headerbanner

ieuw- en Sint Joosland ligt op het snijvlak van Walcheren en Zuid-Beveland. Door de aanwezigheid van een grote manege en een theater geniet het veel meer bekendheid Sint Joosland, alias OudedorpSint Joosland, alias Oudedorpdan andere dorpen van dezelfde omvang. Bovendien heeft het een muziekvereniging die tot de top behoort en is de Nieuwlandse ringrijdersvereniging de oudste van Nederland.

De naam zegt het al, het is een dubbeldorp. Nieuwland ligt in de Middelburgse Polder, die in 1644 werd bedijkt. Sint Joosland is een gehucht in de Oud Sint Jooslandpolder, die in 1631 boven water kwam.

Het was de bedoeling dat Sint Joosland uit zou groeien tot een volwaardig dorp. De enige straat zou dan als voorstraat leiden naar een plein waarop de kerk was gedacht. Maar toen 13 jaar na stichting van de Oud Sint Jooslandpolder de Middelburgse Polder daar tegenaan werd gelegd kwam er een kink in de kabel. Er kwam namelijk een veer over het Arnemuidse Gat dat de Middelburgse Polder verbond met Walcheren. Daar ontstond binnen enkele jaren het begin van een dorp. Toen daar in 1650 ook een kerk werd gebouwd bleef Sint Joosland wat het was: een straatje en acht boerderijen, verspreid in de Oud Sint Jooslandpolder. Het andere dorp kreeg de naam Nieuwland, ter onderscheid van Sint Joosland.Kerk Nieuw- en Sint JooslandKerk Nieuw- en Sint Joosland

Kerk

In 1650 verrees op het Kerkplein van Nieuwland de eerste kerk. Dit was een zaalkerk, welke in 1771 werd uitgebreid met zijvleugels en een daktorentje. In de loop van de 19e eeuw raakte dit gebouw in verval waarna in 1883 een nieuwe kerk werd gebouwd. Dit gebouwIngangspartij en interieur kerk Nieuw- en Sint JooslandIngangspartij en interieur kerk Nieuw- en Sint Joosland met neogotische, maar ook neoromaanse stijlelementen heeft een klassieke bouwvorm. Aan de buitenkant heeft de kerk het uiterlijk van een toren-schip- koor-type. Binnen is te zien dat de preekstoel in dit pseudokoor staat. Aan weerszijden van de kansel staat notabelen- en kerkenraadsbanken. Die hebben door hun vormgeving enigszins de uitstraling van koorbanken. Het metselwerk van de muren is rijk uitgevoerd met gebruik van kleurige stenen. De kerk is vanwege de uitmuntende akoestiek geliefd bij koren en makers van muzikale opnamen.

De fraaie toren is onder meer toegerust met een rozetraam. Aan de totstandkoming van de toren ervan ging een ware volksopstand vooraf. De woede was namelijk groot toen de gemeenteraad niet van zins bleek om er een te laten bouwen. Voor een goed begrip: kerkbesturen bouwden kerken, maar de torens werden vrijwel altijd door de overheid neergezet, omdat die oorspronkelijk Toren moest en zou er komen in Nieuw- en Sint JooslandToren moest en zou er komen in Nieuw- en Sint Jooslanddienden als wachtpost en/of prestigeproject. Wat was een dorp of stad zonder toren? De Nieuwlanders protesteerden massaal tegen de weigering. Onder leiding van de plaatselijke huisarts/botanicus/schrijver Adriaan Walraven trokken de dorpelingen naar het gemeentehuis. Dat maakte zoveel indruk dat de gemeenteraad zwichtte.

De ingangspoort van de kerk, met daarop de wapens van Zeeland en Nieuw- en Sint Joosland, is een rijksmonument. Die behoorde namelijk tot de gesloopte eerste kerk. Het dorp herbergt amper monumentale woonhuizen. Het rond 1657 gebouwde ’t Veerschip geldt als de oudste woning van Nieuwland.

