achter Hofstede De Heibloem een deels afgegraven vliedberg die dateert uit de 11e tot de 13e eeuw. Klik hier voor geschiedenis

AmbachtsherenBoerderij, voorheen Hof te KleverskerkeBoerderij, voorheen Hof te Kleverskerke

Aan het korte einde van de Dorpsstraat staat tegenover de kerk een opvallend L-vormig huis. Dit is een restant van het Hof te Kleverskerke. Hier woonde vanaf 1679 de familie Van den Brande, eigenaar van de ambachtsheerlijkheid. Onder hen was Johannes Pieter van den Brande, die bij Aagtekerke ook de vermaarde buitenplaats Sint Jan ten Heere bezat en een monumentaal woonhuis aan de Lange Delft in Middelburg. Dat laatste pand is verwoest bij de stadsbrand die Middelburg 15 mei 1940 trof. Het was toen in gebruik als Provinciale Bibliotheek. Een steen uit de gevel van dat gebouw met het familiewapen van de Van den Brandes ligt nu voor de kerk van Kleverskerke. Het huis kwam rond 1780 in handen van de Kleverskerkse boer Aernout Arendse. Hij kon er weinig mee en liet het op de benedenverdieping na afbreken. Daarna is het huis als boerderij ingericht. Maar met enige fantasie kun je nog altijd volhouden dat Kleverskerke een half kasteel bezit. Klik hier voor geschiedenis huis

BoerderijenHof Slikkenburg KleverskerkeHof Slikkenburg Kleverskerke

Hoeve Rustenborg aan de Oude Kleverskerkseweg herinnert aan de buitenplaats Rustenburg die evenals de bijbehorende boerderij is afgebroken in de jaren 1814-1818. Dat de huidige boerderij Rustenborg is genaamd berust waarschijnlijk op eenHof Slikkenburg Kleverskerke Hof Slikkenburg Kleverskerke fout bij de naamgeving. Klik hier voor geschiedenis. Aan de Oude Kleverskerkseweg staat ook de fraaie boerderij Slikkenburg.

Kanaal

Het Kanaal door door Walcheren maakt ten westen van Kleverskerke een knik in noordelijke richting. Het was aanvankelijk de bedoeling dat het rechtdoor zou lopen om vervolgens ten noordwesten van Kleverskerke uit te monden in het toenmalige Veersche Gat, tegenwoordig Veerse Meer. Omdat Veere op het laatste moment de boot niet wilde missen is van dit plan afgeweken en werd het Kanaal richting het stadje doorgetrokken.

Over water gesproken, planologe Riek Bakker wekte aan het begin van de 21e eeuw opzien met haar plan om Middelburg wakker te kussen. Onderdeel daarvan was het onder water zetten van de omgeving van Kleverskerke, waardoor het aan het Veerse Meer zou komen te liggen. Dat plan stuitte op veel protest en heeft het niet gehaald.

Maurits van VollenhovenBelgisch eerbetoon aan Maurits van Vollenhoven Belgisch eerbetoon aan Maurits van Vollenhoven

Maurits van Vollenhoven (Haarlem, 25 november 1882 - Madrid, 29 mei 1976), een verwant van de bekende ‘Pieter’ met dezelfde achternaam was de laatste ambachtsheer van Kleverskerke. Deze topdiplomaat heeft in de Eerste Wereldoorlog grote inspanningen geleverd om de noden van de armen in België te verlichtten. Maurits zette zich ook in voor de honderdduizenden Belgische vluchtelingen die toen in Nederland verbleven, vooral voor de kinderen. Klik hier voor levensbeschrijving van deze ambachtsheer

Algemeen

Kleversekerke was een zelfstandige gemeente tot het dorp in 1857 bij de gemeente Arnemuiden werd gevoegd. Rond 1840 woonden er 194 inwoners en in 2014 werden er 80 ingezetenen geteld. Sinds 1997 maakt het dorp deel uit van de gemeente Middelburg.

Logies

Klik hier voor recreatiebungalow

Blog

Over Kleverskerke wordt een interessante blog bijgehouden. Daar vind je ook het verhaal van de ‘heidense’ boze koster die in de vorige eeuw uit protest tegen zijn ontslag uren lang de klok luidde en een andere keer de klepel verstopte. Klik hier voor blog dorpsnieuws

Hofstede De Heibloem in KleverskerkeHofstede De Heibloem in Kleverskerke

Wapen ambachtsheren Van den Brande in KleverskerkeWapen ambachtsheren Van den Brande in Kleverskerke