MolenMolen Buiten Verwachting in Nieuw- en Sint JooslandMolen Buiten Verwachting in Nieuw- en Sint Joosland

Het eerste windgemaal van het dorp, een standerdmolen, werd in 1657 gebouwd op de Molendijk. Nadat deze november 1800 omwaaide is op dezelfde plek een houten achtkante grondzeiler neergezet, welke in 1874 afbrandde. Vervolgens verrees aan de Molenweg de huidige molen. Op grond van een sinds 1838 geldende provinciale verordening moesten molens namelijk minstens 45 meter van de openbare weg worden gebouwd, zodat paarden niet zouden schrikken van draaiende wieken. Het oude molenaarhuis staat nog steeds op Molendijk 60. De molen is in 1980/1 gerestaureerd. Dat gebeurde na een periode van diep verval. Die werd ingezet toen de molen in 1966 buiten bedrijf raakte. Klik hier voor geschiedenis.

Boerderijen

Nieuwland herbergt diverse monumentale boerderijen. Aan de Binnendijk 3 staat een hoeve die isUnesco-monument in Nieuw en Sint Joosland. Binnendijk 3.Unesco-monument in Nieuw en Sint Joosland. Binnendijk 3. gebouwd kort nadat in 1631 de Oud Sint Jooslandpolder is bedijkt. Het huis bestaat uit een hoger en een lager gedeelte. De Zeeuwse schuur is een stukje ingekort na oorlogsschade in 1943. De boerderij staat op de Top 100 der Nederlandse Unesco-monumenten en is vanzelfsprekend ook een rijksmonument. Het Tuin Vlackeland in Nieuw- en Sint JooslandTuin Vlackeland in Nieuw- en Sint Jooslandlaatste geldt ook voor de naastgelegen boerderij aan Binnendijk 5. Ook deze hoeve dateert uit de 17e eeuw. Deze stamt uit 1705.

Opvallend is ook de oorspronkelijk uit 1650 daterende hoeve Nieuwlands Rust aan de Oudedijk, die op een rijke geschiedenis boogt. Daarbij behoort een uit 1850 aangelegde boerentuin. Rond de hoeve is een wandelpad aangelegd. Klik hier voor website

Tuin

Aan de Vlackeweg ligt in de Middelburgse Polder de inspiratietuin Het Vlackeland. Deze is aangelegd door ontwerpster en hovenier Madelien van Hasselt. Klik hier voor website met informatie over toegang .

Aan het uiteinde van een zijtak van het Arnekanaal ligt de haven van Nieuwland. Vroeger was Manege De Kroo in Nieuw- en Sint JooslandManege De Kroo in Nieuw- en Sint Jooslanddeze van belang voor het transport en andere landbouwproducten. In de directe nabijheid stonden acht  houtzaagmolens, vier paltrokmolens en vier stellingmolens. Deze zijn alle gesloopt in de 19e eeuw.

Manege

Het dorp geniet grote bekendheid door manege De Kroo. Dat komt door de internationale paardensportevenementen die daar regelmatig worden gehouden. Klik hier voor website.  

Cultuur

Het dorp herbergt aan de Molenweg theater De Wegwijzer, dat particulier wordt geëxploiteerd door liefhebbers. Tal van (inter)nationaal bekende artiesten treden hier op. Het is ook een populair podium voor try-outs van grootheden. Klik hier voor website.  

De in 1907 opgerichte muziekvereniging ONDA geniet nationale bekendheid. ONDA behaalde indrukwekkende resultaten op concoursen. De musici spelen ook stukken van hoge kwaliteit die door eigen leden zijn gecomponeerd. Klik hier voor website.  

Ringrijden gebeurt in Nieuwland sinds 1824Ringrijden gebeurt in Nieuwland sinds 1824Rob Maaskant, (intern)nationaal vermaard als kunstenaar, regisseur, musicus en theatermaker, woont in Nieuwland. Klik hier voor biografie.  

Een andere bekende kunstenaar is schilder en beeldsnijder Frans Dingemanse. Hij geldt als de beste snijder van paeremessen. Klik hier voor website.  

Ringrijdersvereniging Nieuwland is de oudste van Nederland. Klik hier voor website.  Sinds 1824 wordt er achter de dorpskerk ‘naar de ring gereden’. Dat Ringrijden, elders ook wel ringsteken genoemd, is in Zeeland vooral populair op Walcheren en Zuid-Beveland. Wordt in Nieuwland alleen te paard naar de ring gereden, elders in de provincie gebeurt dat ook met sjezen. Die vorm is ook bekend in West-Friesland. Ringrijden te paard is buiten de grenzen een geliefde sport in het noorden van de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein en in het zuiden van Denemarken. Klik hier voor website Duitse ringrijders

SpellingZicht op Nieuwland vanaf de MolendijkZicht op Nieuwland vanaf de Molendijk

De plaatsnaam Nieuw- en Sint Joosland behoort met Heinkenszand - dat tot in televisiejournalen aan toe ‘Heinekenszand’ wordt genoemd - tot de meest fout gespelde. Vaak ontbreekt het streepje, maar dat hoort er toch echt bij. De plaatsnaam Nieuw- en Sint Joosland heeft namelijk betrekking op het dorp Nieuwland en het gehucht Sint Joosland. Zet je dus geen streepje achter ‘Nieuw’ dan laat je mensen in ‘Nieuw’ wonen.

Een andere hinderpaal is ‘Joosland’. Steeds weer zetten mensen precies op de helft er een ‘t’ tussen. Zelfs de ANWB moet soms borden terughalen omdat ‘Joos’ weer is veranderd in ‘Joost’. Waarom dat gebeurt mag laatstgenoemde zelf weten, maar meestal gebeurt het door onoplettendheid, onkunde of omdat men ‘Joost’ aannemelijker vindt dan ‘Joos’. Het gehucht is genoemd naar de schutterij van Sint Joris uit Arnemuiden. De leden van die club hielden schietoefeningen op stellen. Het woord ‘stelle’ staat voor een hooggelegen buitendijks gelegen schor. Voor de schutters uit Arnemuiden waren de stellen een prima plek om te oefenen, want de kans dat je daar iemand per ongeluk zou raken was klein.Gezicht op de Boomdijk, grens tussen Nieuwland en Sint JooslandGezicht op de Boomdijk, grens tussen Nieuwland en Sint Joosland

Bevelands

Mede omdat het grondgebied van Sint Joosland vanaf 1631 is bedijkt door de heren van ’s Heer Arendskerke bestaat in Nieuwland de hardnekkig voortlevende theorie dat het dorp niet Walchers is, maar dient te worden beschouwd als deelBoerderij Nieuw Molenzicht aan de Molendijk in Nieuw- en Sint JooslandBoerderij Nieuw Molenzicht aan de Molendijk in Nieuw- en Sint Joosland van Zuid-Beveland. Het laatste op zijn minst in cultureel opzicht, want ‘op Nieuwland werd altijd gedanst en in de Walcherse dorpen niet’, zo wordt gezegd. Je kunt in ieder geval volhouden dat Sint Joosland wel behoort tot Beveland.

Dat Sint Joosland vanuit ’s Heer Arendskerke is bedijkt heeft te maken met oude privileges. De heren van ’s Heer Arendskerk hadden namelijk het recht van op- en aanwas voor alle gebieden ten westen van hun ambachtsheerlijkheid. Dat betekende dat zij rechten konden laten gelden op inpolderingsactiviteiten in het Sloe (water dat Zuid-Beveland en Walcheren van elkaar scheidde) en de kreken ten oosten van Walcheren. De Vlackeweg doorsnijdt bij de oprit naar de Boomdijk een voormalig perceel dat op oude kaarten het ‘eilandje in questie’ heet. Een verwijzing naar de vele procedures rond het eigendom van dit perceel van naar schatting 100 bij 250 meter tussen verdedigers van de oude rechten in ’s Heer Arendskerke en de stad Middelburg.

PoldersBoerderij Trio aan de Binnendijk in Nieuw- en Sint JooslandBoerderij Trio aan de Binnendijk in Nieuw- en Sint Joosland

Nieuw- en Sint Joosland onderscheidt zich qua opbouw van de overige Walcherse dorpen. Het bestaat uit een tiental polders. Op Walcheren kent verder alleen Vrouwenpolder zo’n structuur. De rest van het voormalige eiland Molen Buiten Verwachting op afstandMolen Buiten Verwachting op afstandvormt een grote polder.

Tot 1820, toen het Arnemuidsche Gat werd afgedamd, was Nieuw- en Sint Joosland een eiland zonder mollen en konijnen. De reis naar het dorp, via het veer aan het eind van de Oostelijke Havendijk, werd als moeilijk ervaren. Wie van Walcheren richting Nieuwland trok ging ‘uut’en lande’, zo wordt daarom gemeld in een oud verslag.

Bij de aanleg van het verkeersknooppunt A58/N57 in de jaren 2008-2010 is deze situatie min meer in ere hersteld. Het dorp werd afgesloten van de A58 en de route voor snelverkeer via de Nieuwlandseweg werd ook afgesneden. Sindsdien is een slingerweg aangelegd tussen het dorp en het knooppunt Schroeweg (A58/N254) in Middelburg. Dat betekent kilometers omrijden.

De bebouwing van Middelburg is door de ontwikkeling van de nieuwbouwwijk Mortiere opgerukt tot minder dan een kilometer van Nieuwland. Dat blijft echter haar dorpse karakter behouden, Nog een gezicht op het Uneseco-monument aan de Binnendijk 3Nog een gezicht op het Uneseco-monument aan de Binnendijk 3doordat de A58 en het verkeersknooppunt N57/A58 een barrière vormen.

Vechtlust

Het dorp ligt min of meer klem tussen rijksweg A58, de almaar drukker wordende Gezicht op omgeving Zaagmolenpolder Nieuw- en Sint JooslandGezicht op omgeving Zaagmolenpolder Nieuw- en Sint JooslandBernhardweg/Sloeweg Noord (N254) en het haven- en industriegebied Vlissingen-Oost. Nieuwlanders maken zich mede daardoor sinds decennia sterk voor het behoud van wat nog rest van het buitengebied. Net als de striphelden Asterix en Obelix en hun dorpsgenoten dat deden tegen Caesar en andere machtige vijanden. Sinds de jaren negentig van de 20e eeuw wist het dorp vier majeure bedreigingen af te wenden: megavarkenstallen, een depot voor vervuild havenslib in de nabijgelegen Schorerpolder, tuinbouwkassen en een bedrijventerrein langs de Trekdijk. De dorpsvereniging speelt in zulke zaken een belangrijke rol. Klik hier voor website.  

In 2012 zijn enkele bruggetjes aangelegd in de Middelburgse en de Molenpolder. Daardoor zijn nieuwe wandeltrajecten ontstaan door het buitengebied, op korte afstand van de dorpskom. Ook elders zijn wandeltrajecten. Klik hier voor looppaden.

Gemeente

Sint Joosland was tot 1812 een zelfstandige gemeente. In dat jaar volgde de samenvoeging met Nieuwland. De nieuwe gemeente ging de naam Nieuw- en Sint Joosland dragen. Met een streepje achter ‘Nieuw’, want anders zou het ene dorp ‘Nieuw’ heten en het andere ‘Sint Dorpshuis Nieuw- en Sint JooslandDorpshuis Nieuw- en Sint JooslandJoosland’.

Het dorp Nieuwland ontstond in 1644 na de bedijking van de Middelburgsche Polder en vormde tot 1816 een gemeente. In laatstgenoemd jaar volgde de samenvoeging met de gemeente Sint Joosland. De fusiegemeente kreeg vervolgens de naam Nieuw- en Sint Joosland. Nieuw- en Sint Joosland telde 660 inwoners in 1839, 807 in 1869 en 1071 in 1899. Op 1 januari 1982 werden 1491 inwoners geteld en 1317 per 1 januari 2014

Logies

Klik hier voor Bed and Breakfast

Molenaarshuis aan de Molendijk in Nieuw- en Sint Joosland Molenaarshuis aan de Molendijk in Nieuw- en Sint Joosland

Voormalige timmermanswerkplaats aan de Molendijk in Nieuw- en Sint Joosland, nu bedrijfspand van www.1ekeus.nlVoormalige timmermanswerkplaats aan de Molendijk in Nieuw- en Sint Joosland, nu bedrijfspand van www.1ekeus.nlidemidem

Lenteavond aan de Molendijk (2)Lenteavond aan de Molendijk (2)Boerderij Nieuw Molenzicht aan de MolendijkBoerderij Nieuw Molenzicht aan de Molendijk

Boerenwoning Molendijk Nieuw- en Sint Joosland met rechts de arke, een halfopen bergschuurBoerenwoning Molendijk Nieuw- en Sint Joosland met rechts de arke, een halfopen bergschuur

Huis Het Veerschip is de voormalige veerherberg van Nieuw- en Sint JooslandHuis Het Veerschip is de voormalige veerherberg van Nieuw- en Sint Joosland

Veerstraat Nieuw- en Sint JooslandVeerstraat Nieuw- en Sint Joosland

Korteweg Nieuw- en Sint JooslandKorteweg Nieuw- en Sint Joosland

Oud Sint JooslandpolderOud Sint Jooslandpolder

Fruitteelt in Nieuw- en Sint JooslandFruitteelt in Nieuw- en Sint Joosland

Rapenburgpolder Nieuw- en Sint Joosland. Achter de dijk bij de boerderij was vroeger de aanlegplaats van het Sloeveer op Zuid-Beveland.Rapenburgpolder Nieuw- en Sint Joosland. Achter de dijk bij de boerderij was vroeger de aanlegplaats van het Sloeveer op Zuid-Beveland.

Boerderij Broederlust Nieuw- en Sint Joosland, afgebrand in 2015Boerderij Broederlust Nieuw- en Sint Joosland, afgebrand in 2015

Woonhuis aan de Langeweg in Nieuw- en Sint JooslandWoonhuis aan de Langeweg in Nieuw- en Sint Joosland

Partycentrum Merelhoeve Nieuw- en Sint Joosland Partycentrum Merelhoeve Nieuw- en Sint Joosland

Boerderij Nieuwlands Rust aan de OudedijkBoerderij Nieuwlands Rust aan de Oudedijk

Boerderij aan Vlackweg in Nieuw- en Sint JooslandBoerderij aan Vlackweg in Nieuw- en Sint Joosland

Op dit terrein bij de haven van Nieuw- en Sint Joosland stonden acht zaagmolensOp dit terrein bij de haven van Nieuw- en Sint Joosland stonden acht zaagmolens

Sportpark VV NieuwlandSportpark VV Nieuwland

Wie een van de ommetjes rond Nieuw- en Sint Joosland loopt maakt grote kans op ontmoetingen met roofvogelsWie een van de ommetjes rond Nieuw- en Sint Joosland loopt maakt grote kans op ontmoetingen met roofvogelsNog een vaak geziene gast...Nog een vaak geziene gast...

Oudedorp gezien vanaf de KoedijkOudedorp gezien vanaf de KoedijkNieuwland vanaf de WelzingedijkNieuwland vanaf de WelzingedijkTrekdijk, vlakbij open gebied waar de gemeente Middelburg een bedrijventerrein wil aanleggenTrekdijk, vlakbij open gebied waar de gemeente Middelburg een bedrijventerrein wil aanleggenGezicht op de MolenwegGezicht op de Molenweg